ALMA աստղադիտակների ցանցը լուսանկարել է մարող աստղի շուրջ գազային թաղանթը


Հետազոտական խմբի պնդմամբ՝ IRAS 06530-0213-ի շուրջ հայտնաբերված թաղանթն աստղի վերջին ջերմային իմպուլսի առաջին ուղղակի վկայությունն է, երբ այն արդեն թևակոխում է իր վերջին անցումային փուլը։
Ատակամայի միլիմետրային և ենթամիլիմետրային ալիքների մեծ անտենային ցանցը (ALMA) լուսանկարել է մոլեկուլային գազի բարակ, գնդաձև թաղանթ՝ IRAS 06530-0213-ի երիտասարդ՝ ավազի ժամացույցի ձև ունեցող միգամածության շուրջ։ Աստղը գտնվում է Միաեղջյուր համաստեղությունում՝ մոտ 12 000 լուսատարի հեռավորության վրա։
Խմբի պնդմամբ՝ թաղանթն այս տեսակի աստղի՝ վերջին փուլ մտնելուն նախորդող վերջին ջերմային իմպուլսի առաջին ուղղակի վկայությունն է։ Նման թաղանթներ նախկինում էլ էին նկատվել ծերացող այլ աստղերի շուրջ, բայց ոչ այնպիսի աստղի, որն արդեն սկսել էր այդ անցումը։ Հետազոտողները թաղանթը համարում են իմպուլսի հնարավոր մնացորդ, ոչ թե բուն իմպուլսի դիտարկում։
Ջերմային իմպուլսը միջուկային այրման կարճատև բռնկում է ծերացող աստղի միջուկը շրջապատող հելիումային թաղանթում։ Տեսաբանները կանխատեսել էին, որ նման իմպուլսներից հետո գազային թաղանթներ են մնում։ IRAS 06530-0213-ի արտաքին թաղանթը երևում է որպես մոտ 0,5 լուսատարի տրամագծով օղակ։ Ելնելով գազի՝ դեպի դուրս շարժման արագությունից՝ խումբը գնահատում է, որ այն արտանետվել է մոտ 6 500 տարի առաջ։
Ասիմպտոտիկ հսկաների ճյուղը փոքր և միջին զանգվածի աստղերի էվոլյուցիայի ուշ միջուկային այրման փուլ է, որի ընթացքում միջուկի շուրջ գտնվող թաղանթներում այրվում են ջրածինն ու հելիումը։ Դրան հաջորդում է նախամոլորակային միգամածության փուլը, որից հետո սկսվում է մոլորակային միգամածության փուլը։
Վերլուծություն
Հետազոտությունը ղեկավարել է ՆԱՍԱ-ի Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի ավագ գիտաշխատող Ռաղվենդրա Սահայը։ Այն հրապարակվել է The Astrophysical Journal-ում։ Ինչպես նկարագրում է Phys.org-ը, խումբն արտաքին թաղանթի ներսում գտնվող կառուցվածքների հիման վրա վերականգնել է աստղի ավելի ուշ շրջանի պատմությունը․

Գիտնականների վարկածով՝ ալիքները նոսրացող գազի միջով բարձրանալիս կտրուկանում են և վերածվում հարվածային ալիքների, որոնք առաջացնում են շիթերը։ Դա հնարավորություն է տալիս ուսումնասիրելու, թե ինչպես է էներգիան հասնում Արեգակի շատ ավելի տաք արտաքին մթնոլորտ։
Վերլուծություն
Կոր թելերը, ըստ երևույթին, պարույրի մաս են կազմում։ Նման պարույրները սովորաբար վերագրում են մարող աստղի շուրջ պտտվող անտեսանելի ուղեկից աստղին, որը խառնում է նրանից արտահոսող գազը։ Սակայն միայն այդ պատկերը չի ապացուցում ուղեկցի առկայությունը։
Աստղագետներն ակնկալում էին աստղի մոտ փոշու կոմպակտ սկավառակ գտնել, քանի որ հայտնի ուղեկիցներ ունեցող մարող աստղերը սովորաբար այդպիսին ունեն։ Նման սկավառակները մոտ գտնվող ուղեկցից զանգվածի շարունակական փոխանցման անուղղակի վկայություն են։ Այդ գործընթացով են բացատրում շիթերի էներգիայի աղբյուրը․ շիթերն էլ ձևավորում են ավազի ժամացույց հիշեցնող միգամածությունները։ ALMA-ն հայտնաբերել է գազի բլիթաձև գոյացությունը, բայց ոչ փոշու կոմպակտ սկավառակը։ Եթե այդպիսի սկավառակ կա, այն ավելի քան 50 անգամ աղոտ կլինի, քան Կարմիր ուղղանկյունի նման համակարգերի շուրջ գտնվող սկավառակները։
Վարկածներից մեկի համաձայն՝ սկավառակը կարճ ժամանակ գոյություն է ունեցել, էներգիա է տվել բարձր արագությամբ շիթերի պոռթկմանը, որն օգնել է ձևավորել ավազի ժամացույցի նման կառուցվածքը, ապա մարել է։
Խումբն աստղի մոտ գտնվող խիտ գազում հայտնաբերել է նաև ածխածնի, թթվածնի և ազոտի հազվագյուտ, ծանր իզոտոպների սպասվածից ավելի մեծ քանակ։ Իզոտոպները տարրի տարբեր զանգված ունեցող տարատեսակներն են։ Ստացված պատկերը չի համապատասխանում այն ստանդարտ մոդելներին, որոնք նկարագրում են, թե ինչպես են նման աստղերն առաջացնում և խառնում տարրերը։
Որոշ հետազոտողներ առաջարկել են միջուկային այրման պայթյունային բռնկումներով բացատրել նման պատկերներ, որոնք նկատվել են մի քանի այլ օբյեկտներում։ IRAS 06530-0213-ի դեպքում այդ պատկերի ծագումը շարունակում է բաց հարց մնալ աստղի անցումային փուլն ուսումնասիրող հետազոտողների համար։
2 րոպե

Ալեքսանդր ֆոն Հումբոլդտի հիմնադրամը ներողություն է խնդրել կիրակի օրը դիմել չհասցրած հետազոտողներից և հայտնել, որ կշարունակի վերանայել և բարելավել գործընթացները։
2 րոպե

Merck-ը, Eli Lilly-ն, Pfizer-ը և Bristol Myers Squibb-ը համաձայնել են նաև նոր փորձարկումներ չսկսել Սինցզյանում, իսկ AbbVie-ն վկայակոչել է այնտեղի հիվանդների հանդեպ իր պարտքը, հայտնել է ԱՄՆ Կոնգրեսի հանձնաժողովը։
2 րոպե