Ցիրկոնի թվագրմամբ՝ Էյմսի խառնարանը գրեթե 100 միլիոն տարով ավելի երիտասարդ է

Բախման հետևանքով փոփոխված բյուրեղները վկայում են ուշ դևոնյան շրջանում տեղի ունեցած հարվածի մասին, ոչ թե բրածո ատամների հիման վրա ենթադրված ավելի վաղ ժամանակի։

Բախման հետևանքով փոփոխված բյուրեղները վկայում են ուշ դևոնյան շրջանում տեղի ունեցած հարվածի մասին, ոչ թե բրածո ատամների հիման վրա ենթադրված ավելի վաղ ժամանակի։
Օկլահոմայի Էյմս քաղաքի տակ գտնվող խառնարանն առաջացրած երկնաքարի հարվածը տեղի է ունեցել մոտ 370 միլիոն տարի առաջ։ Այդ մասին է վկայում Օսթինի Տեխասի համալսարանի ուսումնասիրությունը, որը հուլիսին հրապարակվել է Meteoritics & Planetary Science-ում։ ScienceDaily-ի հաղորդմամբ՝ բախման հետևանքով փոփոխված գրանիտից վերցված ցիրկոնի բյուրեղների թվագրումը ցույց է տալիս, որ խառնարանը գրեթե 100 միլիոն տարով ավելի երիտասարդ է, քան նախկինում կարծում էին։
Վերանայված թվագրմամբ՝ Էյմսի հարվածը տեղի է ունեցել ուշ դևոնյան շրջանում և չի պատկանում օրդովիկյան երկնաքարային իրադարձությանը՝ Հյուսիսային Ամերիկայում տեղի ունեցած շատ ավելի հին հարվածների խմբին։ Հիմնական տարբերությունն այն է, թե տվյալներն ինչի ժամանակն են որոշում՝ բրածոների տեսքով պահպանված հնագույն օրգանիզմների՞, թե՞ հենց բախման հետ կապված բյուրեղային փոփոխությունների։
Մինչ այս ուսումնասիրությունը հետազոտողներն Էյմսի հարվածը թվագրել էին միայն կենսաբանական տվյալների հիման վրա։ Ապարում պահպանված ատամները պատկանում էին կոնոդոնտներին՝ օրդովիկյան շրջանում ապրած, օձաձկան նման հնագույն կենդանիներին։ Հենց այդ բրածոներն էին հիմք ծառայել հարվածը տվյալ՝ ավելի հին ժամանակաշրջանին վերագրելու համար։
Ուսումնասիրության գլխավոր հեղինակ Էլիզաբեթ Քաթլոսի խոսքով՝ աստերոիդի հարվածի պահին ատամները հավանաբար արդեն միլիոնավոր տարիների հնություն ունեին։ Նրա բացատրությամբ՝ հարվածը, ամենայն հավանականությամբ, խառնել է ավելի հին նյութը, և բրածոները հայտնվել են հարվածի հետևանքով առաջացած ապարներում՝ առանց ոչնչանալու։ Այդ դեպքում բրածոները ցույց են տալիս, թե երբ են ապրել կենդանիները, ոչ թե երբ է առաջացել խառնարանը։
Փոխարենը խումբը հարվածի հետևանքով փոփոխված գրանիտից վերցված բյուրեղների տարիքը որոշելու համար կիրառեց ցիրկոնի ուրան–կապարային՝ U-Pb թվագրում։ Սակայն միայն բյուրեղը թվագրելը բավարար չէ դրա տարիքը բախման հետ կապելու համար․ հետազոտողները պետք է նաև հաստատեին, որ հարվածը փոփոխել է այն։
NASA-ի հետ համագործակցելով՝ խումբը ցիրկոնի բյուրեղներն ուսումնասիրեց պատկերներ ստանալու երկու մեթոդով՝ կաթոդալյումինեսցենցիայով և էլեկտրոնների հետցրման դիֆրակցիայով։ Հարվածի ծայրահեղ պայմանները կարող են առաջացնել յուրահատուկ վերաբյուրեղացում՝ բյուրեղի կառուցվածքի փոփոխություններ։ Պատկերներում երևացին այդ փոփոխությունները, ինչը հետազոտողներին թույլ տվեց հաստատել, որ բյուրեղները պահպանել են հենց բախման հետքերը։
| Իրադարձություն կամ գնահատական | Մոտավոր տարիք |
|---|---|
| Օրդովիկյան երկնաքարային իրադարձություն, որին նախկինում վերագրվում էր Էյմսի հարվածը | 467,5 միլիոն տարի |
| Ֆրասնյան–ֆամենյան զանգվածային անհետացում | 372 միլիոն տարի |
| Էյմսի հարվածի վերանայված տարիքային գնահատական | 370 միլիոն տարի |
Վերանայված տարիքն Էյմսի հարվածը ժամանակային առումով մոտեցնում է ֆրասնյան–ֆամենյան զանգվածային անհետացմանը, որի հետևանքով վերացել է ծովային կենդանի աշխարհի զգալի մասը։ Ժամանակային այդ մոտիկությունը չի հաստատում, որ հարվածն է անհետացման պատճառը։
Քաթլոսի խոսքով՝ ավելի ճշգրիտ թվագրումներն անհրաժեշտ են հասկանալու համար, թե խոշոր անհետացումներն ինչով են պայմանավորված եղել՝ տիեզերքից եկած մարմինների հարվածներո՞վ, թե՞ Երկրի ներսում ընթացող գործընթացներով, այդ թվում՝ լայնածավալ հրաբխային ակտիվությամբ։ Էյմսի դեպքում անմիջական արդյունքն այն է, որ այս հարցի ուսումնասիրության մեջ հարվածն այժմ այլ տեղ է զբաղեցնում․ վերանայված թվագրումը բացառում է դրա պատկանելությունն օրդովիկյան հարվածների խմբին, բայց չի պարզում դրա կապն ավելի ուշ անհետացման հետ։
Ներառված է «Շաբաթը գիտության մեջ» ամփոփագրում՝ 2026 թ․ սեպտեմբերի 28 – հոկտեմբերի 4

UCLA Health-ի հետազոտողներն ուսումնասիրել են երեք խմբում ընդգրկված գրեթե 1 500 չափահասի ուղեղի սկանավորման տվյալները։ Արդյունքները նկարագրում են կապեր, բայց չեն ապացուցում կենսաբանական ծերացման արագացում կամ աղիքներից բխող պատճառ։
3 րոպե

Համակարգչային մոդելավորումներով ուսումնասիրվում է, թե վաղ տիեզերքի ենթադրյալ մագնիսական դաշտերն ինչպես կարող էին փոխել Մեծ պայթյունից մնացած ճառագայթման հիման վրա ստացված ընդարձակման գնահատականը։

Հետազոտողները փորձարկել են գերբանականության գործակալի կառավարման միջավայրը բարելավելու եղանակ՝ առանց մոդելը վերավարժեցնելու։ Նրանց մեթոդը սահմանափակում է այն փոփոխությունները, որոնք օգնում են ծանոթ թեստերում, բայց օգուտ չեն տալիս նոր առաջադրանքներում։
4 րոպե
4 րոպե