Զանգակաձև գավաթների մշակույթի ժառանգությունը Եվրոպայում պահպանվել է նաև երկաթի դարում

Հնագույն մարդկանց 4 587 իմպուտացված գենոմից կազմված զտված տվյալաշարի վերլուծությունը, որն ընդգրկում է վաղ կելտական լեզուների պատմականորեն փաստագրված ժամանակաշրջաններն ու տարածաշրջանները, ցույց է տվել, որ զանգակաձև գավաթների մշակույթի հետ կապված գենետիկ ժառանգությունն Արևմտյան, Կենտրոնական և Հարավային Եվրոպայում գերակշռող է մնացել նաև երկաթի դարի ընթացքում։ Հետազոտողները նաև պարզել են, որ Կենտրոնական Եվրոպայի Ունետիցեի մշակույթի բնակչությունը գրեթե կամ առհասարակ գենետիկ հետք չի թողել իր տարածաշրջանի հետագա բնակչության կամ ընդհանրապես կելտախոս տարածքների բնակչության մեջ։

2026 թ․ նոյեմբերի 4-ին Nature-ում հրապարակված ուսումնասիրությունն այլ հարց է քննում, քան նախորդ բացահայտումը․ արդեն կան վկայություններ, որ կելտականին նախորդած հնդեվրոպական բարբառների մուտքը կապված է Պոնտական տափաստանից գաղթի հետ։ Սակայն դեռ վիճելի է, թե հետագայում Եվրոպայի ներսում որտեղ և երբ են կելտական լեզուները ձևավորվել ու տարածվել։

Կելտական լեզուները ժամանակին փաստագրված էին Եվրոպայի մեծ մասում, իսկ այսօր պահպանվել են հիմնականում դրա հյուսիսարևմտյան ատլանտյան եզրին։ Ուսումնասիրության գենետիկ տվյալները կարող են օգնել ստուգել մարդկանց ենթադրյալ տեղաշարժերը, սակայն չեն կարող ուղղակիորեն պարզել նրանց լեզուները։

Ծագման տարբեր վարկածների ստուգումը

Հետազոտողները քննել են կելտական լեզուների ձևավորման և տարածման չորս մոդել․ մեկը կապված է զանգակաձև գավաթների մշակույթի տարածման, մյուսը՝ Ատլանտյան օվկիանոսի ավազանի բրոնզի դարի ծովային ցանցերի հետ, երրորդի կենտրոնում Ֆրանսիայի ներքին շրջաններն ու հնարավոր է՝ հյուսիսարևմտյան Իտալիան են, իսկ չորրորդինը՝ Կենտրոնական Եվրոպայի արևելքը։ Յուրաքանչյուր մոդել ենթադրում է մարդկանց տարբեր տեղաշարժեր։

Թիմը համեմատել է ԴՆԹ-ի այն հատվածները, որոնք ընդհանուր նախնիներից փոխանցվել են տարբեր մարդկանց։ Յուրաքանչյուր հին մարդու դեպքում ընդհանուր հատվածների պատկերը ներկայացվել է որպես համեմատության համար օգտագործված խմբերի պատկերների խառնուրդ։ Սա հետազոտողներին օգնել է տարբերել պահպանված գենետիկ ժառանգությունը տարածաշրջանների միջև տեղաշարժերից և ստուգել, թե լեզվի տարածման որևէ վարկած ենթադրո՞ւմ է արդյոք բնակչության այնպիսի տեղաշարժ, որը գենետիկ տվյալներով չի հաստատվում։