ՀՀ կառավարությունը հաստատել է ռոբոտաշինության 7-ամյա հետազոտական ծրագիր


Ծրագիրը ներառում է Երևանի պետական համալսարանի, Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի լաբորատորիաներն ու հետազոտական թիմերը։ ARCS.ai-ի գլխավոր ծրագրային տնօրեն Անիկ Մարգարյանի խոսքով՝ լաբորատոր սարքավորումների մի մասն արդեն ճանապարհին է։
ՀՀ կառավարությունը հաստատել է Physical AI 7-ամյա ծրագիրը՝ երեք բուհերում ռոբոտաշինության և գերբանականության (ԳԲ) հետազոտական կարողությունները զարգացնելու համար։ Նախատեսվում է վերազինել գործող լաբորատորիաները, ստեղծել նորերը, ձևավորել մշտական հետազոտական թիմ և ներգրավել հրավիրյալ գիտնականների, ասել է Բարձրագույն կրթության և գիտության կոմիտեի բարձրագույն կրթության և գիտության քաղաքականության վարչության պետ Անի Վիրաբյանը։
Նախապատրաստական աշխատանքները, հատկապես կրթական բաղադրիչի ուղղությամբ, սկսվել են կառավարության վերջին հաստատումից առաջ, ասել է ARCS.ai-ի գլխավոր ծրագրային տնօրեն Անիկ Մարգարյանը՝ ասուլիսում, որին անդրադարձել է «Արմենպրես»-ը։ Նրա խոսքով՝ լաբորատոր սարքավորումների մի մասն արդեն ճանապարհին է։ «բա-ԳԻՆ-Գիտությունների և արհեստական բանականության կենտրոն» հիմնադրամը ռոբոտաշինության և ԳԲ-ի հետազոտական կենտրոն է, որը ստեղծվել է Հայ մշակութային և գիտական ընկերակցության նախաձեռնությամբ։
Մարգարյանի խոսքով՝ բուհերն ընտրվել են գործընկերների հետ կատարված գնահատումների հիման վրա։ Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանը և Հայաստանի ամերիկյան համալսարանն ունեն կայացած ինժեներական կրթություն, իսկ ԵՊՀ-ն ընտրվել է գործող գերհամակարգչի համար։
Հայաստանի կրթության, գիտության, մշակույթի և սպորտի նախարարության տեղեկացմամբ՝ Պոլիտեխնիկի խելացի համակարգերի և առաջադեմ կառավարման լաբորատորիան կվերազինվի և կվերածվի ֆիզիկական ԳԲ-ի հետազոտական լաբորատորիայի։ Նախարար Ժաննա Անդրեասյանն ասել է, որ նախատեսվում է ներգրավել առնվազն 3 երկարաժամկետ ավագ գիտնականի, ավելի քան 12 հետդոկտորական հետազոտողի՝ դոկտորական կրթությունն ավարտած մասնագետների, ինչպես նաև ավելի քան 60 կարճաժամկետ հրավիրյալ գիտնականի։
ԵՊՀ-ի մաթեմատիկական և կիրառական հետազոտությունների կենտրոնի մեքենայական ուսուցման լաբորատոր խմբի ղեկավար և YerevaNN լաբորատորիայի ղեկավար Հրանտ Խաչատրյանը բացատրել է, որ ֆիզիկական ԳԲ-ն ռոբոտների միջոցով խնդիրներ է կատարում շրջակա աշխարհում՝ արհեստական բանականությունը տարածելով համակարգչի ներսում փոխգործակցությունից դուրս։ Նրա խոսքով՝ անմիջական նպատակը հետագա կիրառությունների համար հիմքեր ստեղծելն է։
Խաչատրյանն ասել է, որ Հայաստանում ԳԲ-ի և ռոբոտաշինության ոլորտներում արդեն կատարվող աշխատանքը լրացուցիչ միջոցների և համակարգման կարիք ունի։ Նա ակնկալում է, որ ծրագիրը կօգնի լուծել գիտնականների պակասի խնդիրը և արտերկրից մասնագետներ ներգրավել։ Նրա խոսքով՝ իր համալսարանն արդեն անօդաչու թռչող սարքերի կառավարման մոդելներ է մշակում, սակայն դրանք դեռ չեն հասել անհրաժեշտ որակի։
Պոլիտեխնիկի խելացի համակարգերի և առաջադեմ կառավարման հիմնարար հետազոտական լաբորատորիայի ղեկավար, Հայաստանի ամերիկյան համալսարանի ասիստենտ պրոֆեսոր Աստղիկ Հակոբյանն ասել է, որ իր լաբորատորիան ուսումնասիրում է ռոբոտների կառավարումն ու անվտանգությունը։ Նրա խոսքով՝ աշխատակիցների թիվն ու տեխնոլոգիական միջոցները սահմանափակ են, իսկ մեքենայական տեսողության՝ պատկերները համակարգչով մեկնաբանելու, շրջակա միջավայրի ընկալման և տվյալների մշակման ոլորտներում բացեր կան։ Նա ակնկալում է, որ ծրագիրը կմիավորի տարբեր ոլորտների հետազոտական խմբերին։
Որպես հետագա հնարավոր կիրառություն՝ Խաչատրյանը նշել է փրկարար ռոբոտներին, որոնք կարող են աշխատել դժվարամատչելի, ծխապատ կամ փոշոտ վայրերում։ Նրա խոսքով՝ արդյունաբերական ռոբոտները նույնպես կարող են փոխարինել մարդկային աշխատանքին և նվազեցնել արտադրության ծախսերը։
Նախարարությունը նախատեսում է պետության և մասնավոր հատվածի համաֆինանսավորում՝ «բա-ԳԻՆ-Գիտությունների և արհեստական բանականության կենտրոն» հիմնադրամի հետ համագործակցությամբ։ Ֆինանսավորման պլաններում ընդհանուր ներդրումն առանձնացված է արդեն հատկացված նախնական ֆինանսավորումից և լաբորատորիաների հետագա ծախսերից։
| Նպատակ | Գումարը և կարգավիճակը |
|---|---|
| Ծրագրի ընդհանուր ներդրումը | Մոտ 4,8 միլիարդ դրամ (մոտ $13,3 միլիոն)՝ պետության և մասնավոր հատվածի նախատեսվող համաֆինանսավորմամբ |
| Մեկնարկային փուլ | Կառավարության առանձին որոշմամբ հատկացված 168,4 միլիոն դրամ՝ հիմնականում գիտնականների վարձատրության բազային մասի համար |
| Ռոբոտաշինության 2 լաբորատորիայի ստեղծում և հագեցում | Նախատեսվող հետագա կապիտալ ներդրում՝ մոտ 484,2 միլիոն դրամ (մոտ $1,3 միլիոն) |
Անդրեասյանն ասել է, որ մասնավոր համաֆինանսավորումը նախատեսված է հետազոտողների վարձատրությունը միջազգային մակարդակում մրցունակ դարձնելու համար։ Նախարարությունը նախատեսում է նաև ներգրավել միջազգային դրամաշնորհներ և նվիրատվական հիմնադրամի եկամուտներ․ այդ հիմնադրամի միջոցները ներդրվում են ապագա ծախսերը հոգալու համար։
Նախարարության տեղեկացմամբ՝ բակալավրի, մագիստրոսի և դոկտորանտուրայի մակարդակներում ուսուցումը նախատեսվում է սկսել 2027–2028 ուսումնական տարում։
Հայաստանի նորարարությունների հիմնադրամի տնօրեն Անահիտ Սարգսյանն ասել է, որ ծրագրի իրականացման ողջ ընթացքում առաջընթացը կդիտարկվի։ Նրա խոսքով՝ պետական և մասնավոր մասնակիցները պատրաստ են ընդլայնել ծրագիրը, եթե այն հաջողվի․ բյուջեի հնարավոր ավելացումն ու մասնավոր ավելի մեծ ներդրումները կախված են առաջընթացից։
Հայաստանի գլխավոր դատախազությունը Գևորգ Հարությունյանի պնդման վերաբերյալ հաղորդում է ներկայացրել Քննչական կոմիտե՝ քրեական վարույթ նախաձեռնելու հարցը լուծելու համար։ Հարությունյանը պնդում է, որ փոխոստիկանապետ Վարդան Վարդանյանն իր ընտանիքին սպառնացել է՝ խոստովանություն ստանալու համար։
2 րոպե

Պատգամավորները 54 դեմ և 33 կողմ ձայներով մերժել են ենթադրյալ քաղաքական հետապնդումների մասին «Հայաստան» խմբակցության հայտարարության քննարկումը։ Բանավեճի ընթացքում «Ուժեղ Հայաստանի» պատգամավորները հարվածել են սեղաններին և հեռացել դահլիճից։
3 րոպե

Անահիտ Մանասյանն ասում է, որ մարդկանց, այդ թվում՝ երեխաների վրա թափառող շների պարբերական հարձակումները հրատապ և համակարգային լուծումներ են պահանջում՝ կենդանիների հանդեպ մարդասիրական վերաբերմունքի հաշվառմամբ։ Նրա գրասենյակն առանձին դեպքերի վերաբերյալ պարզաբանումներ է պահանջել իրավասու մարմիններից։
2 րոպե