Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասում է, որ կառավարությունը կպատվիրի երկաթուղու, ավտոճանապարհի և էլեկտրահաղորդման գծերի նախագծումը՝ չսպասելով զարգացման ընկերության ստեղծմանը։ Փոխվարչապետ Մհեր Գրիգորյանը հավանական է համարում սահմանազատման արտահերթ փուլը, բայց ասում է, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը դրա շուրջ չեն պայմանավորվել։
Հայաստանի կառավարությունը կսկսի պատվիրել երկաթուղու, ավտոճանապարհի և էլեկտրահաղորդման գծերի նախագծումը՝ «Թրամփի միջազգային խաղաղության և բարգավաճման ուղի» (TRIPP) ծրագրի շրջանակում, նոյեմբերի 2-ին ասել է վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը։ 2027 թվականի բյուջեի նախագիծը քննարկող խորհրդարանական հանձնաժողովներում նա ասել է, որ երկիրը մտել է ծրագրի իրականացման փուլ։
Հայտարարությունից առաջ՝ հոկտեմբերի 28-ին, Հայաստանի Ազգային ժողովը 63 կողմ և 32 դեմ ձայնով վավերացրել էր հայ-ամերիկյան շրջանակային համաձայնագիրը։ Այն ուժի մեջ կմտնի երկու դիվանագիտական նոտաներից ավելի ուշ ներկայացվածի ամսաթվին, երբ հաստատվի, որ երկու երկրներն էլ ավարտել են անհրաժեշտ ներքին ընթացակարգերը։
Փաշինյանն ասել է, որ կառավարությունը կգործի մինչև TRIPP Development Company-ի ստեղծումը՝ ժամանակ չկորցնելու համար, իսկ ընկերության ստեղծվելուց և աշխատանքները ստանձնելու պատրաստ լինելուց հետո նրան կփոխանցի արդեն կատարվածը։ Հայտարարությունը վերաբերում է նախագծումը պատվիրելուն, ոչ թե ավարտված նախագծմանը կամ շինարարությանը։
Նախագծման պլանը ներառում է Նռնաձոր-Կարճևան երկաթուղին և նույն հատվածի ավտոճանապարհն ու էլեկտրահաղորդման գծերը։ Երկաթուղու հատվածը գտնվում է հարավային Սյունիքում՝ Իրանի հետ Արաքս գետով անցնող սահմանի երկայնքով, և կրկնում է խորհրդային շրջանի՝ այլևս չգործող երկաթուղու ուղին, գրել է «Հետք»-ը։ Ճշգրիտ երթուղիները դեռ ընտրված չեն․ Գրիգորյանն ասել է, որ պաշտոնյաները տարբերակներ են ուսումնասիրում՝ ներդրումն արդյունավետ և ենթակառուցվածքը տարածաշրջանում մրցունակ դարձնելու համար։
Հայաստանի սահմանազատման հանձնաժողովը ղեկավարող Գրիգորյանը «Ազատություն» ռադիոկայանին ասել է, որ TRIPP-ի ենթակառուցվածքների հատվածում սահմանազատման աշխատանքների արտահերթ փուլը շատ հավանական է՝ ծրագիրը կազմակերպելու և իրականացնելու համար։ Նա ասել է, որ Հայաստանն ու Ադրբեջանը հաջորդ փուլի շուրջ չեն պայմանավորվել։
Երկու երկրները 2024 թվականի գարնանը Տավուշ - Ղազախ հատվածում մոտ 12 կիլոմետր սահմանազատելուց հետո պայմանավորվել են շարունակել աշխատանքները հյուսիսից հարավ։ Գրիգորյանն ասել է, որ գործընթացը դանդաղել է, սակայն այն շարունակելու համար խոչընդոտ չկա։
Փաշինյանն ակնկալում է, որ ծրագիրը կօգնի հաղթահարել, իր բնորոշմամբ, Հայաստանի ավելի քան 30 տարվա շրջափակումը և բացել արևելք-արևմուտք ու հյուսիս-հարավ երկաթուղային կապերը։ Նա ասել է, որ հաղորդակցության վերականգնման համար անհրաժեշտ ոչ բոլոր ենթակառուցվածքները կլինեն TRIPP-ի մաս․ նավթամուղների և գազատարների հարցը կքննարկվի ավելի ուշ։
Շրջանակային համաձայնագիրը նախատեսում է Հայաստանի տարածքով կապ Ադրբեջանի հիմնական մասի և Նախիջևանի Ինքնավար Հանրապետության միջև, ինչպես նաև հաղորդակցության փոխադարձ հնարավորություններ Հայաստանի համար։ Հայաստանի ընդդիմությունն առարկել է, որ դեռ հստակ չեն Ադրբեջանի տարածքով իր քաղաքացիների երթևեկության պայմանները․ արտգործնախարար Արարատ Միրզոյանը նույնպես ասել է, որ հարցը հստակեցման կարիք ունի։
Շրջանակային համաձայնագիրը նախատեսում է Հայաստանում գրանցվող համատեղ բաժնետիրական ընկերություն, որի վերահսկիչ՝ 74 տոկոս բաժնեմասը կպատկանի Դելավերում գրանցվելիք՝ ԱՄՆ Միջազգային զարգացման ֆինանսական կորպորացիային ամբողջությամբ պատկանող դուստր ընկերությանը՝ TDC US-ին, իսկ 26 տոկոսը՝ Հայաստանին։ Ընկերության ստեղծման համար նախատեսվում է Հայաստանի օրենսդրությամբ կարգավորվող կանոնադրություն և ԱՄՆ ու Նյու Յորք նահանգի օրենսդրությամբ կարգավորվող բաժնետերերի համաձայնագիր։ ԱՄՆ-ն էլ մտադիր է ստանալ անհրաժեշտ թույլտվությունը՝ այդ թվում ծանուցելով Կոնգրեսին և ստանալով գործակալության խորհրդի անհրաժեշտ հավանությունը։
Ընկերության գրանցումից և ծրագրի տարածքների ընտրությունից հետո շրջանակային համաձայնագիրը նախատեսում է, որ Հայաստանը նրան սկզբնական 49 տարով կտրամադրի հողօգտագործման և զարգացման բացառիկ իրավունքներ, որոնք հնարավոր կլինի փոխանցել ծրագրի դուստր ընկերություններին։ Հայաստանը պետք է Հայաստանի օրենսդրությանը համապատասխան քայլեր ձեռնարկի՝ ապահովելու, որ հողը լինի կամ կարողանա դառնալ պետական սեփականություն և զերծ լինի ծանրաբեռնվածություններից ու երրորդ կողմերի իրավունքներից, ինչպես նաև հոգա դրա հետ կապված ծախսերը։
Համաձայնագրով Հայաստանը պահպանում է իր սահմանների և մաքսային գործառնությունների նկատմամբ ինքնիշխանությունն ու իրավազորությունը, ինչպես նաև պատասխանատվությունը սահմանային վերահսկողության, անվտանգության, մաքսային և ներգաղթի հարցերի համար։ Համապատասխան անցակետերում մասնավոր օպերատորները պետք է մատուցեն հաճախորդների սպասարկման ծառայություններ՝ Հայաստանի և ընկերության համաձայնության դեպքում։
Շրջանակային համաձայնագիրը ծրագրի հիմքում դնում է 2025 թ․ օգոստոսի 8-ին Վաշինգտոնում Հայաստանի վարչապետի և Ադրբեջանի նախագահի ստորագրած հռչակագիրը, որի ստորագրմանը ներկա էր ԱՄՆ նախագահը։ 2026 թ․ հունվարի 13-ին Հայաստանն ու ԱՄՆ-ը հրապարակել են իրականացման շրջանակը, իսկ մայիսին՝ ռազմավարական համագործակցության շրջանակային համաձայնագիրը։ Հայաստանի տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարությունը հայտնել է, որ պաշտոնյաները հոկտեմբերի 21-ին այցելել են Սյունիք՝ քննարկելու նախագծման աշխատանքների մեկնարկի կազմակերպումը։
Վարչապետի աշխատակազմն ավելի վաղ հայտնել էր, որ աշխատանքներ են տարվում ընկերության կանոնադրության և բաժնետերերի համաձայնագրի նախագծերի շուրջ։
Դեռ պետք է ստեղծվի ընկերությունը, ընտրվեն երթուղիները և համաձայնեցվի սահմանազատման հաջորդ փուլը։ Հոկտեմբերի 21-ին հանձնաժողովի նիստում Միրզոյանը 2027 թվականի սկիզբը շինարարությունն սկսելու ավելի իրատեսական ժամկետ է համարել, ոչ թե սահմանված վերջնաժամկետ։
Փորձագետի գնահատմամբ՝ 2022-ից Շիկահողում 60 հեկտար անտառ է հատվել՝ դիրքեր ու ճանապարհներ կառուցելու համար։ Հարակից դաշտերում գյուղատնտեսական աշխատանքները փաստացի դադարել են։ Հայաստանի իշխանությունները տարածքային խնդրի լուծումը տեսնում են սահմանազատման մեջ։
2 րոպե
Ծառայության փոխանցմամբ՝ Հայաստանն ու Ադրբեջանը 2026-ի հունվարին փոխանակել են չնույնականացված ԴՆԹ պրոֆիլներ՝ հայկական կողմի տրամադրության տակ եղած պրոֆիլների հետ համադրումից հետո, որի ընթացքում համընկնումներ չեն հայտնաբերվել։
1 րոպե
Պատգամավորները համաձայնագիրը հաստատել են 63 կողմ, 32 դեմ ձայներով՝ առանց ձեռնպահների։ Այն առաջ է մղում Հայաստանի տարածքով Ադրբեջանն ու Նախիջևանը կապող տրանսպորտային ուղիների ծրագրերը։
1 րոպե
