Հետազոտողները քարտեզագրել են ուղեղի մի շրջանի 25,5 միլիոն բջիջ


Պրիմատների բազալ գանգլիաների ատլասը շարժման և որոշումների կայացման հետ կապված կառուցվածքում առանձնացնում է 6 մոլեկուլային գոտի՝ բջջային տարբերություններն ուսումնասիրելու նոր հնարավորություն տալով։
Հետազոտողները հրապարակել են մարդու, մակակների և մարմոզետների բազալ գանգլիաների 25,5 միլիոն բջիջների ատլասը։ Նոյեմբերի 12-ի հրապարակման մեջ Nature-ն այն անվանել է ուղեղի այդ շրջանի մինչ այժմ ամենամանրամասն ատլասը՝ հիմնվելով Cell, Cell Reports, Cell Reports Methods, Cell Systems, Cell Genomics և Neuron ամսագրերում հրապարակված 26 գիտական հոդվածներում նկարագրված համատեղ աշխատանքի վրա։ BRAIN նախաձեռնության դաշինքի տվյալներով՝ Cell Press-ի ամսագրերում հրապարակված փաթեթը ներառում է 26 ուսումնասիրություն, ինչպես նաև մեկնաբանություն և գլխավոր հրապարակում։
Բազալ գանգլիաներն ուղեղի խորքում գտնվող կառուցվածքներ են, որոնք մշակում են շարժման, ճանաչողության, տրամադրության և որոշումների կայացման հետ կապված տեղեկությունները։ Դրանք առնչվում են մի շարք հիվանդությունների և խանգարումների, այդ թվում՝ Պարկինսոնի և Հանթինգթոնի հիվանդություններին, շիզոֆրենիային, երկբևեռ խանգարմանը և կախվածությանը։ Ատլասը հետազոտողներին օգնում է ուսումնասիրել այդ գործընթացներում ներգրավված բջիջները, սակայն ապացուցված բուժման միջոց չէ։
Աշխատանքը BRAIN նախաձեռնության բջջային ատլասի ցանցի (BICAN) մաս է։ $500 միլիոն արժողությամբ նախագիծը 2022 թվականին նախաձեռնել են ԱՄՆ-ի Առողջապահության ազգային ինստիտուտները՝ կաթնասունների ուղեղի քարտեզներ կազմելու համար։ Բազալ գանգլիաների ատլասի վրա համատեղ աշխատել են հարյուրավոր գիտնականներ՝ 9 երկրից։ Նրանք օգտագործել են նաև 2023 թվականին հրապարակված՝ մկների ամբողջ ուղեղի քարտեզների տվյալները։
Ատլասը բջիջների տեղադրության մասին տեղեկությունները միավորում է դրանց էլեկտրական ակտիվության, գեների արտահայտման՝ բջիջների կողմից գեների օգտագործման, ինչպես նաև ԴՆԹ-ի ծալման ու գեների կարգավորմանը նպաստող փոփոխությունների չափումների հետ։ Բջիջները նկարագրելու համար հետազոտողները կիրառել են ընդհանուր մոտեցում։ Համեմատելով պրիմատներին՝ նրանք հայտնաբերել են բջիջների 61 տեսակ, որոնք ընդհանուր են բոլոր 3 խմբերի համար և, ինչպես գրել է Nature-ը, պահպանվել են 76 միլիոն տարվա ընթացքում։

| Տեսակ | Բջիջներ | Ուղեղներ |
|---|---|---|
| Մարդ | 21 միլիոն | 6 |
| Ռեզուս և ցինոմոլգուս մակակներ | 3 միլիոն | 3 |
| Մարմոզետ | 1,5 միլիոն | 2 |
Զոլավոր մարմինը՝ բազալ գանգլիաների ամենամեծ կառուցվածքը, հստակ անատոմիական սահմաններ չունի։ Այդուհանդերձ, հետազոտողները մարդու և մակակների զոլավոր մարմնում հայտնաբերել են մոլեկուլային հատկանիշներով տարբերվող 6 գոտի։ Դրանցից յուրաքանչյուրում նեյրոնների և գլիալ՝ ոչ նեյրոնային բջիջների տարբեր խմբեր կան։ Գոտիների ուսումնասիրության ընթացքում հետազոտվել է մահացած 19 դոնորի զոլավոր մարմնի 1,1 միլիոն բջիջ։ Կիրառվել է Slide-tags մեթոդը, որը թույլ է տալիս որոշել առանձին բջիջների տեղադրությունը հյուսվածքում։ Գոտիները տարբերակվել են պրոյեկցիոն նեյրոնների գեների արտահայտման բնութագրերով։
Բրոուդի ինստիտուտի նյարդակենսաբան, ուսումնասիրության ղեկավար Էվան Մակոսկոն ասել է, որ մանրադիտակով բջիջները նման են թվում, սակայն դրանց գեների արտահայտումը գոտիների միջև խիստ տարբերվում է, իսկ մարդկանց միջև այդ տարբերությունները հետևողականորեն պահպանվում են։
Մահացած մարդկանց ավելի քան 130 ուղեղների տարիքային համեմատությամբ հետազոտողները պարզել են, որ գոտիները տարբերակող գեների արտահայտման օրինաչափությունները տարիքի հետ ավելի նման են դառնում։ Դա հատկապես նկատելի է Հանթինգթոնի կամ Պարկինսոնի հիվանդություններից ախտահարվող շրջաններում։ Արդյունքը չի հաստատում, որ այդ փոփոխությունները Հանթինգթոնի կամ Պարկինսոնի հիվանդության պատճառ են։
Առանձին ուսումնասիրության ընթացքում հետազոտվել է 27-ից մինչև 90-ն անց տարիքում մահացած 178 չափահասի զոլավոր մարմնի և նախաճակատային կեղևի գրեթե 4 միլիոն բջիջ։ Պարզվել է, որ բջջային կազմը մարդկանց միջև տարբերվում է, հատկապես՝ գլիալ բջիջների դեպքում։ Սա ցույց է տալիս, թե ինչու է ուղեղի ատլասներն օգտագործելիս անհրաժեշտ հաշվի առնել անհատական տարբերությունները։
Բրոուդի ինստիտուտը հրապարակել է բջջային տարբերությունների և զոլավոր մարմնի գոտիների ուսումնասիրությունների տվյալներն ու աշխատանքային մեթոդները, ինչպես նաև տարածական տվյալների հավաքածուները և գեների արտահայտման տարբերություններն ուսումնասիրելու հարթակն ու տվյալները համադրելու գործիքները։ multiVIB ծրագրաշարն ու ուսուցողական նյութերն ազատ հասանելի են GitHub-ում և Zenodo-ում, իսկ համադրված տվյալները կարելի է ուսումնասիրել Բրոուդի ինստիտուտի Single Cell Portal հարթակում։ Սոլքի ինստիտուտի խոսքով՝ հիվանդությունների մեխանիզմները բացահայտելու, բուժման միջոցներ մշակելու և դրանք փորձարկելու համար դեռ աշխատանք է անհրաժեշտ։
Բրոուդի ինստիտուտի կենտրոններից մեկի տնօրեն, ուսումնասիրության ղեկավար Կիկու Իչիհարան ասել է, որ BICAN-ի հետազոտողները նախատեսում են բազալ գանգլիաների համար կիրառված գործիքներն ու մեթոդներն օգտագործել նաև ուղեղի մնացած մասերի ուսումնասիրության համար։
ՆԱՏՕ-ի 10 անդամ և Հարավային Կորեան պարտավորվել են ֆինանսավորել նախաձեռնությունը, որը, դաշինքի խոսքով, կօգնի զինվորականներին արձակման ծառայություններ մատուցողների և տիեզերանավակայանների միջոցով տեղեր ապահովել առևտրային հրթիռներում։
3 րոպե

Spectris AD-ը մեկ տարի տևած փորձարկման ընթացքում չի հասել հիմնական նպատակին՝ կեղծ սարքի համեմատությամբ։ Cognito-ն նախատեսում է դիմել ԱՄՆ-ում թույլտվություն ստանալու համար, իսկ անկախ մասնագետներն ասում են, որ ավելի թեթև խանգարումներ ունեցող մասնակիցների արդյունքները լրացուցիչ ուսումնասիրության կարիք ունեն։
3 րոպե

Հետազոտողները պարզել են, որ չաթբոտների՝ կլիմայի մասին սխալ պատասխանի անցումների 80%-ը տեղի է ունեցել օգտատիրոջ առաջին մեղմ անհամաձայնության դեպքում։ Չաթբոտները հիմնականում ճիշտ են գնահատել կլիմայական առանձին քաղաքականությունները, սակայն երկու քաղաքականության համատեղ աշխատանքի մասին հարցերին պատասխանել են պատահական գուշակությունից ոչ ավելի ճիշտ։
1 րոպե