Կամբոջան փակել է վեց ֆինանսական հաստատություն․ երկու բանկ շարունակում է մնալ ուշադրության կենտրոնում

Ինչու են Anco-ն ու iBank-ը մնում ուշադրության կենտրոնում

OCCRP-ի վկայակոչած պաշտոնական տվյալներով՝ Anco Specialized Bank-ը շարունակում է գործել և կենտրոնական բանկի գործող լիցենզիա ունի։ Բանկի 2021-ի տարեկան հաշվետվության համաձայն՝ բաժնետոմսերի 70%-ը պատկանել է Կամբոջայի սենատոր և գործարար Կոկ Անին։ Նրա ներկայիս բաժնեմասը մնում է անհայտ․ OCCRP-ին չի հաջողվել ձեռք բերել սեփականատերերի վերաբերյալ ավելի թարմ փաստաթղթեր։

ԱՄՆ-ի ֆինանսների նախարարությունը 2026-ի ապրիլին պատժամիջոցների է ենթարկել Կոկ Անին՝ պնդելով, որ նրա գույքում տեղակայված են եղել խարդախության կենտրոններ, որոնցում գործող անձինք ամերիկացիներից գումար են գողացել։ OCCRP-ի հաղորդմամբ՝ RFI-ի քմերալեզու ծառայությանը տված մեկնաբանություններում Կոկ Անը հերքել է մեղադրանքներն ու ասել, որ «խարդախությունների մասին տեղյակ չէ»։

iBank-ը նախկինում կոչվել է B.I.C. (Cambodia) Bank, իսկ նոր անունն ընդունել է 2025-ին։ Կամբոջայի բիզնես ռեգիստրի տվյալներով՝ գործարար Յիմ Լիակը բանկը ձեռք է բերել 2020-ին և շարունակում է մնալ դրա նախագահը։ Մասնաճյուղերի ցուցանակներին iBank անվանումն է, և առևտրային բանկի լիցենզիան վերաձևակերպվել է այդ անվամբ։

Յիմ Լիակը Թաիլանդում բախվել է փողերի լվացման մեղադրանքների։ Փողերի լվացումը միջոցների հանցավոր ծագումը քողարկելն է։ Ընթացող քննության շրջանակում Թաիլանդի՝ փողերի լվացման դեմ պայքարի գրասենյակը 2026-ի ավելի վաղ ամիսներին սառեցրել է նրա և նրա հետ համագործակցող անձի հետ կապված մոտ 590 միլիոն դոլարի ակտիվներ։ Բացի այդ՝ Մեծ Բրիտանիայի ֆինանսների նախարարությունը B.I.C. Bank-ը նշել է որպես կամբոջական մի ընկերության դուստր ձեռնարկություն․ այդ ընկերությունը պատժամիջոցների է ենթարկվել առցանց խարդախություններին և մարդկանց թրաֆիքինգին ենթադրյալ մասնակցության համար։

Հունիսին հրապարակված հայտարարությունում Յիմ Լիակի ամերիկյան փաստաբանական ընկերությունը՝ Seiden Law-ն, հայտնել է, որ նրան անհիմն կերպով են կապել խարդախության կենտրոնների հետ։ Ընկերության խոսքով՝ նա երբևէ որևէ երկրում հանցագործության համար չի դատապարտվել և պատժամիջոցների տակ չէ։ Ո՛չ Յիմ Լիակը, ո՛չ iBank-ը չեն պատասխանել մեկնաբանության համար OCCRP-ի հարցումներին։

Կամբոջայի ազգային բանկը չի պատասխանել ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների, Արժույթի միջազգային հիմնադրամի մտահոգությունների կամ ֆինանսական ոլորտում Կոկ Անի և Յիմ Լիակի դերերի վերաբերյալ OCCRP-ի հարցերին։

Պատժամիջոցների ընդգրկումն ու պահանջվող հաջորդ քայլերը

Կամբոջայի բանկերի ասոցիացիայի նախագահ Ռաթ Սոփոանը զգուշացրել է, որ առանձին հաստատությունների վերաբերյալ մեղադրանքները չպետք է տարածել ամբողջ ոլորտի վրա։ Նրա գնահատմամբ՝ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցների ենթարկված չորս առևտրային բանկերին բաժին է ընկել Կամբոջայի 59 առևտրային բանկերի՝ 2025-ի դեկտեմբերի դրությամբ ունեցած շուրջ 100 միլիարդ դոլարի ակտիվների 1%-ից պակասը։

Ասոցիացիան ներառում է բոլոր լիցենզավորված վարկատուներին՝ ներառյալ բանկերը, բայց ոչ Huione Pay-ի նման կրիպտոակտիվներով զբաղվող հաստատությունները։ Այս տարբերությունը կարևոր է, երբ պատժամիջոցների ենթարկված չորս առևտրային բանկերը համեմատվում են փակված վեց հաստատությունների թվում պատժամիջոցների ենթարկված հինգի հետ։

Հոկտեմբերյան հայտարարությունում կենտրոնական բանկը չանվանված անձանց մեղադրել է ֆինանսական հաստատություններին սպառնացող փլուզման մասին կեղծ լուրեր տարածելու մեջ՝ դա անվանելով «տնտեսական սաբոտաժ»։ Բանկը զգուշացրել է, որ նման պնդումները կարող են խաթարել բանկային համակարգի նկատմամբ վստահությունը։

Արժույթի միջազգային հիմնադրամի սեպտեմբերյան զեկույցը կոչ է անում հետագա կոնկրետ քայլեր ձեռնարկել․ կենտրոնական բանկը մյուս կարգավորողների աջակցությամբ պետք է հայտնաբերի հանցավոր գործունեության հետ հնարավոր կապեր ունեցող բանկերն ու միջոցներ ձեռնարկի այդ կապերի առնչությամբ։ Հիմնադրամը նաև իշխանություններին հորդորում է վերացնել բանկային լիցենզիաների տրամադրման կանոնների էական բացերը։