ՆԱՍԱ-ի «Չանդրան» աստղի ռենտգենյան պայծառության առնվազն 100-ապատիկ աճ է գրանցել

ՆԱՍԱ-ի «Չանդրա» ռենտգենյան աստղադիտարանը պարզել է, որ 2026-ի մարտին AT 2016blu աստղը ռենտգենյան տիրույթում առնվազն 100 անգամ ավելի պայծառ էր, քան 2001–2002 թվականների դիտարկումների ժամանակ՝ մինչև 2012-ին նրա առաջին գրանցված բռնկումը։ Հետազոտողների խոսքով՝ պայծառության աճը հաստատում է աստղի կրկնվող բռնկումների հնարավոր բացատրությունը․ ուղեկից մարմինը նյութ է կլանում աստղից, երբ նրանք ձգված ուղեծրով շարժվելիս մոտենում են միմյանց։

Ուղեկիցը կա՛մ աստղային զանգվածով սև խոռոչ է, կա՛մ նեյտրոնային աստղ՝ զանգվածեղ աստղի սեղմված խիտ միջուկը։ Դիտարկումները չեն պարզում, թե դրանցից որն է դա։ ՆԱՍԱ-ն նոյեմբերի 9-ին հայտնել է, որ սա այս դասի բռնկվող աստղից ռենտգենյան ճառագայթման առաջին հայտնաբերումն էր, և առաջին անգամ էր, որ նման աստղի մոտ այդպիսի ուղեկից էր հայտնաբերվել։

Աստղ, որը վերապրում է իր բռնկումները

AT 2016blu-ն պայծառ կապույտ փոփոխական աստղ է՝ տաք, զանգվածեղ աստղ, որի պայծառությունը փոխվում է։ Նրա բռնկումները գերնոր աստղի պայթյուններ են հիշեցնում, սակայն աստղը վերապրում է դրանք, ինչի պատճառով այն անվանում են «գերնոր աստղ ձևացող»։ Աստղագետների գնահատմամբ՝ նրա զանգվածն առնվազն 33 անգամ գերազանցում է Արեգակի զանգվածը։ Այն գտնվում է NGC 4559 պարուրաձև գալակտիկայում՝ Երկրից մոտ 30 միլիոն լուսատարի հեռավորության վրա։

2012-ից 2026 թվականներին աստղագետները տեսանելի լույսի տիրույթում առնվազն 27 բռնկում են գրանցել՝ մոտավորապես յուրաքանչյուր 113 օրը մեկ։ Ավելի վաղ հետազոտությունը բացահայտել էր այդ օրինաչափությունը և ենթադրել, որ աստղն ուղեկից ունի, սակայն չէր պարզել բռնկումների պատճառը։

Հետազոտական խմբի առաջարկած բացատրությամբ՝ ուղեկիցը կլանում է աստղի արտանետած նյութը, երբ նրանք առավելագույնս մոտենում են միմյանց։ Կլանված նյութը տաքանում է և ռենտգենյան ճառագայթներ արձակում, որոնք տաքացնում են շրջակա գազը, և այն սկսում է տեսանելի լույս արձակել։ Այս հաջորդականությունը հետազոտողների մեկնաբանությունն է, ոչ թե նյութի փոխանցման անմիջական դիտարկում։