MIT-ի գնահատմամբ՝ տվյալների կենտրոնների հոսանքն ԱՄՆ-ում առնչվել է մոտ 650 վաղաժամ մահվան


Հետազոտողները մոդելավորել են, թե 2023-ին ԱՄՆ տվյալների կենտրոններին մատակարարվող էլեկտրաէներգիան ինչպես է նպաստել օդի աղտոտմանը՝ գնահատելով առողջության վրա ազդեցությունը բազմաթիվ կենտրոններից հեռու։
Մասաչուսեթսի տեխնոլոգիական ինստիտուտի (MIT) ղեկավարած ուսումնասիրության մոդելի գնահատմամբ՝ 2023-ին ԱՄՆ տվյալների կենտրոններին մատակարարվող էլեկտրաէներգիայի հետ կապված օդի աղտոտումն առնչվել է մոտ 650 վաղաժամ մահվան՝ ոչ թե գրանցված մահերի հաշվարկի, այլ մոդելավորված թվի, որը կազմում է ուսումնասիրությամբ գնահատված՝ երկրի ամբողջ տարածքում էլեկտրաէներգիայի հետ կապված մահացության մոտ 5,3%-ը։
Ուսումնասիրությանը նախորդել է տվյալների կենտրոնների էլեկտրաէներգիայի սպառման աճը․ Լոուրենսի անվան Բերքլիի ազգային լաբորատորիայի գնահատմամբ՝ այն 2014-ի 58 տերավատտ-ժամից 2023-ին հասել է 176 տերավատտ-ժամի՝ կազմելով ԱՄՆ էլեկտրաէներգիայի սպառման մոտ 4,4%-ը։
Հետազոտությունը հրապարակվել է Environmental Research Letters-ում 2026 թ․ նոյեմբերի 19-ին։ Դրա հեղինակներից են MIT-ի ասպիրանտ Յուան (Ալբերտ) Չենը, ավագ հեղինակ և MIT-ի պրոֆեսոր Նոել Սելինը, ինչպես նաև Կալիֆոռնիայի համալսարանի Իրվայնի մասնաճյուղի և Յեյլի համալսարանի հետազոտողներ։
Թիմը մոդելավորել է, թե որ էլեկտրակայաններն են յուրաքանչյուր ժամին ավելացրել արտադրությունը՝ 2023-ին տվյալների կենտրոնների՝ ցանցից մատակարարվող էլեկտրաէներգիայի պահանջարկը բավարարելու համար՝ հաշվի առնելով նաև տարածաշրջանների միջև փոխանցումը, բայց ուղղակիորեն չգնահատելով ավելի նոր կենտրոնների կամ տեղում էլեկտրաէներգիայի արտադրության ազդեցությունը։ Հետազոտողները ենթադրել են, որ տվյալների կենտրոնները շուրջօրյա էլեկտրաէներգիա են վերցրել ցանցից։

Երկրորդ մոդելը նմանակել է, թե ինչպես են առաջացած արտանետումներից աղտոտիչներ գոյացել և տարածվել մթնոլորտում։ Ազոտի օքսիդները նպաստում են գետնամերձ օզոնի՝ մշուշի բաղադրիչներից մեկի առաջացմանը։ Ազոտի օքսիդներն ու ծծմբի երկօքսիդը նպաստում են նաև PM2.5 անունով հայտնի մանր մասնիկների առաջացմանը։ Այնուհետև թիմը, օգտագործելով աղտոտման և առողջության վերաբերյալ ուսումնասիրությունների տվյալները, մոդելավորված ազդեցության հիման վրա գնահատել է վաղաժամ մահերի թիվը։
| Աղտոտիչ | Գնահատական | 95% վստահության միջակայք |
|---|---|---|
| PM2.5 | 513 | 469–557 |
| Գետնամերձ օզոն | 137 | 90–183 |
Միջակայքերը ցույց են տալիս յուրաքանչյուր աղտոտչի գնահատականի անորոշության սահմանները։
Վաղաժամ մահացության ամենաբարձր գնահատված մակարդակներն արձանագրվել են Այովայում, Նևադայում, Հարավային Դակոտայում և Կանզասում, մինչդեռ տվյալների կենտրոնների էլեկտրաէներգիայի պահանջարկի մեծ մասը կենտրոնացած էր հյուսիսային Վիրջինիայում և Տեխասում։ Չենի խոսքով՝ մոդելը գյուղական բնակչության համար նաև զգալիորեն ավելի բարձր մահացության ռիսկ է գնահատել, քան քաղաքային բնակչության համար։
Չենն ասել է, որ այս անհամապատասխանությունը մասամբ բացատրվում է փոխկապակցված էլեկտրացանցերով․ Վիրջինիայի պահանջարկը բավարարող էլեկտրակայանները, հավանաբար, գտնվում են Օհայոյի հովտում, որտեղ ավելի շատ են ածուխ և գազ այրող հին կայանները, որոնք ավելի շատ արտանետումներ են առաջացնում։ Աղտոտիչները կարող են նաև քամու ուղղությամբ տարածվել, իսկ պարարտանյութերից արտազատվող ամոնիակը կարող է գյուղատնտեսական տարածքներում նպաստել մանր մասնիկների առաջացմանը։
Երբ մարդիկ քննարկում են տվյալների կենտրոնների տեղակայումը և շահագործումը, կարևոր է հաշվի առնել ոչ միայն հողի և էներգիայի գնի նման գործոնները։
Չենն ասել է, որ պետք է հաշվի առնել նաև օդի որակը։ Հետազոտողները ցանկանում են ուսումնասիրել տվյալների կենտրոններում էլեկտրաէներգիայի արտադրության ազդեցությունը և հնարավոր է՝ քննեն, թե ինչպես է կենտրոնների պահանջարկի կարգավորումն ազդում օդի որակի վրա։
Blue Origin-ը հայտնել է, որ Google-ն ընտրել է New Glenn-ը Project Suncatcher-ի առանձին թռիչքի համար, որը նախատեսված է 2029-ի առաջին եռամսյակում։ Այն մի քանի արբանյակ կտեղափոխի՝ տիեզերքում հաշվողական աշխատանքները փորձարկելու համար։
2 րոպե

Կռիվներ դիտած արու մկներն ավելի լավ են դիմակայել իրենցից ավելի ուժեղ հակառակորդին, քան կռիվների չհանդիպած մկները, սակայն նախկինում կռվածներն ավելի լավ արդյունք են ցույց տվել։
2 րոպե

Նոյեմբերի 19-ի տեքստից հանվել են ածխից, նավթից ու գազից հրաժարվելուն և դրանցից հրաժարվելու գործընթացն արագացնելուն ուղղված կոչերը, սակայն էլեկտրաֆիկացման համաշխարհային նպատակը պահպանվել է։ Երկրները դեռ պետք է համաձայնության գան նախագծի շուրջ։
3 րոպե