
Գործակալության հաղորդմամբ՝ գրիպի և COVID-19-ի ակտիվությունը մնում է ցածր մակարդակում։ Շնչառական վիրուսների հսկողությունը նախատեսվում է շարունակել ամբողջ ձմեռ։
Միացյալ Թագավորության առողջապահական անվտանգության գործակալությունը հոկտեմբերի 15-ին հայտնել է, որ գրիպի վաղ աճը դանդաղել է, իսկ գրիպի և COVID-19-ի ակտիվությունը մնում է ցածր մակարդակում։ Խորհրդատու համաճարակաբան Ջեյմի Լոպես Բերնալը զգուշացրել է, որ ցածր մակարդակը չի հեշտացնում առաջիկա շաբաթների ընթացքի կանխատեսումը։ Գործակալությունը կշարունակի ամբողջ ձմեռ հետևել հիմնական շնչառական վիրուսներին։
Այս գնահատականը հաջորդում է գործակալության՝ հոկտեմբերի 8-ի հաղորդմանը, ըստ որի՝ գրիպի ակտիվությունն աճում էր օգոստոսից, բայց մնում էր ելակետային՝ շատ ցածր մակարդակում։ Սեպտեմբերին ակտիվությունն ավելի բարձր էր, քան նախորդ չորս ձմեռային սեզոններից յուրաքանչյուրի նույն ժամանակահատվածում։ Դա հուշում էր սեզոնի հնարավոր վաղ մեկնարկի մասին, բայց չէր հաստատում այն։
Բացի այդ՝ գործակալությունը հոկտեմբերի 15-ին հրապարակել է FluSurvey-ի արդյունքները՝ 2023–24 և 2024–25 թվականների ձմեռներին գրիպանման հիվանդությունների վերաբերյալ։ Դրանք անցած սեզոնների դիտարկումներ են, ոչ թե այս ձմռան ծանրության չափումներ։
| Հաղորդված ազդեցություն | Մասնաբաժին | Հարցվածների խումբ |
|---|---|---|
| Ախտանշանների պատճառով բացակայել են աշխատանքից կամ դասերից | ||
Հարցվածների մեծ մասն ասել է, որ հիվանդությունը խաթարել է իրենց առօրյան, սակայն մեծամասնությունն ախտանշանները բուժել է տանը։ Մեծամասնությունը հայտնել է դեղեր, առավել հաճախ՝ ցավազրկողներ ընդունելու մասին։ Սա օգնում է բացատրել, թե ինչու բժիշկների և հիվանդանոցների գրանցումները չեն արտացոլում շնչառական հիվանդությունների՝ առօրյայի վրա ունեցած ամբողջ ազդեցությունը։
FluSurvey-ը բնակիչներին առաջարկում է ամեն շաբաթ կամավոր հաղորդել իրենց ախտանշանների մասին։ Այդպես հնարավոր է գրանցել բնակչության շրջանում այն հիվանդությունները, որոնք բուժհաստատությունների տվյալների վրա հիմնված հսկողությունը կարող է բաց թողնել։ Երկու ձմեռների ընթացքում լրացվել է ավելի քան 68 000 շաբաթական հարցաթերթիկ։ Սա հարցաթերթիկների թիվն է, ոչ պարտադիր՝ տարբեր մարդկանց․ մասնակիցները կարող են հաղորդումներ ներկայացնել մի քանի շաբաթների ընթացքում։ Այն նաև լաբորատոր հաստատված գրիպի դեպքերի թիվը չէ։
Արդյունքները նկարագրում են անցած այդ ձմեռներին հաղորդված ախտանշաններն ու դրանց ազդեցությունը։ Դրանք չեն հաստատում, թե որքան ծանր կլինի այս ձմեռը կամ որքան արդյունավետ կլինի այս սեզոնի պատվաստանյութը։
Գործակալության՝ ձմեռային շնչառական վիրուսների վերաբերյալ առաջին շաբաթական զեկույցն ընդգրկել է սեպտեմբերի 28-ից հոկտեմբերի 4-ն ընկած ժամանակահատվածը՝ համաճարակաբանական հսկողության 40-րդ շաբաթը։ Գործակալության հաղորդմամբ՝ աճը հիմնականում պայմանավորված էր երիտասարդ չափահասների շրջանում դեպքերով։ Guardian-ի՝ հոկտեմբերի 11-ի հրապարակման մեջ նշվել է, որ խոսքը 18–24 տարեկանների մասին է։ Գրիպի թեստերի դրական արդյունքների բաժինը բոլոր թեստերից գրիպ հայտնաբերածների մասնաբաժինն է։
| Ցուցանիշ | Հաղորդված մակարդակ | Համեմատություն |
|---|---|---|
| Գրիպի թեստերի դրական արդյունքների բաժին | 6,5% | Նախորդ հաշվետու շաբաթում՝ 5% |
| Գրիպի պատճառով հոսպիտալացումներ | 1,97՝ յուրաքանչյուր 100 000 մարդու հաշվով | Նախորդ շաբաթվա հետ համեմատություն չկա․ այս հսկողությունը պաշտոնապես սկսվել է 40-րդ շաբաթում |
Անգլիայում ենթատեսակների որոշման առկա տվյալները՝ գրիպի A վիրուսի տարբեր ձևերը տարբերակող թեստերի արդյունքները, ցույց են տվել H3N2-ի և H1N1-ի հավասար բաժիններ։ Այս վաղ տվյալները չեն հաստատել, թե որ վիրուսը կգերակշռի ձմռանը։
Հոկտեմբերի 8-ի հաղորդագրությունում գործակալությունը վկայակոչել է Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության տեխնիկական զեկույցը։ Ըստ դրա՝ վերջերս Եվրոպայում փոքր ծավալով շրջանառվող և Միացյալ Թագավորությունում նույնպես հայտնաբերված H1N1 վիրուսը գենետիկորեն տարբերվում է այս սեզոնի պատվաստանյութում օգտագործված H1N1 բաղադրիչից։ Այս փոփոխությունը կոչվում է «գենետիկ շեղում»․ պատվաստանյութի շտամի ընտրությունից հետո շրջանառվող վիրուսը շարունակել է փոփոխվել։
Գլազգոյի համալսարանի վիրուսների հետազոտության կենտրոնի վարակիչ հիվանդությունների պրոֆեսոր Անտոնիա Հոն հոկտեմբերի 11-ին Guardian-ին ասել է, որ դեռ վաղ է եզրակացնել՝ այդ գենետիկ շեղումը կազդի արդյոք պատվաստանյութի արդյունավետության վրա։ Հոյի խոսքով՝ պատվաստանյութը պաշտպանում է Անգլիայում շրջանառվող գրիպի A վիրուսի երկու ենթատեսակներից՝ H1N1-ից և H3N2-ից, ինչպես նաև գրիպի B վիրուսից։ Գործակալությունը դեռ չի պարզել՝ գենետիկ շեղում կրած H1N1 վիրուսը լայնորեն կշրջանառվի արդյոք Միացյալ Թագավորությունում և որքան արդյունավետ կլինի պատվաստանյութը դրա դեմ։
Օքսֆորդի պատվաստանյութերի խմբի տնօրեն Էնդրյու Փոլարդի խոսքով՝ սեզոնի ավելի վաղ մեկնարկը պարտադիր չի նշանակում ավելի ծանր սեզոն։ Նա ասել է, որ մեկնարկի ժամկետների փոփոխության պատճառները հաստատապես հայտնի չեն՝ ենթադրելով եղանակի, շրջանառվող շտամի և դրա տարածվելու կարողության, բնակչության իմունիտետի ու վարքագծի, օրինակ՝ սերտ շփումների համակցված ազդեցությունը։ Հոն ասել է, որ ավելի վաղ մեկնարկը կարող է նշանակել բնակչության շրջանում փոխանցման ավելի երկար ժամանակահատված և դեպքերի ավելի մեծ ընդհանուր թիվ, բայց միայն մեկնարկի ժամկետը չի որոշում սեզոնի ծանրությունը։
Nature-ի՝ հոկտեմբերի 6-ի հրապարակման համաձայն՝ Միացյալ Թագավորությունում և ԱՄՆ-ի արևմտյան ափին գրիպի թեստերի դրական արդյունքների բաժինն անսովոր բարձր էր։ Ճապոնիայում էլ օգոստոսին և սեպտեմբերի սկզբին բռնկումների պատճառով որոշ դպրոցներ ստիպված էին փակվել, երբ աշակերտները վերադառնում էին ամառային արձակուրդից։ Փենսիլվանիայի համալսարանի վիրուսաբան Սքոթ Հենսլիի խոսքով՝ ԱՄՆ-ում գրիպի սեզոնը կարող էր բացառիկ վաղ սկսվել, եթե արևմտյան ափին դեպքերը շարունակեին աճել դիտարկված տեմպով։ Հետազոտողները զգուշացրել են, որ սեզոնի պիկի տվյալների համեմատ դրական թեստերի թիվը փոքր էր, ինչը դժվարացնում էր ընթացքի կանխատեսումը։
ԱՄՆ-ում գրիպի վաղ դեպքերի շրջանում H1N1-ը փոխարինել էր նախորդ սեզոնին գերակշռող H3N2 ենթատեսակին։ Սեզոնային գրիպ առաջացնում են գրիպի A վիրուսի այս երկու ենթատեսակները և գրիպի B վիրուսը։ Վիրուսների գենետիկ փոփոխությունները և վարակների ու պատվաստումների հետևանքով մարդկանց իմունիտետի փոփոխություններն օգնում են բացատրել, թե ինչու են տարբեր սեզոններում տարբեր վիրուսներ գերակշռում։
| Վիրուս | Հաղորդված արդյունք |
|---|---|
| H1N1 | Դրական դեպքերի 96%-ը՝ այն դեպքերից, որոնց համար որոշվել է վիրուսի ենթատեսակը |
| H3N2 | Վիրուսի ենթատեսակը որոշված դեպքերի գրեթե 4%-ը |
| Գրիպի B վիրուս | Չի հայտնաբերվել |
Բացի այդ՝ Վաշինգտոնի համալսարանի վիրուսաբան Ալեքս Գրենինգերը Nature-ին հայտնել է, որ իր լաբորատորիան H1N1-ի՝ G155E կոչվող մուտացիան, այսինքն՝ գենետիկ փոփոխությունը, հայտնաբերել է բավականաչափ ամբողջական գենետիկ հաջորդականություններ ունեցող 17 նմուշից 13-ում։ Նմուշները հրապարակմանը նախորդած ամիսներին ստացվել էին Սիեթլի հիվանդանոցներից և կլինիկաներից։ Այս փոքրածավալ տեղային ընտրանքը չի հաստատում, թե մուտացիան որքան տարածված է ամբողջ ԱՄՆ-ում։
Ֆրեդ Հաթչինսոնի քաղցկեղի կենտրոնի վիրուսաբան Ջեսի Բլումի ղեկավարած հետազոտությունը նույնպես ուշադրություն էր հրավիրել G155E-ի վրա։ Այն սեպտեմբերին հրապարակվել էր bioRxiv-ում՝ նախքան գիտական գրախոսություն անցնելը։ Հետազոտողներն Ավստրալիայի և ԱՄՆ-ի 260 մարդու հակամարմինները՝ վիրուսները ճանաչող իմունային սպիտակուցները, փորձարկել են մինչև 2026 թվականի կեսերը շրջանառվող գրիպի A 148 վիրուսների դեմ։ Ուսումնասիրվել է, թե հակամարմինները որքան լավ են ճանաչում վիրուսները և կանխում վարակումը։
Բլումի խոսքով՝ մարդկանց օրգանիզմում արդեն առկա հակամարմիններն ավելի թույլ են ճանաչել G155E կրող որոշ շտամներ, բայց ոչ բոլորը։ Դա հատկապես վերաբերում էր դեռահասներից և երիտասարդ չափահասներից ստացված հակամարմիններին։ Հետազոտողները ենթադրել են, որ այս տարիքային խմբերի շատ ներկայացուցիչներ նախկինում չեն հանդիպել նման H1N1 վիրուսների։ Այդ բացատրությունը դեռ վարկած է։ Լաբորատոր արդյունքները չեն հաստատում ո՛չ ավելի ծանր հիվանդություն, ո՛չ պատվաստանյութի անարդյունավետություն։
Պատվաստանյութերի շտամներն ընտրվում են սեզոնից մի քանի ամիս առաջ, որպեսզի արտադրողները հասցնեն անհրաժեշտ պաշարներ պատրաստել, մինչդեռ վիրուսները կարող են շարունակել փոփոխվել։ Գործակալության հաղորդմամբ՝ գենետիկ շեղում կրած շտամների ի հայտ գալու դեպքում էլ պատվաստանյութերը սովորաբար շարունակում են պաշտպանել ծանր գրիպից։ Անցած ձմռանը գերակշռել է գենետիկ շեղում կրած H3N2 վիրուսը, և սեզոնն ավելի վաղ է սկսվել։ Այդուհանդերձ, ըստ գործակալության՝ դեպքերի ընդհանուր թիվն ու մահացության գնահատված ցուցանիշներն ավելի ցածր են եղել, քան նախորդ սեզոնին։
Guardian-ի՝ հոկտեմբերի 11-ին հրապարակած գործակալության տվյալներով՝ գնահատվում է, որ անցած ձմռանն Անգլիայում պատվաստման ծրագիրը կանխել է շուրջ 100 000 հոսպիտալացում և 7 000 մահ։ Մոդելավորման այս գնահատականները չեն չափում այս սեզոնի պատվաստանյութի արդյունավետությունը գենետիկ շեղում կրած H1N1 վիրուսի դեմ։
Nature-ի՝ հոկտեմբերի 6-ի հրապարակման համաձայն՝ Ջոնս Հոփքինսի համալսարանի համաճարակաբան Քեյթլին Ռիվերսը մտածում էր սովորականից ավելի վաղ պատվաստվելու մասին։ Սովորաբար նա պատվաստվում էր հոկտեմբերի կեսերից մինչև ամսվա վերջն ընկած ժամանակահատվածում, որպեսզի պաշտպանված լիներ ԱՄՆ-ում գրիպի սովորական պիկերի՝ դեկտեմբերի և հունվարի շրջանում։ Սա նրա անձնական մոտեցումն էր, ոչ թե ընդհանուր խորհուրդ։ Օքսֆորդի համալսարանի համաճարակաբան Ջեյմս Հեյը նույնպես զգուշացրել է, որ վաղ մեկնարկը պարտադիր չի նշանակում ավելի ծանր սեզոն։
Գործակալության՝ հոկտեմբերի 8-ի հաղորդագրությունում Լոպես Բերնալը պատվաստում ստանալու իրավունք ունեցող մարդկանց հորդորել է պատվաստվել և հոկտեմբերի 15-ին կրկնել է այդ խորհուրդը։ Գործակալության հաղորդմամբ՝ մարդիկ կարող են ստուգել անվճար պատվաստում ստանալու իրենց իրավունքը և գրանցվել գրիպի, COVID-19-ի կամ շնչառական սինցիտիալ վիրուսի (RSV) դեմ պատվաստման՝ NHS App-ի միջոցով, առցանց, ընդհանուր պրակտիկայի բժիշկների բուժհաստատությունում կամ ծրագրին մասնակցող դեղատանը։ Գործակալությունը նաև ծնողներին հորդորել է ապահովել, որ համապատասխան իրավունք ունեցող երեխաները ստանան քթի ցողաշիթի ձևով գրիպի պատվաստանյութը։
Գործակալությունը գրիպանման ախտանշաններ ունեցող մարդկանց խորհուրդ է տալիս մնալ տանը, հազալիս և փռշտալիս ծածկել բերանն ու քիթը, պահպանել ձեռքերի հիգիենան և խուսափել հատկապես խոցելի մարդկանց հետ շփումից, այդ թվում՝ հիվանդանոցներում և խնամքի տներում բարձր ռիսկի խմբի մարդկանց այցելելուց։
Ձմեռային շաբաթական հսկողությունը հիմնվում է ընդհանուր պրակտիկայի բժիշկներից, հիվանդանոցներից, լաբորատորիաներից և բնակչության ավելի լայն շրջանակից ստացվող հաղորդումների վրա։ Գործակալությունը կշարունակի ամբողջ ձմեռ հետևել շնչառական վիրուսներին։ Բաց է այս սեզոնի FluSurvey-ին մասնակցելու գրանցումը․ մասնակիցներն ամեն շաբաթ լրացնում են ախտանշանների մասին մեկ կարճ հարցաթերթիկ։
1 րոպե