Եվրահանձնաժողով․ Վրաստանը դեռ չի կատարել ԵՄ-ի սահմանած 9 քայլերը

Եվրահանձնաժողովը նոյեմբերի 4-ին հայտարարել է, որ Վրաստանը դեռ չի կատարել այն 9 քայլերը, որոնք սահմանվել էին 2023-ին ԵՄ թեկնածուի կարգավիճակ շնորհելու իր առաջարկության հետ։ Մատնանշելով հետագա նահանջը և այդ քայլերն առաջնահերթ կատարելու անհրաժեշտությունը՝ հանձնաժողովը հիմնարար հարցերից բացի անդամակցության մյուս գլուխների համար առաջարկություններ չի ներկայացրել։

Վրաստանը ԵՄ թեկնածու է դարձել 2023-ին, սակայն նրա անդամակցության գործընթացն արդեն փաստացի կասեցված էր։ Հանձնաժողովի խոսքով՝ երկիրը շարունակում է զրկված մնալ թեկնածուի կարգավիճակի և անդամակցության տանող գործընթացի առավելություններից։

Անդամակցության բանակցություններում ԵՄ իրավունքի ամբողջությունը՝ ակին, որը ներառում է կուտակված օրենսդրությունը, իրավական ակտերն ու դատարանների վճիռները, բաժանված է գլուխների։ Հանձնաժողովը ժողովրդավարությունը, օրենքի գերակայությունն ու հիմնարար իրավունքները համարել է անդամակցության հիմքում ընկած սկզբունքներ։ Դրա գնահատականը ներկայացրել է Civil.ge-ն։

Հանձնաժողովի մտահոգությունները

Հանձնաժողովի խոսքով՝ իշխանությունները չեն գործել ընտրական բարեփոխումների վաղեմի առաջարկություններին համապատասխան, իսկ 2025-ի տեղական ընտրություններն անցկացվել են բևեռացված, ճնշող միջավայրում, ինչը լրջորեն խաթարել է մրցակցությունն ու թափանցիկությունը։ Հանձնաժողովը նաև հայտնել է, որ դատական իշխանության անկախությունը շարունակում է լրջորեն թուլացած մնալ, իսկ հիմնարար իրավունքների պաշտպանության ապահովումը վատթարացել է։

Զեկույցում ասվում է, որ Վրաստանի Սահմանադրական դատարանում քննվող գործով խոշոր ընդդիմադիր կուսակցություններն արգելելու փորձը սպառնում է ժողովրդավարության հիմքերին։ Ըստ զեկույցի՝ սահմանափակող օրենքները նաև նեղացրել են քաղաքացիական հասարակության գործունեության տարածքը և ոտնահարել խոսքի, հավաքների ու միավորումների ազատությունները, ինչպես նաև հավասարության և խտրականության բացառման սկզբունքները։

Հանձնաժողովի խոսքով՝ «Վրացական երազանք» կուսակցության կառավարության հայտարարած՝ ԵՄ-ին անդամակցելու ձգտմանը հակասում են թշնամական հակաեվրոպական հռետորաբանությունը, հիմնարար արժեքների խաթարումն ու առանցքային բարեփոխումները չկատարելը։

Հանձնաժողովը հրատապ կոչ է արել ազատ արձակել մարդկանց, որոնց համարում է կամայականորեն կալանավորված, այդ թվում՝ քաղաքական գործիչների, լրագրողների ու ակտիվիստների, և վերացնել հիմնարար իրավունքները սահմանափակող օրենքները։ Այն նաև հորդորել է համակողմանիորեն հետաքննել իրավապահների կողմից անհամաչափ ուժի կիրառման, խոշտանգումների և այլ վատ վերաբերմունքի մասին պնդումները և մեղավորներին պատասխանատվության ենթարկել։

Հանձնաժողովը հայտնել է, որ լրագրողների անվտանգության վիճակը վատթարացել է, և կոչ է արել պաշտպանել նրանց, հարձակումների ու ահաբեկման դեպքերին տալ անաչառ իրավական ընթացք և վերացնել մամուլի ու խոսքի ազատությունը սահմանափակող օրենքները։

Զգուշացում առանց վիզայի ռեժիմի մասին և հաջորդ քայլերը

Հանձնաժողովը զգուշացրել է, որ ժողովրդավարության և հիմնարար իրավունքների վերաբերյալ չփարատված մտահոգությունները վտանգում են առանց վիզայի ռեժիմն ավելի լայն առումով։ Այդ մտահոգությունների պատճառով ավելի վաղ՝ 2026-ին, արդեն կասեցվել էր Վրաստանի դիվանագիտական և ծառայողական անձնագրեր ունեցողների առանց վիզայի ճանապարհորդելու հնարավորությունը։ Հանձնաժողովը համընդհանուր կասեցում չի հայտարարել։

Հանձնաժողովի խոսքով՝ Վրաստանի եվրոպական ուղին կարող է վերսկսվել, եթե իշխանությունները փոխեն ուղղությունը և կրկին հավատարիմ լինեն ժողովրդավարությանը, օրենքի գերակայությանն ու հիմնարար իրավունքներին։ ԵՄ բարձր ներկայացուցիչ Կայա Կալլասն ասել է, որ արտգործնախարարները հունվարին կքննարկեն Վրաստանի հարցը, այդ թվում՝ ինչպես աջակցել նրա ժողովրդին և եվրոպական անդամակցության ձգտումներին։