Եվրահանձնաժողովն առաջարկել է թվային արդարության մասին օրենք

Եվրահանձնաժողովը 2026 թ․ նոյեմբերի 11-ին Բրյուսելում պաշտոնապես ներկայացրել է թվային արդարության մասին օրենքի նախագիծը, որը թվային առևտրում սպառողների պաշտպանության միջոցներ է նախատեսում։ Դրանից առաջ Reuters-ը նոյեմբերի 9-ին ծանոթացել էր նախագծին և նկարագրել այն։

Նախագիծը թվային առևտրի անարդար գործելակերպի համար նախատեսում է տուգանքներ՝ մինչև համաշխարհային տարեկան շրջանառության 6%-ի չափով։

Հանձնաժողովի խոսքով՝ այն գործելակերպը, որի դեմ ցանկանում է պայքարել, այդ թվում՝ բաժանորդագրության թակարդներն ու ազդեցիկ անձանց մոլորեցնող գովազդը, սպառողներին տարեկան միլիարդավոր եվրոների վնաս է պատճառում։ Նախագիծն ազդեցիկ անձանց համար թափանցիկության միասնական պահանջներ է նախատեսում։ Ժողովրդավարության, արդարադատության, օրենքի գերակայության և սպառողների պաշտպանության հարցերով եվրահանձնակատար Մայքլ Մաքգրաթը չորեքշաբթի կայացած մամուլի ասուլիսում ասել է, որ կանոնները կօգնեն բիզնեսներին մրցակցել իրենց ապրանքներով ու ծառայություններով, այլ ոչ թե սպառողներին շահագործելու կամ կանոնները շրջանցելու ունակությամբ։

Առցանց վաճառք և բաժանորդագրություններ

Նախագիծն արգելելու է մանիպուլյատիվ ձևավորման հնարքները՝ կայքերի ու հավելվածների խաբուսիկ կամ մանիպուլյատիվ ձևավորումը, որը մարդկանց դրդում է ավելի շատ գնումներ կատարել։ Արգելվող գործելակերպերի հստակ ցանկը դեռ պետք է սահմանվի, և Հանձնաժողովը կարող է այն ընդլայնել։

Անվճար փորձաշրջանը կարող է վերածվել վճարովի պայմանագրի միայն սպառողի հստակ համաձայնությամբ։ Բիզնեսները պարտավոր կլինեն բացատրել, թե երբ է ավարտվում փորձաշրջանը, և տեղեկություններ տրամադրել պայմանագրի դադարեցման ու երկարաձգման մասին։ Առցանց պայմանագրեր առաջարկող ընկերությունները պետք է նաև տրամադրեն պայմանագիրն առցանց դադարեցնելու և դրանից հրաժարվելու հնարավորություններ՝ դադարեցումը դարձնելով նույնքան հեշտ, որքան պայմանագրի կնքումը։

Սպառողները կկարողանան անջատել չափից ավելի օգտագործումը խրախուսող գործառույթները, օրինակ՝ ինքնանվագարկումն ու մուտք գործելու համար տրվող պարգևները։ Պայմանագրի կնքումից հետո առցանց աջակցություն տրամադրող բիզնեսները պարտավոր կլինեն հաճախորդի խնդրանքով նրան կապել աշխատակցի հետ։

Նախագիծը կարգելի պրոֆիլավորման հիման վրա անչափահասներին թիրախավորելը։ GamesIndustry.biz-ի հաղորդմամբ՝ այլ օրենքներով արդեն գործում են համարժեք արգելքներ։ Նախագիծը կարգելի նաև պրոֆիլավորման հիման վրա անհատականացված գնագոյացումը, եթե ողջամտորեն հավանական է, որ այն կվնասի անչափահասներին կամ խոցելի սպառողներին։

Խաղեր և անչափահասների պաշտպանություն

Ընկերությունները պարտավոր կլինեն ցուցադրել վճարովի վիրտուալ արժույթների արժեքն իրական փողով։ Անչափահասների համար նախատեսված ապրանքներում այդ արժույթները լռելյայն անջատված կլինեն և կակտիվացվեն միայն ծնողի կամ խնամակալի համաձայնությամբ։ Նախագծի համաձայն՝ անչափահաս է համարվում 18 տարին չլրացած անձը։

Անչափահասներին չեն կարող առաջարկվել վճարովի պատահական պարգևների արկղեր, որոնց գնորդները տարբեր պարգևներ են ստանում։ Այն դեպքերում, երբ չափահասները կարող են դրանք գնել, ընկերությունները պարտավոր կլինեն հայտնել հասանելի իրերի տեսակներն ու դրանք ստանալու հավանականությունը և տրամադրել այդ համակարգերն անջատելու միջոցներ։

Նախագիծը նաև կարգելի անչափահասների համար այն գնումները, որոնք անհրաժեշտ են կամ ներկայացվում են որպես անհրաժեշտ՝ խաղում կամ հավելվածում առաջընթացի կամ հաջողության հասնելու համար։ GamesIndustry.biz-ը նշել է, որ դեռ հստակ չեն այն խաղերի համար հետևանքները, որոնց մասնակցում են և՛ չափահասները, և՛ անչափահասները։ Հրատարակությունը նաև բաց հարց է համարել, թե արդյոք վիրտուալ արժույթի անջատումը կվերաբերի միայն դրա գնմանը, թե նաև խաղում օգտագործմանը։

Արձագանք և հաջորդ քայլեր

Որոշ բիզնեսներ քննադատել են նախագծի համընկնումները գործող օրենքների հետ, ինչպես նաև երեխաների անվտանգության առաջարկվող ծրագիրը։ GamesIndustry.biz-ն առանձին հաղորդում է ոլորտի մտահոգության մասին, որ որոշ պահանջներ ողջամիտ կերպով հնարավոր չէ իրականացնել։ Finance Watch-ի հետազոտությունների և շահերի պաշտպանության ավագ մասնագետ Փիթեր Նորվուդն ասել է, որ մանիպուլյատիվ ձևավորման հնարքների վերաբերյալ առաջարկները ճիշտ ուղղությամբ են գնում, սակայն բավարար չեն ֆինանսական ծառայություններից օգտվող և առցանց ներդրումներ կատարող սպառողներին պաշտպանելու համար։

Եվրախորհրդարանն ու ԵՄ անդամ պետությունները պետք է առաջիկա ամիսներին բանակցեն և համաձայնության գան նախագծի շուրջ։ Եթե այն ընդունվի առաջարկված տեսքով, կանոնակարգն անմիջականորեն կկիրառվի անդամ պետություններում, իսկ դրա պարտավորությունները կսկսեն գործել ուժի մեջ մտնելուց 12 ամիս անց։