
Գործակալության գնահատմամբ՝ դիզելի սպառված պաշարները դժվար թե վերականգնվեն բնականոն սեզոնային տատանումներից ավելի մեծ չափով մինչև 2027-ի երկրորդ կեսը։ Վերականգնումը կախված է Մերձավոր Արևելքից վառելիքի մատակարարումներից։
Միջազգային էներգետիկ գործակալության գնահատմամբ՝ դիզելի սպառված պաշարները դժվար թե վերականգնվեն բնականոն սեզոնային տատանումներից ավելի մեծ չափով մինչև 2027-ի երկրորդ կեսը։ Գործակալության՝ հոկտեմբերի 14-ին հրապարակված «Նավթի շուկայի հոկտեմբերյան զեկույցը», որին հոկտեմբերի 15-ին անդրադարձել է Fortune-ը, կանխատեսում է, որ դիզելի մատակարարումների սահմանափակ վիճակը կպահպանվի նաև 2027-ի զգալի հատվածում։
Եվրոպան արդեն կախված է դիզելի ներմուծումից։ Սեպտեմբերի 28-ին DW-ն հայտնել է, որ Ռուսաստանը սահմանափակել էր արտահանումը՝ ներքին մատակարարումները պաշտպանելու համար։ Դիզելային վառելիքով են աշխատում բեռնափոխադրող տրանսպորտը, գյուղատնտեսական տեխնիկան, շինարարական մեքենաներն ու արդյունաբերական սարքավորումները։ Ուստի դրա պակասը և գների կտրուկ աճը կարող են մեծացնել ապրանքների փոխադրման և ծանր տեխնիկայի շահագործման ծախսերը։
Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը կանխատեսում է, որ 2026-ին նավթի համաշխարհային առաջարկը միջինում կնվազի օրական 5,8 միլիոն բարելով՝ հասնելով օրական 100,7 միլիոն բարելի։ Ըստ կանխատեսման՝ առաջարկը մինչև 2026-ի վերջը պահանջարկից ցածր կմնա։ Սրանք տարվա վերաբերյալ կանխատեսումներ են, ոչ թե տարեվերջին չափված արդյունքներ։
Գործակալությունը նաև կանխատեսում է, որ բարձր գների պատճառով 2026-ին նավթի համաշխարհային պահանջարկը կնվազի օրական 2,6 միլիոն բարելով, և այդ նվազման մոտ մեկ քառորդը բաժին կհասնի դիզելին։ Զեկույցի մասին Fortune-ի հաղորդմամբ՝ դիզելի հենանիշային գները նվազել են սեպտեմբերյան ռեկորդներից, երբ մեկ բարելն արժեր ավելի քան $200, բայց դեռ գրեթե կրկնակի բարձր են թե՛ հում նավթի գներից, թե՛ իրենց նախաճգնաժամային մակարդակից։
CNA-ում հոկտեմբերի 14-ին հրապարակված Reuters-ի հաղորդմամբ՝ ԱՄՆ նախագահ Դոնալդ Թրամփը հոկտեմբերի 9-ին հայտարարել է, որ Ռուսաստանը համաձայնել է դիզել մատակարարել համաշխարհային շուկաներին։ Նրա վարչակազմը ժամանակավորապես վերացրել է ռուսական վառելիքի նկատմամբ ԱՄՆ-ի պատժամիջոցները, որոնց նպատակն էր Մոսկվային զրկել Ուկրաինայում պատերազմի համար օգտագործվող եկամուտներից։ Միջազգային էներգետիկ գործակալության գնահատմամբ՝ Ռուսաստանում գործող նավթավերամշակման հզորությունների անբավարար լինելու պատճառով արտահանման սահմանափակումների մեղմացումը դժվար թե էապես փոխի դիզելային տեսակի վառելիքների՝ նաև գազոյլ կոչվող վառելիքների առաջարկի և պահանջարկի համաշխարհային հավասարակշռությունը։
CNA-ում հոկտեմբերի 8-ին հրապարակված Reuters-ի հաղորդմամբ՝ Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը հոկտեմբերի 7-ին համաձայնել է արագացնել նավթի պաշարները շուկա հանելը և առաջնահերթություն տալ դիզելի մատակարարումներին։ Կառավարությունները փորձում էին հակազդել վառելիքի ռեկորդային գներին և Իրանում պատերազմի պատճառով առաջացած մատակարարման խափանումներին։ Հոկտեմբերի 7-ի հաղորդումներում ներկայացվել էր առաջարկը․ ԵՄ երկու դիվանագետ հայտնել էին, որ նույն օրվա՝ Գրինվիչի ժամանակով 11:00-ին ոչ պաշտոնական հանդիպում է նախատեսված՝ քննարկելու սպառողների և արդյունաբերության համար նավթի ու դիզելի պաշարները շուկա հանելը։
Բեյդեն Մուրը, որը CNBC-ի հոկտեմբերի 6-ի հաղորդման մեջ ներկայացված է որպես CLSA բրոքերային ընկերության բնական պաշարների և էներգետիկայի հետազոտությունների վերլուծաբան, զգուշացրել է, որ արտակարգ իրավիճակում պաշարները շուկա հանելը ժամանակ շահելու հնարավորություն է տալիս, բայց դրանք սպառում է, ոչ թե վերականգնում։ Նրա խոսքով՝ նավթամթերքների հիմնական պահանջարկը մեծ մասամբ պահպանվել է։ Գնորդները պակասը հաղթահարել են՝ օգտագործելով պահեստային և պահուստային պաշարները, կրճատելով սպառումը և փոփոխելով նավթավերամշակման գործարանների աշխատանքը։
Մուրի գնահատմամբ՝ ընթացիկ պահանջարկը բավարարելուն զուգահեռ համաշխարհային պաշարների համալրումը կարող է տևել մինչև երկու տարի։ Այդ պատճառով պաշարների համալրումը մնում է պահանջարկի երկարաժամկետ աղբյուր։
CNA-ում հրապարակված Reuters-ի հաղորդմամբ՝ Vitol-ի գործադիր տնօրեն Ռասել Հարդին հոկտեմբերի 6-ին ասել է, որ Ռուսաստանի էներգետիկ ենթակառուցվածքներին հասցված հարվածները և Մերձավոր Արևելքում նավթի վերամշակման ծավալների կորուստը սեղմել են վառելիքի շուկաներում առաջարկը։ Հոկտեմբերին, երբ Իրանում հակամարտությունը մտել է ութերորդ ամիսը, Պարսից ծոցում և Հորմուզի նեղուցում նավագնացության սպառնալիքներն աճել են։ Պատերազմից առաջ նեղուցով անցնում էին համաշխարհային նավթի և վառելիքի մոտ 20%-ին համարժեք բեռներ։
Հոկտեմբերի 6-ին հրապարակված կանխատեսումներով՝ Մեքսիկական ծոցում ձևավորվող փոթորիկը երկու օրվա ընթացքում կդառնար 2026 թվականի առաջին ատլանտյան ուժեղ արևադարձային փոթորիկը (հուրիկանը) և հավանաբար կհարվածեր նավթի ու գազի օբյեկտներին։ KCM Trade-ի գլխավոր վերլուծաբան Թիմ Ուոթերերը զգուշացրել է արդյունահանման և վերամշակման հնարավոր խափանումների մասին։ Հոկտեմբերի 7-ին Shell-ը և Chevron-ը հայտնել են, որ Իսայիաս հուրիկանի մոտենալու պատճառով կրճատում են ծովում իրենց աշխատանքները։ Ծովային հանքային պաշարների վարչությունը հայտնել է արդյունահանման հետևյալ դադարեցումների մասին՝ Մեքսիկական ծոցում ընթացիկ արդյունահանման ծավալների նկատմամբ տոկոսային բաժիններով։
| Արդյունահանում | Դադարեցված բաժինը |
|---|---|
| Նավթ | 25,08% |
| Բնական գազ | 16,37% |
Նավթավերամշակման գործարանները հում նավթից ստանում են օգտագործման համար պիտանի վառելիքներ, օրինակ՝ դիզել և բենզին։ Սքիպ Յորքը, որը DW-ի սեպտեմբերի հոդվածում ներկայացված է որպես Ռայսի համալսարանի Էներգետիկ հետազոտությունների կենտրոնի արտահաստիքային հետազոտող, ասել է, որ հիմնական խոչընդոտը փոխվել է․ մարտ–ապրիլին հում նավթն էր պակասում, իսկ օգոստոսից արտադրությունը սահմանափակում է վերամշակման հզորությունների պակասը։ Հոկտեմբերի 6-ին CNBC-ն հայտնել է, որ Պարսից ծոցից հում նավթի արտահանման վերականգնումը, ըստ սպասումների, էապես չի բարելավի վառելիքի հասանելիությունը, քանի որ դիզելի, բենզինի և ավիավառելիքի առաքումները դեռ սահմանափակված են։
Յորքի խոսքով՝ ուկրաինական անօդաչուների հարձակումները և Հորմուզի նեղուցի շուրջ հակամարտությունը գործող նավթավերամշակման հզորություններն ավելի արագ էին շարքից հանում, քան հնարավոր էր դրանք փոխարինել։ 2019 թվականից Եվրոպայում և ԱՄՆ-ում նավթավերամշակման գործարանների փակումը նվազեցրել էր պահուստային հզորությունները։ Դրա պատճառով արտադրության յուրաքանչյուր կորուստ ավելի անմիջականորեն էր ազդում մատակարարումների վրա։
Մերձավոր Արևելքում օրական մոտ 2 միլիոն բարել նավթ վերամշակելու հզորություններ դեռ չէին գործում, ասել է Նիխիլ Բհանդարին, որը CNBC-ի հոկտեմբերի 6-ի հաղորդման մեջ ներկայացված է որպես Goldman Sachs-ի՝ Ասիա-Խաղաղօվկիանոսյան տարածաշրջանի բնական պաշարների հետազոտությունների համաղեկավար։ Ռուսաստանում վնասված գործարաններն էլ ավելի էին սահմանափակել դիզելի մատակարարումները։ Բհանդարիի խոսքով՝ կորուստները փոխհատուցելու համար բարձր ծանրաբեռնվածությամբ աշխատող ԱՄՆ գործարանները պետք է անցնեն հետաձգված տեխնիկական սպասարկումը, ինչը ժամանակավորապես կնվազեցնի դրանց վերամշակած հում նավթի քանակը։
Վերամշակված վառելիքի և հում նավթի գների տարբերությունը հայտնի է որպես վերամշակման մարժա (crack spread)․ այն լցակայանում վաճառքի գինը չէ։ Հոկտեմբերի 7-ին եվրոպական դիզելի ֆյուչերսների՝ ապագա մատակարարման պայմանագրերի գնի և հում նավթի գնի տարբերությունը կտրուկ մեծացել է։ Goldman Sachs-ի կանխատեսմամբ՝ 2027-ին համաշխարհային շուկայում դիզելի և ավիավառելիքի գները հում նավթի գինը կգերազանցեն անսովոր մեծ չափով։ Բանկն ակնկալում է, որ բարձր գները սպառումը կզսպեն այնքան, որ վերականգնվող պահանջարկը չգերազանցի նավթավերամշակման գործարանների սահմանափակ հզորությունները։
| Ցուցանիշ | Հավելագինը՝ մեկ բարելի հաշվով | Հիմքը |
|---|---|---|
| Եվրոպական հենանիշային դիզելի ֆյուչերսների հավելագինը Brent տեսակի հում նավթի նկատմամբ | Մոտ $77 | Հոկտեմբերի 7-ին՝ Գրինվիչի ժամանակով 10:08-ին |
| Համաշխարհային շուկայում դիզելի և ավիավառելիքի հավելագինը հում նավթի նկատմամբ | Ավելի քան $40 | Goldman Sachs-ի կանխատեսած միջինը 2027-ի համար՝ հաղորդված հոկտեմբերի 6-ին |
| Համաշխարհային շուկայում դիզելի և ավիավառելիքի հավելագինը հում նավթի նկատմամբ | Մոտ $20 | Սովորական մակարդակը՝ նշված Goldman Sachs-ի կանխատեսման հետ միասին |
Տասնամյակներ շարունակ կիրառված խթանների, այդ թվում՝ հարկային արտոնությունների հետևանքով Եվրոպայում դիզելային մեքենաների բաժինն ավելի մեծ է, քան, օրինակ, ԱՄՆ-ում, DW-ին ասել է Գեորգ Ցախմանը։ Սեպտեմբերի հոդվածում որպես Բրյուսելում գործող Bruegel վերլուծական կենտրոնի ավագ հետազոտող ներկայացված Ցախմանը բացատրել է, որ ԵՄ-ն արտահանում է բենզինի ավելցուկը, բայց բավարար դիզելային վառելիք չի արտադրում սեփական կարիքները բավարարելու համար։
Բրյուսելում գործող Transport & Environment շահերի պաշտպանության կազմակերպության տվյալներով՝ ԵՄ-ի մարդատար մեքենաների 38%-ից փոքր-ինչ ավելին դիզելային վառելիք է օգտագործում։ Կազմակերպության հաշվարկով՝ Իրանում պատերազմի սկսվելուց ի վեր գների աճի պատճառով ԵՄ-ի վարորդները դիզելային վառելիքի 50 լիտրանոց բաքը լցնելու համար միջինում €30-ով ավելի են վճարում։ Այն նաև գնահատել է ավտոմոբիլային տրանսպորտի վառելիքի հետևյալ լրացուցիչ օրական ծախսերը։
| Վառելիքի տեսակը | Օրական լրացուցիչ ծախսը |
|---|---|
| Ավտոմոբիլային տրանսպորտի բոլոր վառելիքները | €270 միլիոն |
| Դիզելային վառելիք՝ ներառված ընդհանուր գումարում | €203 միլիոն |
Ապրանքների փոխադրման ծախսերի աճը կարող է սպառողական գների վրա լրացուցիչ ճնշում գործադրել։
DW-ի սեպտեմբերի 28-ի հոդվածում ԱՄՆ-ի արտահանման արգելքը ներկայացված էր որպես առաջարկ․ սեպտեմբերի 22-ին Թրամփը հայտարարել էր, որ իր վարչակազմը քննարկում է նման արգելք։ Յորքի խոսքով՝ ԱՄՆ-ից Եվրոպա դիզելային վառելիքի արտահանումը նախորդ տարվա համեմատ աճել էր մոտ 37%-ով և ապահովում էր եվրոպական պահանջարկի մոտ 8%-ը։ Ցախմանը զգուշացրել է, որ այդ արտահանման արգելքը մատակարարումների լուրջ ցնցում կառաջացներ և դիզելային վառելիքն ավելի կթանկացներ։ Սա պայմանական կանխատեսում էր, ոչ թե արդեն ուժի մեջ մտած արգելքի հետևանք։
Fortune-ի հաղորդմամբ՝ Թրամփը հոկտեմբերի 2-ին հրաժարվել է արտահանման արգելքի առաջարկից այն բանից հետո, երբ Յոթնյակի խումբը համաձայնել է չորս ամսվա ընթացքում արտակարգ պահուստներից շուկա հանել 100 միլիոն բարել հում նավթ և դիզել։ Համաձայնությամբ նախատեսվում էր շուկա հանվող դիզելի ավելի մեծ բաժինը տրամադրել առաջին 20 օրում։
DW-ի սեպտեմբերի 28-ի հոդվածում նաև նախազգուշացում կար, որ մոտեցող ձմռանը ջեռուցման համար օգտագործվող հեղուկ վառելիքի պահանջարկի պատճառով նավթավերամշակման գործարանները կարող են դժվարանալ մատակարարել թե՛ այդ վառելիքը, թե՛ դիզելը։ Միջազգային էներգետիկ գործակալության հոկտեմբերյան զեկույցը 2027-ին նավթի համաշխարհային առաջարկի վերականգնում է կանխատեսում և նշում, որ դիզելի շուկայի վերականգնումը կախված է Մերձավոր Արևելքից վառելիքի մատակարարումների վերականգնումից։
Արտահանումը խափանվել է, իսկ պահանջարկը պահպանվել է։ Գործակալությունն ակնկալում է, որ տարեվերջին նավթի վերամշակման ծավալների վերականգնումից հետո էլ՝ 2026-ի վերջին, դիզելի առաջարկը չի բավարարի պահանջարկը։
2 րոպե