Եվրահանձնաժողովի նախագահ․ Եվրոպան վառելիքի համար հավելյալ վճարել է €127 միլիարդ (մոտ $142 միլիարդ)

Հորմուզի նեղուցի փաստացի փակումից հետո Եվրոպան ներմուծվող հանածո վառելիքի համար հավելյալ վճարել է €127 միլիարդ (մոտ $142 միլիարդ)՝ այդ գումարի դիմաց ավելի շատ էներգիա չստանալով, Բրյուսելում WinWin գագաթնաժողովի ժամանակ ասել է Եվրահանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը։

2026-ի ապրիլին՝ պատերազմն սկսվելուց մոտ յոթ շաբաթ անց, Եվրահանձնաժողովը հավելյալ ծախսը գնահատել էր €24 միլիարդ (մոտ $26,8 միլիարդ)։ Սեպտեմբերի վերջին էներգետիկայի հարցերով եվրահանձնակատար Դան Յորգենսենն ասել էր, որ հավելյալ ծախսը գերազանցել է €100 միլիարդը՝ դարձյալ առանց հավելյալ նավթ կամ գազ ստանալու։

ԵՄ-ն ջեռուցման շրջանին ընդառաջ գազի ամենացածր պաշարներն ունի 2013-ից ի վեր, հայտնել է Միջազգային էներգետիկ գործակալությունը։ Պաշարների ցածր մակարդակի պատճառով Եվրոպան մատակարարումների խափանումներին դիմակայելու ավելի քիչ պահուստ ունի։

Ինչպես փոխվեցին Եվրոպայի մատակարարումները

2022-ին Ուկրաինա ներխուժելուց հետո Ռուսաստանը կտրուկ կրճատեց ԵՄ գազի մատակարարումները։ Եվրոպան այդ գազը մեծ մասամբ փոխարինեց այլ մատակարարներից ներմուծվող գազով, այդ թվում՝ ԱՄՆ-ից և Մերձավոր Արևելքից հեղուկացված բնական գազով, որը սառեցվում է նավերով տեղափոխելու համար։

Այնուհետև Իրանի պատերազմը գրեթե կանգնեցրեց տանկերների երթևեկությունը Հորմուզի նեղուցով։ Այդ ջրուղով էր անցնում աշխարհում վաճառվող նավթի մոտ մեկ հինգերորդը։ Միջազգային էներգետիկ գործակալության խոսքով՝ նեղուցով հեղուկացված բնական գազի հոսքերի խափանումն Ասիայում այդ գազի և Եվրոպայում գազի գները հասցրեց 2022–23 թվականների էներգետիկ ճգնաժամից ի վեր ամենաբարձր մակարդակին։

Սեպտեմբերին ԵՄ որոշ երկրների վարորդները վառելիքի համար վճարում էին գրեթե 50%-ով ավելի, իսկ գինը գերազանցում էր $11-ը՝ մեկ գալոնի դիմաց, գրել է Fortune-ը։ Իտալիայում դիզելային վառելիքի գների դեմ բեռնատարների վարորդների մեկշաբաթյա գործադուլի պատճառով դադարեցվել էին կաթի մատակարարումները մոցարելլա արտադրողներին։ ԵՄ պաշտոնյաներն ակնկալում են, որ նավթի և գազի գներն առնվազն մինչև 2027-ի վերջը կմնան նախապատերազմյան մակարդակից բարձր։

Վերլուծություն

Ձմեռային ռիսկերը և խնայողության հնարավորությունները

Միջազգային էներգետիկ գործակալության գնահատմամբ՝ ԵՄ պահեստարաններում գազի պաշարները մինչև 2027 թ․ մարտի վերջը կարող են նվազել օգտագործելի տարողության 10%-ից ցածր, եթե եղանակը միջինից ցուրտ լինի, իսկ Հորմուզի նեղուցով հեղուկացված բնական գազի հոսքերը մնան խափանված։ Բացի այդ՝ ԵՄ գազային ցանցերի օպերատորները նախազգուշացրել են, որ սաստիկ ցրտի դեպքում կարող է առաջանալ պահանջարկի 12%-ից 15%-ին համարժեք պակասուրդ։

Միջազգային էներգետիկ գործակալության խոսքով՝ պաշարների ցածր մակարդակը կարող է նաև մեծացնել ձմեռային պահանջարկը բավարարելու համար Եվրոպայի կախվածությունը հեղուկացված բնական գազի համաշխարհային մատակարարումներից, սրել մրցակցությունը ներմուծող այլ տարածաշրջանների հետ՝ այդ գազի հասանելի բեռների համար, և մեծ պահանջարկի պայմաններում բարձրացնել գները։ Երբ պահեստարաններում պաշարները նվազում են օգտագործելի տարողության 30%-ից ցածր, գազի դուրսբերումը սովորաբար դանդաղում է։ Ձմռան ավարտին պաշարների ցածր մակարդակը կմեծացնի նաև դրանք 2027-ի ամռանը համալրելու անհրաժեշտությունը, ինչը կարող է ավելի երկար պահպանել լարվածությունը շուկայում։

Յորգենսենը ԵՄ երկրներին խնդրել է դիտարկել պահանջարկը նվազեցնելու կամավոր միջոցներ՝ հատկապես տրանսպորտի ոլորտում, իսկ Միջազգային էներգետիկ գործակալության՝ նավթի սպառումը կրճատելու ծրագիրը ներառել է կիրակի օրերն առանց մեքենաների անցկացնելու առաջարկը։ Հոկտեմբերի վերջին ԵՄ էներգետիկայի նախարարները քննարկել են ամբողջ միությունում սպառման սահմանափակումներ կիրառելու հարցը։

Ներմուծման կրճատումը

Ֆոն դեր Լայենը կարծում է, որ Եվրոպան պետք է պակաս էներգիա ներմուծի, քանի որ նավթի և գազի ներմուծումը նրան խոցելի է դարձնում արտաքին ցնցումների նկատմամբ։ Նա ռուսական վառելիքին վերադառնալն անվանել է «ռազմավարական կոպիտ սխալ»։

2026-ի հունվարին ԵՄ անդամներն ընդունել են արգելք, որը նախատեսում է մինչև 2026-ի վերջը դադարեցնել ռուսական հեղուկացված բնական գազի, իսկ մինչև 2027-ի աշունը՝ խողովակաշարային գազի ներմուծումը։ ԵՄ-ն նաև պարտավորվել է մինչև 2050-ը հասնել կլիմայական չեզոքության և մինչև 2040-ը արտանետումները կրճատել 90%-ով։ Ֆոն դեր Լայենն ասել է, որ Եվրոպան հավատարիմ կմնա իր նպատակներին և կաջակցի մաքուր արդյունաբերության ճյուղերին։