ԱՄՆ սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը պահանջում է նախազգուշացնել աչքի հազվադեպ հիվանդության հնարավոր ռիսկի մասին, որը կարող է հանգեցնել տեսողության մշտական կորստի։ Ակնաբուժական կազմակերպության գնահատմամբ՝ բացարձակ ռիսկի ցանկացած աճ փոքր է թվում, իսկ պատճառահետևանքային կապ հաստատված չէ։
ԱՄՆ սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը 2026 թ․ նոյեմբերի 9-ին հայտնել է, որ արտադրողները պետք է GLP-1 դեղերի պիտակներին ավելացնեն նախազգուշացում աչքի հազվադեպ հիվանդության ռիսկի հնարավոր աճի մասին։ Հիվանդությունը կարող է հանգեցնել տեսողության մշտական կորստի։ Պահանջը վերաբերում է շաքարախտի բուժման և քաշի նվազեցման համար օգտագործվող դեղերին, այդ թվում՝ Novo Nordisk-ի Ozempic-ին և Wegovy-ին, Eli Lilly-ի Mounjaro-ին և Zepbound-ին, ինչպես նաև Sanofi-ի Soliqua-ին։
Ամերիկյան ակնաբուժության ակադեմիայի խոսքով՝ կապ կարող է լինել, սակայն հիվանդությունը շարունակում է հազվադեպ մնալ, բացարձակ ռիսկի ցանկացած աճ փոքր է թվում, իսկ պատճառահետևանքային կապ հաստատված չէ։ Դեղերի եվրոպական գործակալությունն իր 2025 թվականի ուսումնասիրությունից հետո արդեն պահանջել էր փոխել սեմագլուտիդի՝ Ozempic-ի և Wegovy-ի ակտիվ նյութի պիտակավորումը։ Այն NAION-ը դասել էր սեմագլուտիդի շատ հազվադեպ կողմնակի ազդեցությունների շարքին, որը կարող է ի հայտ գալ դեղն ընդունող յուրաքանչյուր 10 000 մարդուց մինչև մեկի մոտ։
Հիվանդությունը՝ ոչ արտերիտային առաջային իշեմիկ օպտիկական նեյրոպաթիան (NAION), առաջանում է, երբ արյան հոսքի նվազումը վնասում է տեսողական նյարդը։ Այտուցն ու բջիջների մահը կարող են հանգեցնել տեսողության հանկարծակի, անցավ կորստի՝ սովորաբար մեկ աչքում։ Տեսողության կորուստը կարող է մշտական լինել, և այն վերականգնելու հայտնի բուժում չկա։
ԱՄՆ սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը սկսել է ուսումնասիրությունն այն բանից հետո, երբ 2024 թվականի հետազոտությունը սեմագլուտիդ նշանակված պացիենտների շրջանում հայտնաբերել է NAION-ի ավելի բարձր ռիսկ։ Վարչությունը հայտնել է, որ հետազոտությունն ուներ սահմանափակումներ, սակայն հիմք է դարձել ավելի լայն ուսումնասիրության համար։ Հարվարդի հետազոտությունն ընդգրկել է շաքարախտով 710 և ավելորդ քաշ կամ ճարպակալում ունեցող 979 պացիենտի․ յուրաքանչյուր խմբում սեմագլուտիդը համեմատվել է շաքարախտի կամ քաշի նվազեցման համար նախատեսված՝ GLP-1 խմբին չպատկանող դեղերի հետ։ Ինչպես պարզաբանում է Ars Technica-ն, հետազոտության պացիենտները մեկ մասնագիտացված կենտրոնից էին, որտեղ NAION-ի դեպքերի հաճախականությունն անսովոր բարձր էր, և ուսումնասիրության ընթացքում հաշվի չէր առնվել շաքարախտի ծանրությունը։ Դեպքերի բարձր հաճախականությունը վկայում է ընտրանքի հնարավոր կողմնակալության մասին և սահմանափակում արդյունքների ընդհանրացման հնարավորությունը։ Հետագա հետազոտությունները հակասական արդյունքներ են տվել․ դրանցից մի քանիսը կապ են հայտնաբերել միայն որոշակի համեմատությունների դեպքում։ 78 պատահականացված փորձարկումների մետավերլուծությունը պարզել է, որ սեմագլուտիդն ընդհանուր առմամբ չի մեծացրել աչքի հիվանդությունների ռիսկը, սակայն մեծացրել է NAION-ի ռիսկը․ այդ եզրակացությունը հիմնված էր NAION-ի դեպքեր արձանագրած ընդամենը հինգ փորձարկման վրա։ Էլեկտրոնային բժշկական գրառումների ուսումնասիրությունն ընդհանուր առմամբ կապ չի հայտնաբերել․ ռիսկի աճ դիտվել է միայն սեմագլուտիդը համեմատվող երեք դեղերից մեկի՝ էմպագլիֆլոզինի հետ համեմատելիս և NAION-ի դեպքի՝ հաստատող ախտորոշիչ կոդ պահանջող սահմանում կիրառելիս։
Վարչությունը վերլուծել է 126 կլինիկական փորձարկում, որոնց մասնակցել է ավելի քան 134 000 պացիենտ, և հայտնաբերել NAION-ի 15 հավանական դեպք՝ 10-ը GLP-1 դեղեր ստացողների, 5-ը՝ պլացեբո ստացողների շրջանում։ GLP-1 խմբին չպատկանող դեղեր ստացողների շրջանում դեպքեր չեն հայտնաբերվել։ Վարչությունը GLP-1 դեղեր օգտագործողների շրջանում արձանագրել է 6,4 դեպք յուրաքանչյուր 100 000 մարդ-տարվա հաշվով, իսկ պլացեբո կամ շաքարախտի մեկ այլ դեղ ստացողների շրջանում՝ 3,8 դեպք։ Մեկ մարդ-տարին համարժեք է մեկ մարդու՝ մեկ տարի տևած հսկողությանը։
Առանձին հետադարձ ուսումնասիրության ընթացքում վարչությունը դիտարկել է 2-րդ տիպի շաքարախտով մարդկանց, որոնք 2019–2024 թվականներին դեղեր են ընդունել։ GLP-1 դեղեր ընդունողների շրջանում NAION-ի ռիսկի աճ չի հայտնաբերվել՝ շաքարախտի դեղերի մի խմբի՝ SGLT-2 ինհիբիտորների հետ համեմատած։ Իսկ մեկ այլ խմբի՝ DPP-4 ինհիբիտորների հետ համեմատած՝ ռիսկի աճ հայտնաբերվել է։
Հնարավոր կապի գնահատումը բարդանում է, քանի որ NAION-ի ռիսկի գործոնները, այդ թվում՝ շաքարախտը, սիրտ-անոթային հիվանդությունները, արյան բարձր ճնշումը, խոլեստերինի բարձր մակարդակը, մետաբոլիկ համախտանիշը և քնի օբստրուկտիվ ապնոէն, տարածված են GLP-1 դեղեր ընդունողների շրջանում։ Հայտնի չէ, թե դեղերն ինչպես կարող են նպաստել NAION-ի առաջացմանը։ Ակադեմիայի խոսքով՝ հետազոտությունների մեծ մասը կենտրոնացել է սեմագլուտիդի վրա, և դեռ պարզ չէ՝ արդյոք հնարավոր կապը տարբերվում է ըստ դեղերի կամ պացիենտների խմբերի։
ԱՄՆ սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը խորհուրդ է տալիս մեկ աչքում տեսողության հանկարծակի կորստի, մշուշոտ տեսողության կամ տեսադաշտում կույր կետերի դեպքում անհապաղ դիմել բուժաշխատողի։ Իսկ NAION առաջացած պացիենտների դեպքում վարչությունը բուժաշխատողներին խորհուրդ է տալիս դիտարկել GLP-1 դեղի ընդունումը դադարեցնելու հնարավորությունը, եթե բուժման օգուտն ակնհայտորեն չի գերազանցում ռիսկը։ Եվրոպական կարգավորիչն իր հերթին խորհուրդ է տվել NAION-ի հաստատման դեպքում դադարեցնել սեմագլուտիդի ընդունումը։
2026 թվականի մայիսին Ամերիկյան ակնաբուժության ակադեմիան և Հյուսիսային Ամերիկայի նեյրոակնաբուժական ընկերությունը խորհուրդ են տվել, որ NAION ունեցող կամ դրա բարձր ռիսկի ենթակա պացիենտներն իրենց բուժող մասնագետների հետ որոշեն՝ սկսել, շարունակել, թե դադարեցնել բուժումը։ Ակադեմիան հայտնել է, որ հետագա տվյալները չեն փոխել իր առաջարկությունը, իսկ ԱՄՆ կարգավորիչի դիրքորոշումն ընդհանուր առմամբ համահունչ է համատեղ հայտարարությանը։ Ակադեմիայի խոսքով՝ այդ որոշումները պետք է հաշվի առնեն բուժման նպատակը, ընդհանուր առողջական վիճակը, այլընտրանքները և մյուս աչքի համար հնարավոր ռիսկը, ինչպես նաև դեղերի օգուտները։
Novo Nordisk-ը ABC News-ին հայտնել է, որ հետազոտությունը չի հաստատում պատճառահետևանքային կապ, և ընկերությունը շարունակում է վստահ լինել իր դեղերի օգուտ-ռիսկ հարաբերակցության մեջ։ Ընկերությունը հայտնել է, որ շարունակում է հետևել անվտանգությանը, ուսումնասիրել հետազոտությունները և աշխատել առողջապահական մարմինների հետ։
Eli Lilly-ն հայտնել է, որ ԱՄՆ սննդամթերքի և դեղերի վարչության հայտարարությունը վերաբերում է GLP-1 ընկալիչների ագոնիստային ակտիվությամբ բոլոր դեղերին և չի անդրադառնում իր դեղերին հատուկ արդյունքների։ Ընկերությունը հայտնել է, որ գնահատում է փոփոխությունը և արագ կպատասխանի վարչությանը։
Եվրոպական տիեզերական գործակալության խոսքով՝ Ալբա լեռան ճեղքերի վերևում պարբերաբար հայտնաբերվող քլորաջրածինը կարող է հրաբխային ապարների միջով բարձրացող գազից առաջանալ։ Ժայթքում կամ լավայի նոր հոսք չի դիտվել, իսկ մագմայի ենթադրյալ աղբյուրը մնում է մեկնաբանություն։
2 րոպե
Հիվանդանոցներին հանձնարարվել է O խմբի արյուն օգտագործել միայն անհրաժեշտության դեպքում, իսկ շտապ վիրահատությունները, արյան փոխներարկումները, փոխպատվաստումներն ու քաղցկեղի վիրահատությունները շարունակվում են սովորական կարգով։
2 րոպե
Eurostat-ի տվյալներով՝ 2025-ին ԵՄ 20,2 միլիոն գիտնականներից և ինժեներներից 8,2 միլիոնը կանայք էին։ Իլ դը Ֆրանսում նրանց թիվն ամենամեծն էր՝ 336 300, սակայն նրանք կազմում էին տարածաշրջանի գիտնականների և ինժեներների 38%-ը։
1 րոպե
