Աշխարհում լիճ հասնող սառցադաշտերն են ամենաարագը սառույց կորցնում․ հետազոտություն

2000–2020-ին սառույցի տարեկան միջին կորուստը ջրային համարժեքով լճում ավարտվող սառցադաշտերում կազմել է 66 սմ, ցամաքում ավարտվողներում՝ 40 սմ, ծովում ավարտվողներում՝ 36 սմ։ Լճում ավարտվող սառցադաշտերի դեպքում մոդելով բացատրված ազդեցության 46%-ը բաժին է ընկել տեղանքին, մոտ 43%-ը՝ կլիմային, մոտ 11%-ը՝ լճերին։
Այս հոդվածում
Համաշխարհային հետազոտությունը պարզել է, որ 2000–2020-ին լճում ավարտվող սառցադաշտերը տարեկան կորցրել են միջինը 66 սմ ջրային համարժեքով սառույց, ցամաքում ավարտվողները՝ 40 սմ, իսկ ծովում ավարտվողները՝ 36 սմ։ Ավելի վաղ ուսումնասիրությունները պարզել էին, որ լճում ավարտվող սառցադաշտերն ավելի շատ սառույց են կորցրել, քան ցամաքում ավարտվողները։ Nature Climate Change-ում հրապարակված համաշխարհային հետազոտությունն անդրադառնում է այդ համեմատություններից հետո բաց մնացած հարցին՝ որքան մեծ է լճերի դերը կլիմայի և սառցադաշտերի ձևի համեմատ։
Ջրային համարժեքը ցույց է տալիս, թե որքան հաստ կլիներ կորցրած սառույցի հալվելուց առաջացած ջրի շերտը։ Սառցադաշտի եզրին լճի ջուրը կարող է ներքևից հալեցնել սառույցը, իսկ սառույցի կտորները կարող են պոկվել ու ընկնել լիճը։
Վերլուծություն
Ինչ կարող է բացատրել մոդելը
Հետազոտողները մեքենայական ուսուցմամբ վերլուծել են լճերի փոփոխությունները՝ հաշվի առնելով նաև ջերմաստիճանը, տեղումները և սառցադաշտերի այնպիսի բնութագրեր, ինչպիսիք են բարձրությունն ու թեքությունը։ Այդ բնութագրերն ու կլիման նույնպես ազդում են սառույցի կորստի արագության վրա, ուստի սառցադաշտերի խմբերի միջև ամբողջ տարբերությունը չի կարելի վերագրել լճերին։ Տոկոսները ցույց են տալիս, թե մոդելն իր բացատրած ազդեցությունն ինչպես է բաշխել գործոնների միջև, ոչ թե որքան սառույց են սառցադաշտերը կորցրել հենց լճերի անմիջական ազդեցությամբ։
Սառույցին անմիջապես հարող լճերի թիվն աճել է
Ուսումնասիրված ժամանակահատվածում սառցադաշտերին անմիջապես հարող լճերի թիվն աճել է ավելի քան 3 500-ով՝ մոտ 35%-ով։ Դրանց ընդհանուր մակերեսն ավելացել է մոտ 600 քառակուսի կիլոմետրով, իսկ ջրի գնահատված ծավալը՝ մոտ 66 խորանարդ կիլոմետրով։ Լճերի ընդարձակումն առավել ընդգծված էր Ալյասկայում և Անդերի հարավային հատվածում։
Թիմը գերբանականության (ԳԲ) միջոցով լճեր է հայտնաբերել 2000 և 2020 թվականների արբանյակային պատկերներում, ապա ձեռքով ստուգել արդյունքները՝ պարզելու, թե որ լճերն են դեռ անմիջապես հարում սառցադաշտերին, իսկ որոնք արդեն անջատվել են սառույցից։ Լճերում ջրի ծավալը գնահատելու համար հետազոտողներն օգտագործել են աշխարհի տարբեր սառցադաշտային լճերի խորության չափումները՝ պարզելու, թե լճի մակերեսն ինչպես է առնչվում ջրի ծավալին։
Սառցադաշտերի կանխատեսումներն ու լճերի վտանգները
Հոդվածի առաջին հեղինակը՝ Շաոչուն Չժաոն, դոկտորանտ է և սովորում է Չինաստանի գիտությունների ակադեմիայի Տիբեթյան բարձրավանդակի հետազոտությունների ինստիտուտի ու Պեկինում գտնվող Չինաստանի երկրագիտական համալսարանի համատեղ ծրագրով։ Տիբեթի համալսարանի պրոֆեսոր Գուոցին Չժանը հոդվածի կապի պատասխանատու հեղինակն է․ հոդվածի վերաբերյալ հարցերով դիմում են նրան։
Հետազոտության համահեղինակ, Գրացի տեխնիկական համալսարանի Գեոդեզիայի ինստիտուտի գիտաշխատող Տոբիաս Բոլխը Phys.org-ում հրապարակված նյութում ասել է, որ արդյունքները պետք է օգնեն հետազոտողներին ավելի ճշգրիտ գնահատել սառցադաշտերի ապագա փոփոխությունները։ Դա կարևոր է լեռնային շրջանների և հարակից ցածրադիր վայրերի համար, որտեղ հալոցքի ջուրը ջրի կարևոր աղբյուր է։
«Նման արդյունքները կարևոր են նաև սառցադաշտային լճերից ջրի հնարավոր հանկարծակի արտահոսքի վտանգները գնահատելիս»։
Ավելի վաղ՝ Գիտություն
Ֆիզիկա, մաթեմատիկա և բացահայտումներՍթենֆորդի պրոֆեսոր Վակիլը հրապարակել է Ռիմանի ընդհանրացված վարկածի ապացույցի նախագիծը
Սթենֆորդի պրոֆեսորի խոսքով՝ Ալեսանդրո Մասուլոն նախագիծը գրել է առանց գերբանականության։ Նա մաթեմատիկոսներին խնդրել է ստուգել այն․ անկախ ստուգումը դեռ չի կատարվել։
2 րոպե
ԵրկիրՀետազոտողները պարզել են, որ անաբենոպսիս բակտերիաները կարող են գուանիտոքսին արտադրել
Ֆլորիդայի համալսարանի ղեկավարած ուսումնասիրությունը հայտնաբերել է նաև ԱՄՆ-ում սֆերոսպերմոպսիս տորկվես-ռեգինեի առաջին շտամը, որի կողմից այդ նյարդաթույնի արտադրությունը հաստատվել է։ Սա ընդլայնում է գիտնականներին ուսումնասիրության համար հայտնի աղբյուրների շրջանակը։
2 րոպե
ԵրկիրՈւսումնասիրություն․ կլիմայական սցենարները տարբեր ճնշում են գործադրում ռեսուրսների վրա
Մոդելավորված 24 սցենարների համեմատությունը ցույց է տվել, որ տաքացման նման արդյունքների դեպքում հողի, ջրի և հանքային պաշարների պահանջարկը կարող է խիստ տարբերվել՝ կախված կիրառվող էներգետիկ տեխնոլոգիաներից։
2 րոպե
