Գիտնականները Չինաստանի քարանձավներում ուղղաձիգ մարդու ութ ատամ են ճանաչել


Գտածոները թույլ են տալիս ենթադրել, որ տեսակն Արևելյան Ասիայի մայրցամաքային մասում ապրել է ավելի ուշ, քան ցույց էին տալիս նախկինում հավաստի թվագրված բրածոները։ Մոդելավորման համաձայն՝ Բաքսյան քարանձավի նստվածքները գոյացել են 324 000–184 000, իսկ Նասյանինը՝ 319 000–241 000 տարի առաջ։
Հետազոտողները Հարավային Չինաստանի երկու քարանձավում հայտնաբերված՝ մարդու հնագույն ազգակիցներին պատկանող ինը ատամից ութը վերագրել են ուղղաձիգ մարդուն (Homo erectus)։ Գտածոները թույլ են տալիս ենթադրել, որ տեսակն Արևելյան Ասիայի մայրցամաքային մասում ապրել է ավելի ուշ, քան նախկինում ցույց էին տալիս հավաստի թվագրված բրածոները։
Մինչ Գուանսիի Չունցզո քաղաքի մոտ այս գտածոների հայտնաբերումը մայրցամաքում ուղղաձիգ մարդու՝ 400 000 տարուց ավելի երիտասարդ բրածոներ հավաստիորեն թվագրված չէին։ Չանյան և Չաոսյան քարանձավներում տեսակին վերագրված բրածոները կարող են զգալիորեն ավելի հին լինել, քան դրանց շերտերի համար ստացված նվազագույն տարիքները։
Բրածոներ պարունակող նստվածքների տարիքը գնահատելու համար հետազոտողները կիրառել են վիճակագրական մոդել, որը համադրել է նստվածքներից, ատամներից և քարանձավային կուտակումներից ստացված ռադիոմետրիկ թվագրման 43 արդյունք։
| Քարանձավ | Գնահատված տարիքը |
|---|---|
| Բաքսյան | 324 000–184 000 տարի առաջ |
| Նասյան | 319 000–241 000 տարի առաջ |
Այս միջակայքերը վերաբերում են նստվածքների, ոչ թե յուրաքանչյուր ատամի ճշգրիտ տարիքին։ Թեև միջակայքերը համընկնում են, դա չի հաստատում, որ երկու քարանձավների բնակիչներն ապրել են միաժամանակ։
Թիմը միկրոհամակարգչային շերտագրությամբ ուսումնասիրել է ատամների ներքին կառուցվածքը, այդ թվում՝ արտաքին կարծր էմալի և դրա տակ գտնվող դենտինի միացման հատվածը։ Այդ հատվածի առանձնահատկությունները նման էին Չինաստանում հայտնաբերված՝ ավելի վաղ ժամանակաշրջանի ուղղաձիգ մարդու ատամներին, իսկ միացման հատվածի վիճակագրական համեմատությունների արդյունքում ատամներից յոթը վերագրվել են այդ տեսակին։
Ութերորդ ատամը՝ Նասյանի NX-A2-56 փոքր աղորիքը, վիճակագրորեն շեղվում էր համեմատության բոլոր խմբերից։ Հետազոտողները, այդուհանդերձ, այն վերագրել են ուղղաձիգ մարդուն, քանի որ ձևի մյուս հատկանիշներով այն առավել նման էր քարանձավում հայտնաբերված մեկ այլ ատամի և Չինաստանում հայտնաբերված՝ ավելի վաղ ժամանակաշրջանի այդ տեսակի նմուշներին։

Թիմը նաև էմալի պահպանված սպիտակուցներ է ստացել ուսումնասիրված բոլոր հինգ ատամներից։ Դրանցից չորսը պարունակում էին ամելոբլաստին սպիտակուցի A253G կոչվող տարբերակը, որը հայտնաբերվել էր նաև Արևելյան Ասիայում գտնված՝ մոտ 400 000 տարվա վաղեմության ուղղաձիգ մարդու վեց ատամներում։ Սպիտակուցների ուսումնասիրությունն ամրապնդել է ատամների ձևի հիման վրա արված եզրակացությունը։
Իններորդ ատամի՝ Բաքսյանի PA1796 մեծ աղորիքի պատկանելությունը դեռ որոշված չէ։ Դրա ձևն ունի ուղղաձիգ մարդուն ոչ բնորոշ հատկանիշներ և լիովին չի համապատասխանում նաև նեանդերթալցիներին կամ ժամանակակից մարդկանց։ Դրանում բացակայում է նաև սպիտակուցի այն տարբերակը, որը հայտնաբերվել է ուսումնասիրված մյուս ատամներում։
Կոպենհագենի համալսարանի մոլեկուլային պալեոմարդաբան, հետազոտության համահեղինակ Ֆրիդո Վելքերը Nature-ին ասել է, որ ատամը կարող է պատկանել դենիսովցու՝ մարդու մեկ այլ հնագույն ազգակցի, սակայն այդ վարկածի ապացույցներն անուղղակի են։
«Այդ իններորդ ատամին մեր տված ցանկացած անվանում որոշ չափով ենթադրություն է»։
Ուղղաձիգ մարդու հայտնի ամենաերիտասարդ մնացորդները հայտնաբերվել են Ինդոնեզիայի Ճավա կղզու Նգանդոնգ վայրում և թվագրվում են 117 000–108 000 տարի առաջ։ Չինական քարանձավների նստվածքների տարիքային միջակայքերն ընկնում են միջին պլեյստոցենի ժամանակաշրջանում, որն ընդգրկում է մոտ 774 100-ից 129 000 տարի առաջ ընկած ժամանակահատվածը։
Ատամների պատկանելության որոշմանը նվիրված և դրան ուղեկցող հետազոտությունները հրապարակվել են Nature-ում 2026 թ․ նոյեմբերի 18-ին։ Մաքքուորիի համալսարանի երկրաժամանակաբան Կիրա Ուեսթավեյը, որն օգնել է հայտնաբերել քարանձավները, երկուսի համահեղինակն է։ Ուղեկցող հետազոտությունն ուսումնասիրել է նաև մեկ այլ հարց՝ արդյոք ուղղաձիգ մարդը կարող էր օգտվել արևադարձային խոնավ անտառների միջավայրից։
Արհեստական աղիքային հյուսվածքում վարակված մակերեսային բջիջները IL-18 ազդանշանի միջոցով ակտիվացրել են իմունային բջիջները, ինչի հետևանքով մակերեսային բջիջները պոկվել են, իսկ պատնեշը՝ վնասվել։
2 րոպե

ՆԱՍԱ-ի խոսքով՝ Անդրոմեդայի գալակտիկայում գտնվող Բաո համակարգի փոքր աստղը պարուրաձև շարժմամբ ներթափանցել և միաձուլվել է իր հսկա ուղեկցին՝ հետազոտողներին հնարավորություն տալով ուսումնասիրել աստղային էվոլյուցիայի դժվար դիտարկվող փուլը։
3 րոպե

Շրջակա միջավայրի պաշտպանության գրասենյակը պարզել է, որ շրջակա միջավայրի նախարար Անժելա Իգլը չի պաշտպանել պահպանվող տարածքները, իսկ «Անգլիայի բնությունը»՝ թռչունների պոպուլյացիաներն ու բնակավայրերը։ Երկու մարմինները պատասխանելու համար ունեն երկու ամիս։
2 րոպե