Կոլումբիայի համալսարանի հետազոտողները պատկերել են մալարիայի մակաբույծի՝ բջիջ մտնելու խարիսխները

Ըստ Quanta Magazine-ի՝ հոկտեմբերի 23-ի հրապարակման՝ Կոլումբիայի համալսարանում Չի Մին Հոյի ղեկավարած հետազոտողները պատկերել են ժամանակավոր միակցումը, որի միջոցով մալարիայի մակաբույծները ներթափանցում են արյան կարմիր բջիջներ։ Դիտարկումները մանրամասն բացահայտում են չորս սպիտակուցից կազմված խարիսխների կառուցվածքը՝ հիմք տալով առաջարկված բացատրությանը, թե ինչպես է մակաբույծը ձևափոխում բջջի թաղանթը։

Գիտնականներն արդեն գիտեին, որ մալարիա առաջացնող միաբջիջ մակաբույծը՝ պլազմոդիումը, արյան կարմիր բջջի թաղանթում սպիտակուցային խարիսխներից կազմված օղակ է տեղադրում։ Մակաբույծը միանում է այդ խարիսխներին, անցնում օղակի միջով, իսկ թաղանթը նրա հետևում կրկին փակվում է։ Այս կառույցը կոչվում է շարժվող միակցում։ Ներթափանցման ամբողջ գործընթացը տևում է մեկ րոպեից պակաս։ Միակցման փոքր չափերն ու կարճատև գոյությունը մինչ այժմ թույլ չէին տալիս հստակ տեսնել դրա կառուցվածքը։

Ինչ են բացահայտում խարիսխները

Հոյի թիմը յուրաքանչյուր խարսխի չորս սպիտակուցային բաղադրիչներն ուսումնասիրել է կրիոէլեկտրոնային մանրադիտակմամբ՝ մոլեկուլային կառույցները պատկերելու մեթոդով։ Մակաբույծի ներարկած երեք սպիտակուցներն արյան կարմիր բջջի թաղանթի տակ խիտ սեպ են ձևավորում։ Չորրորդ սպիտակուցն այդ կառույցը կապում է մակաբույծին։

Պատկերները հաստատում են կառուցվածքային մանրամասները, իսկ թաղանթի փոփոխությունների հաջորդականությունը հետազոտողների առաջարկած մոդելն է։ Ըստ այդ մոդելի՝ բազմաթիվ խարիսխների առաջացրած էլեկտրական ուժերն ու ճնշումը խտացնում և տեղաշարժում են թաղանթը կազմող մոլեկուլները՝ լիպիդները։ Դրա հետևանքով թաղանթի կորության ուղղությունը փոխվում է, և այն մակաբույծի շուրջ դեպի ներս է կորանում։ Լիպիդների մի մասն առանձնանում է և վերամիավորվելով՝ ներթափանցող մակաբույծի շուրջ պաշտպանիչ թաղանթ է ձևավորում, որից հետո ընդունող բջջի թաղանթը նրա հետևում փակվում է։

Նոր Հարավային Ուելսի համալսարանի մակաբուծաբան Ջեյք Բաումը, որը չի մասնակցել հետազոտությանը, արդյունքները բնութագրել է որպես կարևոր դիտարկում, որին հնարավոր է եղել հասնել ոլորտում հաջորդական առաջընթացի շնորհիվ։