81 տարեկանում մահացել է այցելուների համար քաղաքներ կերտող քանդակագործ Միկել Նավարոն

2026 թ․ նոյեմբերի 1-ին Իսպանիայի Միսլատա քաղաքում 81 տարեկանում մահացել է իսպանացի քանդակագործ Միկել Նավարոն։ Նա հայտնի էր ինստալյացիաներով, որոնց միջով այցելուները կարող էին քայլել՝ ինչպես մանրակերտ քաղաքներում։ Նրա մահվան մասին հայտնել է Միսլատայի քաղաքային խորհուրդը։ ARTnews-ը՝ հղում անելով El País-ին, գրել է, որ նա մահացել է երկարատև հիվանդությունից հետո։

Վալենսիայի մերձակայքում գտնվող Միսլատան՝ Նավարոյի ծննդավայրը, ոգեշնչել է նրա աշխատանքները։ Քաղաքային խորհուրդը հայտնել է, որ նա ապրել և աշխատել է այնտեղ՝ իր ստեղծագործական գործունեության զգալի մասը ծավալելով Մորերիա թաղամասի արվեստանոցում։

Քաղաքներ՝ քայլելու համար

Նավարոյի առաջին «Քաղաք» քանդակը՝ «La ciutat»-ը (1973–74), ներկայացվել է Վալենսիայի Galería Val i 30 պատկերասրահում։ Հետագա ինստալյացիաներում երկրաչափական տարրերի թիվը տասնյակներից հասել է հարյուրների․ բլոկներն ու հատած բուրգերը հիշեցնում էին տներ և գործարաններ, իսկ բարձր գլաններն ու սյուները ներկայացնում էին երկնաքերեր։ Վաղ շրջանի աշխատանքներում նա կավ էր օգտագործում, իսկ հետագայում՝ մետաղներ, այդ թվում՝ ալյումին և երկաթ։

Գուգենհայմի թանգարանի 2004 թվականի ցուցադրության համար կազմված «Պարսպապատ քաղաք» (1995–2000) ստեղծագործության նկարագրության մեջ ինստալյացիաները մեկնաբանվել են որպես տարածության և կառուցման մասին գաղափարները վերանայելու վայրեր, որտեղ մարդու մարմինը ծառայում է որպես քաղաքի չափանիշ։

Միջազգային ուշադրություն Նավարոն գրավել է Նյու Յորքի Գուգենհայմի թանգարանի 1980 թվականի «Նոր պատկերներ Իսպանիայից» ցուցահանդեսին մասնակցելուց հետո։ 1986 թվականին նա ներկայացրել է Իսպանիան Վենետիկի բիենալեում և արժանացել Իսպանիայի արվեստի գլխավոր ազգային մրցանակին՝ մշակույթի նախարարության շնորհած կերպարվեստի ազգային մրցանակին։

Քանդակներ հանրային տարածքներում

Բիլբաոյի Գուգենհայմի թանգարանի ներկայացմամբ՝ Վալենսիայում Նավարոյի ներկված երկաթից պատրաստված 75 ոտնաչափ բարձրությամբ «Հանրային շատրվանը» (1986) նախատեսված էր հավերժացնելու Խուկար գետից քաղաք ջրի տեղափոխումը։ Բնակիչները սկսել են այն անվանել «Վարդագույն հովազ», քանի որ այն վարդագույն երանգ է ստացել և նմանվել մուլտհերոսին։

Նրա հանրային մյուս աշխատանքներից են Վալենսիայի Պենյա-ռոխա թաղամասի «Էլ Պարոտետը» և Միսլատայի «Գլուխը նվազող լուսնով» (2001), «Լ Ալմասիլը» (2010) և «Քայլողը» (2022)։

Սուգ և հանրության համար բաց արվեստանոց

Միսլատայի քաղաքային խորհուրդը նոյեմբերի 1–3-ը եռօրյա պաշտոնական սուգ է հայտարարել՝ Նավարոյին բնորոշելով որպես ժամանակակից իսպանական արվեստի խոշոր գործիչ, որի աշխատանքը միջազգային ճանաչում է ստացել, իսկ անունը կապված է մնալու ծննդավայրի հետ։ Նոյեմբերի 2-ին Նավարոյի աճյունը դրված է եղել նրա տանն ու արվեստանոցում՝ հանրային հրաժեշտի համար։

Նավարոն 2005 թվականին 530 աշխատանք է նվիրաբերել Վալենսիայի ժամանակակից արվեստի ինստիտուտին։ 2020 թվականին նա հիմնել է Միկել Նավարոյի հիմնադրամը՝ իր ժառանգությունը պահպանելու նպատակով, և դրան նվիրել ավելի քան 400 աշխատանք, այդ թվում՝ քաղաքների մի քանի ինստալյացիա։

2026 թվականի հունիսին հիմնադրամը հանրության համար բացել է նրա տուն-արվեստանոցը՝ այդ աշխատանքներից մի քանիսը ցուցադրելու համար։ Նախկին պահեստը 1980-ականներից ծառայել է որպես նրա արվեստանոց։ Միսլատայի քաղաքապետ Կառլոս Ֆ. Բիելսան Նավարոյին բնորոշել է որպես համաշխարհային արվեստագետ և առատաձեռն, համեստ ընկեր, որը խորապես կապված էր քաղաքին։ Նա ասել է, որ արվեստանոցը կմնա որպես ժառանգություն, որի միջոցով հնարավոր կլինի պահպանել Նավարոյի հիշատակը։