ՆԱՍԱ-ի և NOAA-ի տվյալներով՝ Անտարկտիկայի օզոնային անցքը 48 տարում մեծությամբ յոթերորդն է

Միակ աղբյուր՝ 2026-ին Անտարկտիկայի օզոնային անցքի սեզոնային տարածքը 48 տարվա դիտարկումների ընթացքում մեծությամբ յոթերորդն էր, ասված է ՆԱՍԱ-ի և ԱՄՆ օվկիանոսային և մթնոլորտային հետազոտությունների ազգային վարչության (NOAA) տարեկան գնահատականում։ Օզոնի առավել ինտենսիվ քայքայման շրջանում՝ սեպտեմբերի 7-ից հոկտեմբերի 13-ը, անցքի միջին տարածքը մոտ 25 միլիոն քառակուսի կիլոմետր էր։

Դիտարկումների սկզբից ի վեր գրանցված ամենամեծ անցքն իր առավելագույն տարածքին էր հասել 2000-ի սեպտեմբերին։ ՆԱՍԱ-ի և NOAA-ի գնահատմամբ՝ օզոնային շերտը շարունակում է երկարաժամկետ վերականգնման ուղին, իսկ այս տարվա անցքում օզոնի մակարդակն այնքան չէր նվազել, որքան նախորդ տասնամյակների ռեկորդային անցքերում։

Բաթլերը՝ մեծ բևեռային հորձանուտի մասին

Անտարկտիկայի բևեռային հորձանուտը ցուրտ պայմաններ է ստեղծում, որոնք թույլ են տալիս մարդու ստեղծած միացություններից արտազատված քլորին ու բրոմին քայքայել ստրատոսֆերայի օզոնը։ NOAA-ի գիտաշխատող Էմի Բաթլերն ասել է, որ հորձանուտն անսովոր մեծ էր մասամբ այն պատճառով, որ մոլորակային մասշտաբի եղանակային համակարգերը, որոնք սովորաբար թուլացնում են այն, օգոստոսին և սեպտեմբերին հատկապես թույլ էին։ Դրա հետևանքով հորձանուտի ամենաուժեղ քամիները բևեռից ավելի հեռու էին, և օզոնի քայքայման համար նպաստավոր պայմաններ ունեցող տարածքն ընդլայնվել էր։

Տարածքն ու խորությունը տարբեր ցուցանիշներ են

Գիտնականներն անցքի տարածք են համարում այն շրջանը, որտեղ օզոնի մակարդակը 220 Դոբսոնի միավորից ցածր է։ Դոբսոնի միավորն օզոնի չափման ստանդարտ միավորն է։ Սեպտեմբերի 18-ին անցքը հասել էր իր օրական առավելագույն տարածքին՝ 27,1 միլիոն քառակուսի կիլոմետրի, իսկ սեզոնային միջինը ներառում է ավելի երկար ժամանակահատված։

Խորությունը ցույց է տալիս, թե որքան է նվազում օզոնի մակարդակը։ NOAA-ի՝ օդապարիկներով բարձրացված սարքերը հոկտեմբերի 17-ին Հարավային բևեռի վերևում գրանցել են նվազագույնը՝ 105 Դոբսոնի միավոր։ Կայանի գրանցած ամենացածր ցուցանիշը 92 Դոբսոնի միավոր էր՝ 2006-ի հոկտեմբերին։ Գնահատման համար օգտագործվել են նաև ցամաքային դիտարկումներ և արբանյակային չափումներ, որոնք 1979-ից ի վեր նպաստում են օզոնի մշտադիտարկմանը։ Զեկույցին նպաստել են ՆԱՍԱ-ի Aura, NOAA-20, NOAA-21 և համատեղ շահագործվող Suomi National Polar-orbiting Partnership արբանյակների սարքերը։

Երկարաժամկետ վերականգնումը

ՆԱՍԱ-ի և NOAA-ի գիտնականների խոսքով՝ 1987-ի Մոնրեալի արձանագրությամբ սահմանված վերահսկման միջոցները շարունակում են նպաստել վերականգնմանը։ Համաձայնագրով երկրները պարտավորվել են օզոնը քայքայող նյութերը փոխարինել պակաս վնասակար այլընտրանքներով։ NOAA-ի ավագ գիտնական Սթիվեն Մոնցկան ասել է, որ այդ նյութերից առաջացած քլորի մակարդակն Անտարկտիկայի ստրատոսֆերայում առավելագույնից ի վեր նվազել է մոտ մեկ երրորդով՝ 1980-ականների մակարդակի համեմատ։

Այդ քիմիական նյութերից մի քանիսը, որոնք նախկինում օգտագործվում էին սառնարաններում, օդորակիչներում և մեկուսիչ նյութերում, կարող են տասնամյակներ շարունակ մնալ մթնոլորտում կամ արտահոսել հին արտադրանքից ու աղբավայրերից։ Գիտնականների գնահատմամբ՝ այդ միացությունների քայքայմանը զուգընթաց Անտարկտիկայի օզոնային անցքը կվերականգնվի մինչև 2070-ականները։