ՆԱՍԱ-ի գիտական ղեկավարի խոսքով՝ 2026 ֆինանսական տարվա ROSES միջոցներն ուղղվել են ROSES-25-ին

ՆԱՍԱ-ն 2026 ֆինանսական տարվա հետազոտական միջոցներն ուղղել է 2025-ի՝ դեռ բաց առաջարկների մրցույթին՝ 2026-ի համար նորը հայտարարելու փոխարեն։ Այս մասին հոկտեմբերի 26-ին գիտական համայնքի հետ հանդիպման ժամանակ ասել է ՆԱՍԱ-ի ղեկավարի՝ գիտական առաքելությունների գծով տեղակալ Նիկոլա Ֆոքսը։ Eos-ի հոկտեմբերի 29-ի հրապարակման մեջ ներկայացված է Ֆոքսի բացատրությունը, թե ինչու տարեկան նոր մրցույթ չի հայտարարվել։ Նախորդ մրցույթին ուղղված գումարի չափը չի նշվել։

Տիեզերքի և Երկրի գիտությունների հետազոտական հնարավորություններ (ROSES) մրցույթով ՆԱՍԱ-ի գիտական տնօրինությունն ընդունում է հիմնարար և կիրառական հետազոտությունների առաջարկներ։ ՆԱՍԱ-ն ROSES-25-ը հայտարարել է 2025-ի հուլիսին՝ ավանդական փետրվարյան ժամկետի փոխարեն։ Գործակալությունը 2026-ի հունվարի 22-ին հայտնել էր, որ նախատեսում է ROSES-26-ը հայտարարել նույն տարվա հուլիսին և մինչև այդ բաց պահել ROSES-25-ը։

ՆԱՍԱ-ն հոկտեմբերի 20-ի հայտարարությամբ ներկայացրել է ROSES-27-ը ոչ ուշ, քան 2027-ի հունվարին հայտարարելու ծրագիրը․ ակնկալվում է, որ այն կներառի շուրջ 50 հետազոտական ծրագրային ուղղություն։ Սա մրցույթը հայտարարելու նախատեսվող ժամկետն է, ոչ թե արդեն բացված մրցույթ․ գործողը մնում է ROSES-25-ը։

Նախ՝ գիտական առաջարկը, ապա՝ առաքելության մանրամասն նախագիծը

Հետազոտությունների ժամանակացույցին զուգահեռ փոխվում է նաև ՆԱՍԱ-ի գիտական առաքելությունների ընտրության կարգը, որի մասին հայտարարվել է հոկտեմբերի 21-ին։ Ֆոքսը համայնքի հետ հանդիպմանը ներկայացրել է «Մրցակցության մոդել 2.0»-ը (CM2.0) և ասել, որ ՆԱՍԱ-ն այդ կարգը կկիրառի ROSES-27-ի համար։ ROSES-ը հետազոտական առաջարկների մրցույթն է, իսկ CM2.0-ը սահմանում է առաքելությունների ընտրության նոր մոտեցումը։

Գործող երկփուլ կարգով թիմերը պետք է առաջին փուլում գիտական հիմնավորմանը զուգահեռ ներկայացնեն առաքելության մանրամասն նախագիծը։ CM2.0-ի դեպքում առաջարկները նախ կմրցեն գիտական բովանդակությամբ, իսկ իրականացման մանրամասն մշակումը կտեղափոխվի երկրորդ փուլ։ Թիմերն այդ աշխատանքը կկատարեն ՆԱՍԱ-ի Գոդարդի անվան տիեզերական թռիչքների կենտրոնի կամ Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիայի հետ համագործակցությամբ։ ՆԱՍԱ-ի գնահատմամբ՝ փոփոխությունն առաջարկների ընդունումից մինչև առաքելությունների ընտրություն ընկած ժամանակը կկրճատի 45%-ով։

Ֆոքսն ասել է, որ մրցույթին կկարողանան մասնակցել նաև առաջարկները ղեկավարող հետազոտողները, որոնք խոշոր համալսարանի կամ առևտրային կազմակերպության աջակցություն չունեն։ Գոդարդի կենտրոնի մոլորակագետ Քեթլին Մանդտի խոսքով՝ այդպես ավելի շատ գիտնականներ կկարողանան ներկայացնել իրենց գաղափարները, առաքելությունների նախագծման միջոցներն ավելի արդյունավետ կօգտագործվեն, և ՆԱՍԱ-ի կենտրոնների տեխնիկական աշխատակիցներն ավելի լավ պաշտպանված կլինեն։

Գնահատականների համաձայն՝ Գոդարդի կենտրոնը 2025-ի հունվարից կորցրել է աշխատակիցների գրեթե մեկ երրորդը, իսկ Ռեակտիվ շարժման լաբորատորիան 2025-ին կրճատել է աշխատակազմի 11%-ը։ Հանդիպման ժամանակ հարց է հնչել, թե կադրերի կորուստից հետո կենտրոններն ինչպես կկառավարեն նոր գործընթացը։ ՆԱՍԱ-ի թռիչքային ծրագրերի առաջատար գիտնական Քերթ Նիբուրը պատասխանել է, որ կենտրոնների ինժեներները մշտապես լուծումներ են գտել իրականացման խնդիրների համար, և ՆԱՍԱ-ն վստահում է, որ նրանք կշարունակեն այդպես աշխատել։

Հանդիպման մասնակիցները հարցրել են, թե արդյոք սկզբնական փուլում պակաս մանրամասն նախագծերը կարող են թույլ տալ, որ տեխնիկապես անիրագործելի առաքելություններն անցնեն հաջորդ փուլ։ Ֆոքսն ասել է, որ առաջին փուլում դեռ կպահանջվեն առաքելության նախագծման որոշ աշխատանքներ, որոնք կգնահատվեն գիտական բովանդակության հետ միասին, սակայն չի հստակեցրել դրանց ծավալը։ Հարավարևմտյան հետազոտական ինստիտուտի մոլորակագետ և ինժեներ Ալեխանդրո Սոտոն հարցրել է, թե զանգվածի, ծավալի և արժեքի գնահատումների համար ՆԱՍԱ-ն ինչ անորոշության սահմաններ կպահանջի՝ իր նկարագրած ավանդական 30%-ի փոխարեն։

ROSES-25-ի հայտերի ժամկետները դեռ առջևում են

ՆԱՍԱ-ն հոկտեմբերի 20-ի հայտարարության մեջ թվարկել է ROSES-25-ի հետևյալ հնարավորությունները։ Մտադրության ծանուցումը նախնական տեղեկացում է այն մասին, որ հետազոտողը պատրաստվում է առաջարկ ներկայացնել։ Դեկտեմբերյան երկու մրցույթների համար պարտադիր ծանուցումների ժամկետներն արդեն անցել են։

Հաջորդ մրցույթի նախապատրաստումը

Փոփոխություններին նախորդել է ՆԱՍԱ-ի ղեկավար Ջարեդ Այզեքմանի 2026-ի մարտյան հայտարարությունը Ignition նախաձեռնությունների մասին։ Դրանք նպատակ ունեն իրականացնել նախագահ Թրամփի ազգային տիեզերական քաղաքականությունը՝ արագացնելով առաքելությունները և շեշտը դնելով մարդկանց կողմից Լուսնի ու Մարսի հետազոտության վրա։ ՆԱՍԱ-ն ROSES-27-ը ներկայացնում է որպես հետազոտություններն այդ նպատակներին կապելու միջոցներից մեկը։

ՆԱՍԱ-ի խոսքով՝ մրցույթի հայտարարման նախատեսվող ժամկետը հետազոտողներին և հաստատություններին ժամանակ է տալիս առաջարկներ պատրաստելու, թիմեր ձևավորելու և ուսանողներին ու սկսնակ գիտնականներին աջակցություն պլանավորելու համար։ Մինչ ROSES-25-ի ժամկետները շարունակում են գործել, գործակալության հաջորդ նախատեսվող քայլը ROSES-27-ը ոչ ուշ, քան 2027-ի հունվարին հայտարարելն է։