ԱՄՆ միջուկային կարգավորիչը թույլատրել է Լոնգ Մոթում չորս ռեակտոր կառուցել

ԱՄՆ միջուկային կարգավորման հանձնաժողովը 2026 թ․ նոյեմբերի 9-ին հայտարարել է, որ Long Mott Energy-ին թույլտվություն է տվել Տեխասի Քալհուն շրջանում գտնվող Լոնգ Մոթի էլեկտրակայանում կառուցել X-energy-ի չորս Xe-100 ռեակտոր։ Թույլտվությունն ընկերությանը վառելիք բեռնելու կամ ռեակտորները գործարկելու իրավունք չի տալիս․ դրա համար շահագործման առանձին լիցենզիա է պահանջվում։

Կարգավորիչի խոսքով՝ սա գրեթե 60 տարվա ընթացքում բարձր ջերմաստիճանով, գազով հովացվող ռեակտորի կառուցման իր առաջին թույլտվությունն է, սակայն այս տարի՝ առաջադեմ ռեակտորի կառուցման երրորդ թույլտվությունը։ Dow-ը և ռեակտորներ մշակող X-energy-ն առաջարկվող կայանը նախագծում են Ծոցի ափին՝ Հյուսթոնի և Քորպուս Քրիստիի միջև գտնվող Dow-ի Seadrift Operations համալիրի համար։

Գոլորշի և էլեկտրաէներգիա Սիդրիֆթի համար

Յուրաքանչյուր ռեակտորի էլեկտրական հզորությունը կկազմի 80 մեգավատ, իսկ ընդհանուր հզորությունը՝ 320 մեգավատ։ Միջուկային կարգավորման հանձնաժողովի խոսքով՝ կայանը հիմնականում բարձր ջերմաստիճանի գոլորշի կարտադրի Սիդրիֆթում արդյունաբերական օգտագործման համար, իսկ ավելցուկային էլեկտրաէներգիան կմատակարարվի ցանց։ Ներկայում տարածքում գործող բնական գազով աշխատող տուրբինները մատակարարում են էլեկտրաէներգիա և արտադրական գործընթացների համար անհրաժեշտ ջերմություն։

ԱՄՆ էներգետիկայի նախարարության առաջադեմ ռեակտորների ցուցադրական ծրագիրը 2020-ին X-energy-ին ընտրել է աջակցություն տրամադրելու համար՝ չորս Xe-100 ռեակտոր և TRISO վառելիքի արտադրության գործարան կառուցելու նպատակով։ Dow-ը և X-energy-ն 2023-ի մայիսին ընտրել են Սիդրիֆթը, իսկ Dow-ի դուստր Long Mott Energy ընկերությունը շինարարության թույլտվության հայտը ներկայացրել է 2025 թ․ մարտի 31-ին։ Հանձնաժողովը 2026-ի մայիսին հրապարակել է շրջակա միջավայրի վրա ազդեցության գնահատականը՝ եզրակացնելով, որ էական ազդեցություն չի լինի, իսկ հոկտեմբերին՝ նախատեսվածից մեկ ամիս շուտ, ավարտել է անվտանգության գնահատումը։

Այլ կառուցվածք և անվտանգության մտահոգություններ

Ի տարբերություն սովորական ռեակտորների, որոնք հովացվում են ջրով և օգտագործում են վառելիքային ձողեր, Xe-100-ն օգտագործում է հելիում գազ և TRISO վառելիք պարունակող գնդիկների շարժվող շերտ։ Այդ վառելիքը տասնամյակների ընթացքում մշակվել է էներգետիկայի նախարարության լաբորատորիաներում։ Ռեակտորի կառուցվածքը հիմնված է այսպես կոչված գործառութային մեկուսացման վրա․ վառելիքային գնդիկների հատկություններն ու շարժումն օգնում են կանխել անվերահսկելի տաքացումը։ Հանձնաժողովի առաջադեմ ռեակտորների հարցերով պաշտոնյա Մեհդի Ռեյսի Ֆարդի խոսքով՝ խնդիրները լուծելու համար այս մոտեցումն ավելի քիչ է կախված պոմպերից կամ մարդկային միջամտությունից, քան ներկայիս կառավարման համակարգերը։

X-energy-ի գլխավոր տնօրեն Ջեյ Քլեյ Սելը հայտարարել է, որ ռեակտորի հալվելը ֆիզիկապես անհնար է, իսկ էներգետիկայի նախարարության խոսքով՝ TRISO մասնիկները չեն կարող հալվել առևտրային բարձր ջերմաստիճանային ռեակտորում։ Մտահոգ գիտնականների միության միջուկային էներգետիկայի անվտանգության տնօրեն Էդվին Լայմանը վիճարկում է այն պնդումները, թե վառելիքն անխոցելի է կամ չի կարող հալվել, և ասում է, որ այն խոցելի կողմեր ունի։ Նա նաև ասել է, որ մշակողներն անվտանգության մասին փաստարկներով հիմնավորում են ֆիզիկական պաշտպանիչ պատյանից հրաժարվելը, ինչը, նրա խոսքով, պատյանի ծախսերը նվազեցնելու եղանակներից է։

Մոտակա Սիդրիֆթից թոշակի անցած, չորրորդ սերնդի ծովախեցգետնորս և տեղական բնապահպանական San Antonio Bay Waterkeeper կազմակերպության տնօրեն Դայան Ուիլսոնը մտահոգություն է հայտնել, որ օգտագործված վառելիքն անորոշ ժամկետով կմնա կայանի տարածքում, քանի որ ԱՄՆ-ում թափոնների վերջնական տեղադրման մշտական ազգային վայր չկա։ Նրա կազմակերպությունը 2025-ին անվտանգության մտահոգությունների պատճառով վիճարկել է թույլտվության հայտը․ հանձնաժողովը մերժել է բողոքները, հայտնել է Inside Climate News-ը։

Առջևում սպասվող որոշումները

Dow-ը հայտնել է, որ դեռ պետք է վերջնական որոշում կայացնի՝ շարունակել նախագիծը, թե ոչ։ Դրական որոշման դեպքում շինարարությունը կարող է սկսվել մինչև 2030 թվականը։ Այնուհետև Long Mott Energy-ին միջուկային կարգավորման հանձնաժողովի առանձին շահագործման լիցենզիա կպահանջվի՝ վառելիք բեռնելու կամ ռեակտորները գործարկելու համար։

Նախագծի ժամանակացույցի համաձայն՝ Dow-ը նախնական ներդրումային որոշում է ակնկալում 2027-ին և հայտնել է, որ ֆինանսավորման վերջնական որոշումը կարող է կայացնել միայն 2028-ին՝ շահագործման լիցենզիայի հայտը ներկայացնելուց հետո։ Սպասվում է, որ կայանը կգործարկվի 2030-ականների սկզբին։