Իրավաբանների հանձնաժողով․ Պակիստանի դատարանները քաղաքական վերահսկողության տակ են


Իրավաբանների միջազգային հանձնաժողովի գնահատմամբ՝ սահմանադրական փոփոխություններն ու դրանց կիրառումը թուլացրել են դատարանների կարողությունը՝ վերահսկելու կառավարությանը և խորհրդարանին ու մարդու իրավունքների խախտումների դեպքում ապահովելու իրավական պաշտպանության միջոցներ։
Պակիստանի սահմանադրական փոփոխություններն ու դրանց կիրառումը դատական իշխանությունը փաստացի դրել են իշխանության քաղաքական ճյուղերի վերահսկողության տակ, 2026 թ․ նոյեմբերի 18-ի իր զեկույցում, հայտնել է Իրավաբանների միջազգային հանձնաժողովը։ Կազմակերպությունը եզրակացրել է, որ բարձրագույն դատարաններն այլևս չունեն միջազգային չափանիշներով պահանջվող անկախության երաշխիքները։
Դատավորներին, իրավաբաններին և իրավագետներին միավորող, մարդու իրավունքների ու դատական անկախության հարցերով զբաղվող միջազգային հասարակական կազմակերպությունը հայտնել է, որ փոփոխությունները խզում են 2009-ին դատական իշխանության վերականգնումից հետո ձևավորված դատական անկախության մոդելի հետ։
Հանձնաժողովի գնահատմամբ՝ թուլացել է դատարանների կարողությունը՝ վերահսկելու կառավարությանը և խորհրդարանին ու մարդու իրավունքների խախտումների դեպքում ապահովելու իրավական պաշտպանության միջոցներ։ Կազմակերպությունը հայտնել է, որ Պակիստանը Քաղաքացիական և քաղաքական իրավունքների մասին միջազգային դաշնագրի մասնակից է։ Դրա 14-րդ հոդվածը պաշտպանում է դատական անկախությունը, իսկ 2-րդ հոդվածի 3-րդ կետը երաշխավորում է խախտումների դեպքում իրավական պաշտպանության արդյունավետ միջոցը։
2024 թվականի հոկտեմբերին ընդունված 26-րդ փոփոխությամբ Գերագույն դատարանի կազմում ստեղծվեցին սահմանադրական գործերով դատական կազմեր։ Դրանց անդամներին ընտրում էր Պակիստանի դատական հանձնաժողովը՝ նոր կազմով, որում դատավորներն այլևս մեծամասնություն չէին կազմում։
27-րդ փոփոխությամբ 2025 թվականի նոյեմբերին ստեղծվեց առանձին դաշնային սահմանադրական դատարան։ Այն օրենքի ուժ ստանալու օրը Գերագույն դատարանի երկու ավագ դատավոր բողոքի նշանով հրաժարական տվեցին։
«26-րդ և 27-րդ փոփոխություններն արել են հենց այն, ինչից մենք վախենում էինք․ դրանք Պակիստանի բարձրագույն դատարանները դրել են գործադիր իշխանության վերահսկողության տակ»։
Պակիստանի կառավարությունը պնդում էր, որ փոփոխությունները կզսպեն դատական իշխանության լիազորությունների գերազանցումը, կնվազեցնեն կուտակված գործերի քանակը, կլուծեն Գերագույն դատարանի առաջին ատյանի իրավասության՝ այն գործերի շրջանակի, որոնք դատարանը կարող է առաջինը քննել, ենթադրյալ քաղաքականացման խնդիրը և խորհրդարանին դատավորների նշանակման հարցում դեր կտան՝ համեմատելի այլ երկրների օրենսդիր մարմինների դերի հետ։ Այդ մասին գրել է Dawn-ը։
Հանձնաժողովն ընդունել է, որ դատավորների նշանակումները թափանցիկ չէին, իսկ Գերագույն դատարանը միջամտել էր խորհրդարանի և այլ հաստատությունների գործառույթներին։ Սակայն, դրա գնահատմամբ, այդ խնդիրները չէին արդարացնում դատական այնպիսի կառուցվածքը, որն անհամատեղելի է Պակիստանի միջազգային պարտավորությունների հետ։
Հանձնաժողովը կառավարությանը հորդորել է լայն և թափանցիկ հանրային քննարկմամբ վերանայել փոփոխություններն ու դրանց կիրառումը, ինչպես նաև փոփոխել կամ չեղարկել դատական անկախության միջազգային չափանիշներին անհամատեղելի դրույթները։ Այն նաև կոչ է արել կառավարությանը տեխնիկական աջակցություն խնդրել դատավորների և փաստաբանների անկախության հարցերով ՄԱԿ-ի հատուկ զեկուցողից և նրան հրավիրել Պակիստան։
Կազմակերպությունը Պակիստանի դատական հանձնաժողովին առաջարկել է դատավորների թեկնածուներ առաջադրել բացառապես հրապարակված և միջազգային չափանիշներին համապատասխանող չափանիշներով, ապահովել նշանակումների թափանցիկ ընթացակարգ և հրապարակել յուրաքանչյուր նշանակման հիմնավորումը։ Այն նաև հորդորել է հանձնաժողովին առանց բարձր դատարանների դատավորների համաձայնության նրանց այլ դատարան չտեղափոխել։
Զեկույցում առաջարկվում է Բարձրագույն դատական խորհրդին դատավորի անարդյունավետությունը նեղ իմաստով սահմանել՝ որպես լուրջ ապակոմպետենտություն, որի պատճառով նա պիտանի չէ պաշտոնավարելու համար։ Հատուկ խորհրդարանական հանձնաժողովին էլ հորդորվում է Գերագույն դատարանի և դաշնային սահմանադրական դատարանի նախագահներին ընտրել հստակ ու թափանցիկ չափանիշներով և ընթացակարգերով և հրապարակել ընտրության հիմնավորումները։
Հանձնաժողովը բարձրագույն դատարաններին հորդորել է, քանի դեռ փոփոխություններն ուժի մեջ են, դրանք հնարավորինս մեկնաբանել և կիրառել դաշնագրով սահմանված դատական անկախությանը համապատասխան։
3 րոպե

Շվեդ դիվանագետ Լարս Դանիելսոնը 2027 թ․ փետրվարի 6-ին կփոխարինի Դեյվիդ Օ՛Սալիվանին և կգլխավորի նոր գրասենյակը։ Այն կհամակարգի Ռուսաստանի և այլ երկրների դեմ պատժամիջոցների հետ կապված աշխատանքը։
2 րոպե

Շրջակա միջավայրի պաշտպանության գրասենյակը պարզել է, որ շրջակա միջավայրի նախարար Անժելա Իգլը չի պաշտպանել պահպանվող տարածքները, իսկ «Անգլիայի բնությունը»՝ թռչունների պոպուլյացիաներն ու բնակավայրերը։ Երկու մարմինները պատասխանելու համար ունեն երկու ամիս։
2 րոպե