Loading… Բեռնվում է…

Կազմակերպությունը վարակի շարունակվող փոխանցման ապացույցներ չի արձանագրել, բայց չհաստատված ախտորոշման պատճառով չի կարող գնահատել՝ Ռուսաստանում շփված անձանց յոթօրյա հսկողությունը բավարար էր արդյոք։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը Ռուսաստանում լաբորատորիայի աշխատակցի մահից հետո վարակի շարունակվող փոխանցման ապացույցներ չի արձանագրել։ Սակայն կազմակերպության խոսքով՝ չհաստատված ախտորոշման պատճառով չի կարող ինքնուրույն գնահատել ռիսկը կամ Ռուսաստանի ձեռնարկած կանխարգելիչ միջոցառումների բավարար լինելը։ Բռնկման վերաբերյալ նրա զեկույցը, որը Ars Technica-ն ներկայացրել է հոկտեմբերի 12-ին, նաև չի բացառում լաբորատորիայի հետ կապված՝ հարուցչի ազդեցությանը ենթարկվելու հնարավորությունը։ Տարածման հայտնաբերված դեպքերի բացակայությունը չի պարզում մահվան հանգեցրած հիվանդության պատճառը։
Միջոցառումները հաջորդել են 28-ամյա Դարյա Շիպիլովայի՝ հոկտեմբերի 2-ին մահվանը։ Նա աշխատում էր Սիբիրի Շելեխով քաղաքում գտնվող Իրկուտսկի ժանտախտի դեմ պայքարի գիտահետազոտական ինստիտուտում։ Լրատվամիջոցների սկզբնական հաղորդումների համաձայն՝ նա հիվանդացել էր սեպտեմբերի 29-ին։ Ռուսաստանի իշխանությունները նրա հիվանդությունը բնութագրել են որպես անհայտ պատճառի ծանր թոքաբորբ, հերքել են ինստիտուտի հետ կապը և հայտարարել, որ ժանտախտի բռնկման վտանգ չկա, իսկ տարածաշրջանում հանրային առողջապահական իրավիճակը կայուն է։ The Guardian-ը հոկտեմբերի 7-ին հայտնել է, որ հետազոտությունների ընթացքում լաբորատորիայի աշխատակիցներին երեք օր թույլ չեն տվել դուրս գալ այնտեղից, իսկ մոտակա հիվանդանոցներում սահմանափակումներ են սահմանվել։ Ars Technica-ն հոկտեմբերի 5-ին հայտնել է, որ շուրջ 200 մարդ բժշկական հսկողության տակ է, մի քանի հիվանդանոց կարանտինի է ենթարկվել, իսկ տասնյակ մարդիկ մեկուսացված են։
Ռուսաստանի իշխանություններն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությանը հայտնել են, որ հոկտեմբերի 9-ի դրությամբ շփված անձանց հսկողությունն ավարտվել էր․ բոլորի համար սահմանված էր յոթօրյա հսկողություն։ Նրանց խոսքով՝ շփված անձանց մոտ չեն հայտնաբերվել լաբորատորիայում ուսումնասիրվող բարձր վտանգավորության հարուցիչներ։ Կազմակերպությունը հայտարարել է, որ առանց մահվան հանգեցրած հիվանդության հաստատված պատճառի չի կարող ինքնուրույն գնահատել՝ յոթ օրը բավարար էր արդյոք բոլոր հավանական պատճառները բացառելու համար։

Առողջապահական միջազգային հաղորդումների համար Ռուսաստանի նշանակած կապի պատասխանատուն հայտնել է, որ իշխանությունները շփված անձանց շրջանում անցկացրել են 5 500 լաբորատոր թեստ։ Ստուգվել են գրիպը, COVID-19 առաջացնող SARS-CoV-2 վիրուսը, այլ շնչառական և բակտերիալ վարակներ, այդ թվում՝ ժանտախտը և ստրեպտոկոկային վարակները։ Իշխանությունները հայտնել են ստորև ներկայացված արդյունքների, ինչպես նաև մի քանի պայմանական ախտածին վարակի մասին, որոնք կարող են զարգանալ, երբ օրգանիզմի պաշտպանական ուժերը թուլացած են․
| Վարակ | Հաղորդված դեպքեր |
|---|---|
| COVID-19 | 2 |
| Ռինովիրուս | 3 |
| Հեմոֆիլ բակտերիաներ․ խումբ, որն ընդգրկում է շնչառական վարակներ և թոքաբորբ առաջացնող բակտերիաներ | 1 |
Ռուսաստանի իշխանությունները նաև հայտնել են, որ Շիպիլովան վարակված չէր ժանտախտ առաջացնող բակտերիայով՝ ժանտախտի ցուպիկով (Yersinia pestis), և մասնագիտական ռիսկի պատճառով պատվաստված էր դրա դեմ։ Նրանք հերքել են ինստիտուտում լաբորատոր կենսաբանական կամ ֆիզիկական անվտանգության որևէ խախտում և հայտնել, որ հիվանդանալուն նախորդած երկու շաբաթվա ընթացքում նա տարածաշրջանից դուրս չէր մեկնել։ Այդուհանդերձ, Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը նշել է, որ ախտորոշման, հարուցչի ազդեցության աղբյուրի և այդ ազդեցությանը ենթարկվելու եղանակի անորոշությունը սահմանափակում է իր գնահատականի վստահելիությունը։ Կազմակերպությունը չի բացառել լաբորատորիայի հետ կապված՝ հարուցչի ազդեցությանը ենթարկվելու հնարավորությունը։
Իրկուտսկի նահանգապետ Իգոր Կոբզևը հոկտեմբերի 8-ին ասել է, որ կանխարգելիչ միջոցառումներն ավարտվել են։ Այս մասին հոկտեմբերի 11-ին հայտնել է Fox News-ը՝ վկայակոչելով Associated Press-ը։ Nature-ը հոկտեմբերի 8-ին հայտնել է, որ Ռուսաստանի պաշտոնյաները հոկտեմբերի 7-ին՝ Շիպիլովայի մահից հինգ օր անց, տեղեկացրել են նրա՝ ժանտախտի դեմ պատվաստված լինելու մասին։ Նրանք նաև ասել են, որ հազարավոր թեստերով վտանգավոր հարուցիչներ չեն հայտնաբերվել ո՛չ նրա, ո՛չ մյուսների մոտ, որոնք կարող էին ենթարկված լինել հարուցիչների ազդեցությանը։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությանը հետագայում տրամադրված տեղեկություններում նշվել է ընդհանուր 5 500 թեստ և թվարկվել շփված անձանց մոտ հայտնաբերված մի քանի վարակ, սակայն Շիպիլովայի մահվան պատճառը չի պարզվել։
Ռուսաստանը չի ընդունում իր տրամադրած տեղեկությունների վերաբերյալ մտահոգությունները։ Nature-ի հաղորդմամբ՝ Կրեմլի պաշտոնյաները CNN-ին ասել են, որ Ռուսաստանն Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությանը տեղեկացրել է «հաստատված գործելակերպին համապատասխան»։ Կազմակերպության՝ բռնկման վերաբերյալ զեկույցում ասվում է, որ մահվան մասին այն իմացել է հոկտեմբերի 2-ին՝ լրատվամիջոցների հաղորդումներից, և Ռուսաստանից տեղեկություններ է խնդրել հոկտեմբերի 3-ին, 6-ին, 7-ին ու 8-ին։ Ռուսաստանի նշանակած կապի պատասխանատուն առաջին անգամ պատասխանել է հոկտեմբերի 6-ին՝ հայտնելով, որ Իրկուտսկի մարզում ժանտախտի դեպք չի գրանցվել։ Նա նաև նշել է, որ աշխատակցի մոտ զարգացել էին սուր շնչառական վիրուսային վարակին համապատասխան ախտանշաններ, որից հետո նա մահացել էր չպարզված պատճառի ծանր թոքաբորբից։
Հոկտեմբերի 6-ին Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության խոսնակ Քրիստիան Լինդմայերն ասել է, որ ավելի լայն բռնկման նշաններ չկան։ Նրա խոսքով՝ ըստ ստացված տեղեկությունների, շփված բոլոր անձինք հայտնաբերվել էին և հսկողության տակ էին, իսկ այդ օրվա դրությամբ նրանցից ոչ մեկն ախտանշաններ չուներ։ Ռուսաստանի պաշտոնյաները դեռ պարզում էին՝ արդյոք մահվան պատճառը թոքային ժանտախտն էր։ Տարածաշրջանային ռիսկի այս գնահատականները նախորդել են կազմակերպության գլխավոր տնօրեն Թեդրոս Ադհանոմ Գեբրեյեսուսի՝ հոկտեմբերի 7-ի հայտարարությանը, որ կազմակերպությունն ամբողջական պատկեր չունի և չի կարող լիարժեք գնահատել ռիսկերը․
| Տարածք | Ռիսկի գնահատական |
|---|---|
| Իրկուտսկ | Միջինից մինչև ցածր |
| Ռուսաստանի մյուս տարածքներ | Ցածր |
| Եվրոպա | Շատ ցածր |
Թեդրոսը հոկտեմբերի 7-ին կոչ է արել ժամանակին տրամադրել ամբողջական և թափանցիկ տեղեկություններ՝ հակասական հաղորդումները պարզաբանելու և հանրությանը սպառնացող ռիսկերը գնահատելու համար։ Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպությունը նաև Ռուսաստանից պարզաբանում էր խնդրել լրատվամիջոցների չհաստատված հաղորդումների վերաբերյալ, ըստ որոնց՝ երկրորդ աշխատակիցը հիվանդացել էր չպարզված պատճառի թոքաբորբով։ Այդ օրվա դրությամբ կազմակերպությունը սպասում էր պատասխանի։ Հաղորդված հիվանդությունը ժանտախտի հաստատված երկրորդ դեպք չէր։ Կազմակերպության համաճարակների և համավարակների կառավարման տնօրեն Մարիա Վան Կերխովն ասել է, որ կազմակերպությունը չգիտի՝ ինչն է առաջացրել Շիպիլովայի հիվանդությունը կամ ինչպես է նա վարակվել։
ԱՄՆ-ի հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները մյուս դաշնային գործակալությունների հետ համատեղ պարզում էին Սիբիրից ժամանողների ինքնությունը և հսկողություն սահմանում նրանց նկատմամբ։ Այս մասին կենտրոնների տնօրեն Էրիկա Շվարցն ասել է հոկտեմբերի 7-ին՝ Wall Street Journal-ի առողջապահական համաժողովում։ Ինչպես հոկտեմբերի 11-ին հայտնել է Fox News-ը, նա ԱՄՆ-ի համար սպառնալիքը գնահատել է որպես «չափազանց ցածր»։
Շվարցն ասել է, որ հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնները ներքին անվտանգության նախարարության, Պետական դեպարտամենտի, պատերազմի նախարարության և այլ դաշնային գործակալությունների հետ աշխատում էին՝ պարզելու, թե ովքեր կարող են ժամանել այդ տարածաշրջանից։ Նյու Յորքի Ջոն Քենեդու անվան միջազգային օդանավակայանի սահմանային առողջապահական կետը կարող էր հսկողություն սահմանել այդ տարածքից եկող ճանապարհորդների նկատմամբ և զննել նրանց, եթե նրանք մուտք գործեին ԱՄՆ։ Նա նաև ասել է, որ ԱՄՆ-ի պաշտոնյաները Մոսկվայի հետ քննարկում էին տեղի ունեցածը և աշխատում թոքային ժանտախտի չհաստատված դեպքի մասին տեղեկությունների հիման վրա։ Զննման միջոցառումները չէին հաստատում, որ մահվան պատճառը ժանտախտն էր։
Science Media Centre-ի՝ հոկտեմբերի 5-ին հրապարակած մեկնաբանություններում Բիրմինգհեմի համալսարանի վիրուսային իմունաբանության դոցենտ, դոկտոր Զանիա Ստամատաքին ասել է, որ ժանտախտի ցուպիկը որպես հիվանդության պատճառ չի հաստատվել։ Ռեդինգի համալսարանի բջջային մանրէաբանության դոցենտ, դոկտոր Սայմոն Քլարքն ասել է, որ ավելի շատ մանրամասներ են անհրաժեշտ՝ պարզելու համար՝ սա առանձին դեպք է, աշխատավայրում հարուցչի ազդեցությանը ենթարկվելու դեպք, թե ավելի լայն փոխանցում։ Ars Technica-ի՝ հոկտեմբերի 5-ի հաղորդման մեջ լաբորատոր վթարի մասին տեղեկությունները նույնպես բնութագրվել են որպես չհաստատված։
Fortune-ի՝ հոկտեմբերի 5-ի լրատուում, հղում անելով Axios-ին, ներկայացվել է չհաստատված տեղեկություն, ըստ որի՝ աշխատակիցը սեպտեմբերի 25-ին կոտրել է թոքային ժանտախտի հարուցիչ պարունակող փորձանոթ և հոկտեմբերի 1-ի լույս 2-ի գիշերը մահացել հիվանդանոցում։ Քլարքն ասել է, որ փորձանոթի կոտրվելն ինքնաբերաբար չէր հանգեցնի հարուցչի ազդեցությանը ենթարկվելուն կամ վարակվելուն։ Մահվան փաստը չի հաստատում, որ ժանտախտի բակտերիաները դուրս են եկել լաբորատորիայից։
Թոքային ժանտախտ նշանակում է, որ ժանտախտի վարակը հասել է թոքերին։ Քլարքը բացատրել է, որ, ի տարբերություն բուբոնային ժանտախտի, որի հարուցիչը մարմին է մտնում վարակված լվերի խայթոցների միջոցով, թոքային ձևը կարող է մարդուց մարդուն փոխանցվել սերտ շփման ընթացքում՝ շնչառական կաթիլներով։ Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնի տվյալներով՝ փոխանցման համար սովորաբար անհրաժեշտ է սերտ ու տևական շփում վարակված մարդու հետ, որն արդեն ախտանշաններ ունի։
ԱՄՆ-ի հիվանդությունների վերահսկման և կանխարգելման կենտրոնների տվյալներով՝ ախտանշանները կարող են ներառել ջերմություն, կրծքավանդակի ցավ, հազ և արագ զարգացող թոքաբորբ։ Քլարքի խոսքով՝ առանց անհապաղ բուժման թոքային ժանտախտը գրեթե միշտ մահացու է։ Հակաբիոտիկներն արդյունավետ են, եթե բավական վաղ են տրվում, և հարուցչի ազդեցությանը ենթարկվելուց հետո հաճախ նշանակվում են կանխարգելիչ նպատակով։ Արագ ախտորոշումն ու շփված անձանց հայտնաբերումը թույլ են տալիս բուժումը սկսել մինչև հիվանդության խորանալը։ Շվարցն ասել է, որ ԱՄՆ-ի բժիշկներին հասանելի սովորական հակաբիոտիկները կարող են բուժել հիվանդությունը։ Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնի տվյալներով՝ արդյունավետ հակաբիոտիկները հեշտ հասանելի են ԵՄ-ում, որտեղ տասնամյակներ շարունակ ժանտախտի դեպք չի գրանցվել։
Հոկտեմբերի 5-ի փորձագիտական մեկնաբանությունում Ստամատաքին ասել է, որ ժանտախտը պահպանվում է Աֆրիկայի, Ասիայի և Հյուսիսային ու Հարավային Ամերիկաների կրծողների պոպուլյացիաներում, իսկ մարդկանց շրջանում դեպքեր գրանցվում են ամեն տարի։ Լաբորատորիաներն ուսումնասիրում են կենդանի բակտերիաները՝ ախտորոշիչ թեստեր ու պատվաստանյութեր մշակելու և հակաբիոտիկների նկատմամբ կայունությանը հետևելու համար։ Քլարքն ասել է, որ Իրկուտսկի լաբորատորիայում կատարվող աշխատանքի նպատակը դեռ պարզ չէ։
Քլարքը բացատրել է, որ խիստ կենսաբանական մեկուսացում ապահովող լաբորատորիաներում պատրաստված անձնակազմը, խիստ ընթացակարգերը, անվտանգության պահարաններն ու օդի հոսքը կարգավորող համակարգերը գործում են համատեղ։ Լաբորատորիայում վարակվելու դեպքերը հազվադեպ են, թեև հնարավոր են։ Ստամատաքին նկարագրել է Մեծ Բրիտանիայում կենդանի ժանտախտի ցուպիկի հետ աշխատելու պահանջները՝ կենսաբանական մեկուսացման 3-րդ մակարդակում, որը լաբորատոր խիստ մեկուսացման չափանիշ է։ Սրանք Մեծ Բրիտանիայի կանոններն են, ոչ թե ռուսական հաստատությունում ստուգված պայմանները․
Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնի համաձայն՝ թոքային ժանտախտի կասկածով կամ հաստատված ախտորոշմամբ հիվանդներին պետք է մեկուսացնել և առաջարկել համապատասխան բուժում՝ մասնագիտացված բուժաշխատողի գնահատմամբ։ Նրանց հետ սերտ շփված անձանց պետք է արագ հայտնաբերել և բժշկական հսկողություն սահմանել նրանց նկատմամբ։ Այս ուղեցույցը չի հաստատում, որ Շիպիլովան ժանտախտ ուներ կամ որ հարուցիչը դուրս էր եկել լաբորատորիայից։
Ars Technica-ն հոկտեմբերի 5-ին հայտնել է, որ Ղրղզստանը պետական սահմանի անցակետերում կարանտինային վերահսկողություն է ներդնում, իսկ Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնը «շատ ուշադիր» հետևում է իրավիճակին։ Այս արձագանքները չեն հաստատում ո՛չ ժանտախտի առկայությունը, ո՛չ էլ վարակի ավելի լայն փոխանցումը։ Ստամատաքին կոչ է արել ամբողջությամբ ներկայացնել տեղի ունեցածը և ասել, որ վաղ իրազեկումը թույլ է տալիս արդյունավետ բուժում կազմակերպել ու զսպել բռնկումը։ Քլարքը թափանցիկությունը, արագ ախտորոշումն ու շփված անձանց արդյունավետ հայտնաբերումը համարել է ժանտախտի բռնկումը կառավարելու հիմնական միջոցները։
Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության վերջին զեկույցում մահվան հանգեցրած հիվանդության պատճառը մնում է չպարզված։ Դա թույլ չի տալիս ինքնուրույն գնահատել՝ շփված անձանց արդեն ավարտված հսկողությունը բավարար էր արդյոք։ Հիվանդությունների կանխարգելման և վերահսկման եվրոպական կենտրոնը հոկտեմբերի 6-ին հայտնել է, որ շարունակելու է հետևել դեպքին և իր նախաձեռնությամբ կապ է պահպանում Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության եվրոպական գրասենյակի հետ՝ իրավիճակը քննարկելու համար։
Տոհոկուի համալսարանի փորձի ընթացքում մկները հաջորդ օրերին ավելի լավ են կատարել աչքերի շարժման առաջադրանքը։ Ուղեղում արյան ծավալի ռիթմիկ փոփոխությունները կապված էին ավելի լավ յուրացման հետ, սակայն ապացուցված չէ, որ դրանք են դրա պատճառը։
2 րոպե

Բժշկի դիմելը, դեղ ստանալը և դրա ընդունումը շարունակելը տարբեր փուլեր են։ Ախտորոշված գրեթե 230 000 երիտասարդի ընդգրկած հետազոտությունը բացեր է հայտնաբերել այդ փուլերում։
4 րոպե

Լաբորատոր փորձերը երկաթի իոններով ճառագայթահարումը կապում են հարևան բջիջների ԴՆԹ-ի վնասման հետ։ Մկների ուռուցքներն ու տիեզերագնացների մոլեկուլային փոփոխությունները տարբեր բնույթի ապացույցներ են տալիս։
3 րոպե