Հոկտեմբերի 16-ին նրա անկումը հիշեցնում է մարդկանց ու փղերի պարբերական մահվան և բերքի կորուստների մասին։ Բնապահպանները խրախուսում են ցիտրուսների մշակությունն ու դպրոցական փոխադրումները՝ վտանգավոր հանդիպումները նվազեցնելու համար։
Կավանտիսա արու փիղը, որը համարվում էր Շրի Լանկայի ամենաբարձրահասակ փիղը, սատկել է հոկտեմբերի 16-ին՝ չնայած հրազենային վնասվածքի անասնաբուժական բուժմանը։ DW-ի հաղորդմամբ՝ երկրի հյուսիս-արևմուտքում՝ Գալգամուվայի մերձակայքում, գյուղացիները սեպտեմբերի վերջին նկատել էին, որ նա կաղում է, և աջ ոտքին հրազենային վերք էին հայտնաբերել։
Նրա անկմանը նախորդել են մարդկանց ու փղերի միջև տարիներ շարունակ կրկնվող մահաբեր բախումները։ Շրի Լանկայի կառավարությունը 2020-ին մշակել է գործողությունների ազգային ծրագիր՝ այդ հակամարտությունը մեղմելու համար։ DW-ի վկայակոչած պաշտոնական վիճակագրությամբ՝ 2019-ից ի վեր տարեկան միջին ցուցանիշները հետևյալն են․
| Խումբ | Տարեկան մահերի թիվը |
|---|---|
| Փղեր | 370 |
| Մարդիկ | 125 |
Վայրի բնության պահպանության վարչության գնահատմամբ՝ 2024-ին Շրի Լանկայում կար 7 451 վայրի փիղ, որոնց մոտ 70%-ն ապրում էր պահպանվող տարածքներից դուրս։ DW-ի հաղորդմամբ՝ վերջին տասնամյակներին անտառածածկ տարածքները կրճատվել են՝ բնակչության աճին և գյուղատնտեսության համար հողերի մաքրմանը զուգահեռ։
Շրի Լանկայի վայրի բնության պահպանության ընկերություն ոչ առևտրային կազմակերպության նախագահ Ռավի Կորեան DW-ին ասել է, որ հակամարտության հիմնական պատճառներն են կենսավայրերի կորուստը, գյուղատնտեսական տարածքների ընդլայնումը, փղերի տեղաշարժի միջանցքների մասնատումը և հողի ու ռեսուրսների համար մրցակցությունը։ Այդ միջանցքները հողաշերտեր են, որոնք կապում են ավելի մեծ կենսավայրերը՝ փղերին հնարավորություն տալով անցնել մեկից մյուսը՝ սնունդ ու ջուր գտնելու, բազմանալու և սեզոնային տեղաշարժերի համար։
ԱՄՆ առողջապահության ազգային ինստիտուտների և ՆԱՍԱ-ի մրցույթը նպատակ ունի բարելավել դեղերի անվտանգության լաբորատոր մոդելներում չափումները․ հայտերի ընդունումը նախատեսվում է սկսել 2026 թ․ դեկտեմբերի 15-ին։
2 րոպե
Այս գյուղական համայնքների եկամտի հիմնական աղբյուրը գյուղատնտեսությունն է։ Կորեայի խոսքով՝ փղերի պատճառած բերքի կորուստները կարող են վտանգել ընտանիքի թե՛ սննդի, թե՛ եկամտի հիմնական աղբյուրը։
Կորեայի խոսքով՝ Վասգամուվայում բնապահպանական ընկերությունը խրախուսում է ցիտրուսների մշակությունը, քանի որ փղերը չեն սիրում դրանք ուտել։ Նա ասել է, որ այդ տնկարկները նվազեցնում են փղերի ներխուժումները ցանքատարածություններ և միաժամանակ գյուղացիներին եկամտի մեկ այլ աղբյուր ապահովում։
DW-ի հաղորդմամբ՝ փղերի տեղաշարժի միջանցքներում նրանց հանդիպելու պատճառով որոշ երեխաներ նաև խուսափել են դպրոց ոտքով գնալուց։ Ընկերության տվյալներով՝ Վասգամուվայում գործող դպրոցական ավտոբուսը երեխաներին տեղափոխում է այդ միջանցքներով, և իր սկզբնական երթուղու երկայնքով մարդկանց ու փղերի վտանգավոր հանդիպումները նվազեցրել է ավելի քան 90%-ով։
Կորեան ասել է, որ 2020-ի գործողությունների ծրագիրն օգտակար հիմք է, սակայն կոչ է արել մշակել բնության պահպանության ավելի ընդգրկուն ազգային ռազմավարություն՝ կենսավայրերի պաշտպանության պարտադիր կատարման ենթակա միջոցներով։ Նրա առաջարկած նպատակը միայն հանդիպումների թվի նվազեցումը չէ, այլ նաև միմյանց կապված կենսավայրերի ապահովումը, որտեղ վայրի փղերի պոպուլյացիաները կարող են պահպանվել։
Շրի Լանկայում աշխատող բնապահպանական էթիկայի հետազոտող Կամալ Շաշենդրան DW-ին ասել է, որ մարդկանց, նրանց ապրուստի միջոցներն ու փղերին միաժամանակ պաշտպանելու համար անհրաժեշտ են գիտական տվյալների վրա հիմնված հողօգտագործման պլանավորում, փղերի տեղաշարժի միջանցքների պաշտպանություն, համայնքներին հարմարեցված ցանկապատեր, վաղ նախազգուշացման արդյունավետ համակարգեր և տուժած ընտանիքներին արդար փոխհատուցում։
Ծրագիրը միավորում է ազգային լաբորատորիաների, համալսարանների և արդյունաբերական գործընկերների։ Նախատեսվում է ստեղծել սենսորներով հագեցած փորձարկման հարթակ և ինքնակարգավորվող փորձնական արտադրագծեր։
2 րոպե
Փոշուց կազմված գոյացությունը, որը նախկինում տեսանելի էր միայն ինֆրակարմիր ջերմային ճառագայթմամբ, երևում է նաև անդրադարձած աստղային լույսի ներքո։ Դա թույլ է տալիս հետազոտել դրա՝ բախման հետևանքով առաջացած լինելու վարկածը։
4 րոպե
