Նոյեմբերի 10-ին հրապարակված խորհրդարանական զեկույցի համաձայն՝ 1 301 դիվանագիտական անձնագիր անհետացել է 2024-ին։ Հանձնաժողովն առաջարկել է խստացնել վերահսկողությունը, պատասխանատվության ենթարկել պաշտոնյաներին և չեղարկել ապօրինի անձնագրերն ու քաղաքացիությունները։
Վանուատուի հանրային հաշիվների հանձնաժողովը պարզել է, որ 2019–2024 թվականներին անհետացել է 1 390 դիվանագիտական անձնագիր, որոնց գտնվելու վայրը դեռ հայտնի չէ։ Դրանցից 1 301-ն անհետացել է 2024 թվականին։ 2026 թ․ նոյեմբերի 10-ին հրապարակված զեկույցին նախորդել են երկրում դիվանագիտական անձնագրերի տրամադրման վերաբերյալ տարիներ շարունակ հնչած մտահոգությունները։
Հանձնաժողովը խախտումներ է հայտնաբերել նաև նշանակումների և անձնագրերի տրամադրման գործընթացում։ Զեկույցը ձեռք բերած OCCRP-ն հայտնել է, որ վարչապետ Ջոթամ Նապատը և արտաքին գործերի նախարար Մարկ Աթին չեն պատասխանել հանձնաժողովի՝ մեկնաբանություն ստանալու հարցումներին։ Աթին հրաժարվել է մեկնաբանություն տալ OCCRP-ին, իսկ Նապատի գրասենյակը չի պատասխանել։
Անձնագրերի տրամադրման գործընթացի ուսումնասիրության արդյունքում հանձնաժողովի արած խորհրդարանական եզրակացությունները տարբերվում են քրեական մեղադրանքներից և դատարանի վճիռներից։ Հանձնաժողովի իրավասություններից են նախարարությունների տարեկան հաշվետվությունների ուսումնասիրությունն ու խորհրդարանին զեկուցելը, իր ոլորտներին վերաբերող հարցերով տեղեկատվություն ստանալը կամ հետաքննություններ նախաձեռնելը, ինչպես նաև համապատասխան նախարարական հրամաններն ու խորհրդարանի փոխանցած հարցերը քննարկելը։
Հանձնաժողովի եզրակացությամբ՝ Նապատը, Աթին և այլ բարձրաստիճան պաշտոնյաներ օտարերկրյա քաղաքացիների ոչ պատշաճ կերպով նշանակել են հատուկ բանագնացների և առևտրային հանձնակատարների պաշտոններում՝ նրանց դիվանագիտական կարգավիճակ ու անձնագրեր տրամադրելով առանց բնակության պահանջները կամ օրենքի պահանջները կատարելու։ Նապատի վերաբերյալ բացահայտումները վերաբերում են արտաքին գործերի նախարարի պաշտոնում նրա պաշտոնավարման ժամանակաշրջանին։
Դեպքերից մեկը վերաբերում է Չինաստանի քաղաքացի Հան Հանսին, որին Նապատը 2023-ի հունվարին նշանակել է Ավստրալիայում, Նոր Զելանդիայում և Սինգապուրում առևտրի և ներդրումների հարցերով հատուկ բանագնաց։ Հանձնաժողովի պնդմամբ՝ Հանը մեկ շաբաթ անց դիվանագիտական անձնագիր է ստացել Նապատից, թեև այն ժամանակ հատուկ բանագնացները դրա իրավունքը չունեին, իսկ անձնագրեր տրամադրելու իրավասությունն արարողակարգի գլխավոր պատասխանատուինն էր։
Զեկույցի համաձայն՝ Հանն այդ անձնագրով ճանապարհորդելուց հետո՝ 2023 թ․ օգոստոսի 22-ին, ձերբակալվել է Չինաստանում, ապա քրեական հետապնդման ենթարկվել և դատապարտվել։ Զեկույցում մեղադրանքները չեն հստակեցվել։
Հանձնաժողովը նաև պարզել է, որ անձնագրերի մասին օրենքում փոփոխություններն ընդունվել են՝ ոչ պատշաճ կերպով շրջանցելով Նախարարների խորհուրդը՝ կառավարությունը, և խախտել են դիվանագիտական առաքելությունների ու պաշտոնատար անձանց վերաբերյալ միջազգային կոնվենցիաները, ինչպես նաև հանրային պաշտոն զբաղեցնողներին և երկքաղաքացիներին վերաբերող սահմանադրական դրույթները։
Անձնագրային գրասենյակ այցելության ժամանակ հանձնաժողովի անդամները պարզել են, որ տարածքը և անձնագրերի պաշարների պահեստը պատշաճ չէին ու բավարար չափով պաշտպանված չէին։ Զեկույցի համաձայն՝ շենքի ներսում և դրսում տեսախցիկներ չեն եղել։
Վանուատուի քաղաքացիության գրասենյակի և հանձնաժողովի տեղեկացմամբ՝ իրենք մշակում են քաղաքացիության դիմումները և տալիս քաղաքացիության վկայականներ, իսկ դիվանագիտական անձնագրերը ձևակերպում, հաստատում և տրամադրում է արտաքին գործերի նախարարությունը․ քաղաքացիության մարմիններն անձնագրեր չեն տրամադրում։ Ներդրումների դիմաց քաղաքացիության տրամադրման ծրագրերն ունեն իրենց կանոնակարգերը։
Հանձնաժողովն առաջարկել է պատասխանատվության ենթարկել պաշտոնյաներին, չեղարկել ապօրինի տրամադրված քաղաքացիություններն ու անձնագրերը և հիմնովին վերանայել անվտանգության ներքին վերահսկողությունը։ Վանուատուն ապօրինի քաղաքացիություններն ու անձնագրերը սկսել է չեղարկել 2025-ին։
Ազգային անվտանգության կոմիտեի պնդմամբ՝ Նուրլան Ժակուպովը, Ելժաս Օտինշիևը և անունները չհրապարակված պաշտոնյաներ կասկածվում են կոռուպցիոն իրավախախտման մեջ։ Հիմնադրամը հայտնել է, որ կազմակերպությունները շարունակում են գործել։
2 րոպե
Շիբաևը մեղադրվում է խմբավորում կազմակերպելու համար, որն առևանգել է տղամարդկանց՝ նրանց Ուկրաինայում կռվել պարտադրելու նպատակով։ Դատարանը որոշել է նրան կալանքի տակ պահել մինչև հունվարի 2-ը՝ գործի քննության ընթացքում։
1 րոպե
Վարչապետ Պետեր Մադյարը նաև առաջարկում է անհետաձգելի հակաբեղմնավորիչները հասանելի դարձնել առանց դեղատոմսի և մտադիր է նախաձեռնել կանանց նկատմամբ բռնության մասին Ստամբուլյան կոնվենցիայի վավերացումը։
2 րոպե
