«Ջեյմս Ուեբը» Նկարչի բետայի շուրջ ջրի և ածխաթթու գազի սառույց է հայտնաբերել


Երիտասարդ աստղի բեկորային սկավառակի հակադիր կողմերի սպեկտրներում ջրի սառույցի հետ հայտնաբերվել են ածխաթթու գազի սառույցի երկու ձևերը։ Հետազոտողների խոսքով՝ մոլեկուլները սառույցի մեջ խառնված են։
Ջեյմս Ուեբի անվան տիեզերական աստղադիտակով աշխատող հետազոտողները Նկարչի բետայի շուրջ սկավառակի հակադիր կողմերում ջրի և ածխաթթու գազի սառույց են հայտնաբերել։ Սպեկտրներում երևացել են ածխաթթու գազի ինչպես սովորական, այնպես էլ ածխածին-13 պարունակող ավելի հազվադեպ ձևը։ Սպեկտրները լույսի պատկերներ են, որոնք բացահայտում են, թե նյութն ինչ է կլանում։
Ածխաթթու գազի սպեկտրային հատկանիշներն ավելի լայն էին և տեղաշարժված դեպի ավելի կարճ ալիքներ՝ լաբորատորիայում չափված մաքուր ածխաթթու գազի սառույցի համեմատ։ Հետազոտողների խոսքով՝ դա վկայում է, որ ածխաթթու գազի մոլեկուլները թակարդված են ջրի սառույցի մեջ, այլ ոչ թե առանձին հատիկներ են կազմում։
Նկարչի բետան մոտ 20 միլիոն տարեկան է և Երկրից գտնվում է մոտ 64 լուսատարի հեռավորության վրա։ Գրեթե կողքից երևացող նրա սկավառակը փոշի է պարունակում, որը համալրվում է գիսաստղերի և մոլորակների փոքր կառուցամասերի՝ պլանետեզիմալների բախումների հետևանքով։ Սկավառակը լուսանկարվել է 1984 թվականին, սակայն ավելի վաղ որոնումներով չէր հաջողվել գտնել ջրի գոլորշի կամ ջրի սառույցի սպասվող սպեկտրային հետքը։
Բալթիմորի Տիեզերական աստղադիտակի գիտական ինստիտուտի աստղագետ Սառա Բեթին ղեկավարել է հետազոտությունը, որը 2026 թվականին հրապարակվել է Science-ում (DOI՝ 10.1126/science.adw7770)։ Նրա թիմը 2023 թ․ դեկտեմբերի 7-ին աստղը դիտարկել է «Ուեբի» մոտ ինֆրակարմիր տիրույթի սպեկտրոգրաֆով։ Աստղի շլացուցիչ լույսի ազդեցությունը հեռացնելուց հետո հետազոտողները չափել են փոշուց անդրադարձած տարբեր երկարության ալիքները և ուսումնասիրել աստղի հակադիր կողմերի երկու տեղամասերի սպեկտրները, գրել է Ars Technica-ն։
Թիմի հաշվարկով՝ ջրի յուրաքանչյուր 10 մոլեկուլին բաժին է ընկնում ածխաթթու գազի մեկից մի փոքր ավելի մոլեկուլ, կամ սառույցի մոտ 11 տոկոսը։ Դա տեղավորվում է Արեգակնային համակարգի գիսաստղերի սառույցում չափված 2,5-ից 30 տոկոսի և այլ նորածին աստղերի շուրջ սկավառակներում դիտված 7-ից 20 տոկոսի միջակայքերում։ Ars Technica-ն գրել է, որ այս նմանությունը հուշում է՝ ջրառատ աշխարհների առաջացման համար անհրաժեշտ նյութերը երիտասարդ աստղերի շուրջ կարող են տարածված լինել։
Վերլուծություն
Ջրի սառույցի սպեկտրում բացակայում էր նաև բյուրեղային սառույցին բնորոշ՝ 3 միկրոմետրից մի փոքր ավելի ալիքի երկարության վրա գտնվող սուր գագաթը։ Այդ սառույցի մոլեկուլները դասավորված են կարգավորված ցանցով։ Թիմի գնահատմամբ՝ սառույցի 7 տոկոսից պակասն էր բյուրեղային, իսկ մնացած մասը հիմնականում անձև էր՝ անկանոն, ապակենման կառուցվածքով, որը կարող է առաջանալ, երբ ջուրը շատ ցածր ջերմաստիճանում արագ սառչում է։ Մոդելները կանխատեսել էին, որ բեկորային սկավառակներում սառույցը հիմնականում բյուրեղային կլինի։
Սառույցի խառնուրդն ու կառուցվածքը հետազոտողներին հանգեցրել են եզրակացության, որ այն ամենայն հավանականությամբ առաջացել է միջաստղային միջավայրում՝ աստղերի միջև գտնվող նյութում, մինչև համակարգի մոլորակների ձևավորումը։ Սակայն կառուցվածքն ինքնին այդ պատմությունը միանշանակ չի հաստատում․ անձև սառույցը կարող է անկանոն մնալ, եթե պահվի մոտ 100 կելվինից կամ Ցելսիուսի սանդղակով զրոյից 173 աստիճանից ցածր ջերմաստիճանում, բայց աստղի ճառագայթումը կամ մասնիկները նույնպես կարող են քայքայել բյուրեղային կառուցվածքը։
Ջրի սառույցի սպեկտրային հատկանիշները հավասարաչափ բաշխված էին սկավառակի ողջ տարածքում։ Թիմի պնդմամբ՝ պլանետեզիմալների հաճախակի բախումներից նոր սառցապատ փոշի է ազատվում, այդ թվում՝ մարմինների ներսում պաշտպանված նյութը, և փոխարինում աստղալույսից քայքայված սառույցին։ Աստղի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթումը պետք է 50-ից 300 տարվա ընթացքում քայքայի սկավառակի ածխածնի մոնօքսիդ գազը։ Արդյունքները նաև լրացուցիչ հիմք են տալիս առաջարկված բացատրությանը, որ բախումները համալրում են այդ գազը։ Մոդելները հուշում են, որ խառը սառույցը կարող է աստղի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթմանն ավելի երկար դիմանալ, քան մաքուր սառույցը։
Չափումները թույլ չեն տվել պարզել բյուրեղային սառույցի ճշգրիտ բաժինը կամ բացառել խառնուրդում այլ մոլեկուլների առկայությունը։ Բեթիի հետազոտական էջում նշված է «Ուեբի» 4-րդ փուլի 6940 ծրագիրը՝ Նկարչի բետայի սառույցներն ուսումնասիրելու համար։
Վարչությունն ընդգրկելու է Շիրակն ու Արագածոտնը, տեղակայվելու է Շիրակում և ունենալու է 103 ծառայող։ Աշխատանքի ընդունման մրցույթներն արդեն հայտարարված են։
1 րոպե

2026-ի ապրիլից հուլիս անչափահասներին տրվել է ևս 341 դեղատոմս։ Թվերն ընդգրկում են համայնքային դեղատներում դեղերի բացթողումը՝ առանց հիվանդանոցային և մասնավոր բուժման։
3 րոպե

Նախագծով նախատեսվում է 300 000 կերամիկական զտիչ բաժանել ողջ Ռուանդայի տնային տնտեսություններին և վաղ մանկության զարգացման կենտրոններին։ Երկու երկրների թույլտվության նամակները դեռ պետք է տրվեն։
3 րոպե