XRISM-ը հետևել է աստղային քամուց սնվող պուլսարին մոտեցող գազին

BP Crucis համակարգի 16-ժամյա դիտարկումը հետազոտողներին թույլ է տվել եզրակացնել, թե ինչպես է հսկա ուղեկից աստղից եկող գազը շարժվում նեյտրոնային աստղի մերձակայքում։

BP Crucis համակարգի 16-ժամյա դիտարկումը հետազոտողներին թույլ է տվել եզրակացնել, թե ինչպես է հսկա ուղեկից աստղից եկող գազը շարժվում նեյտրոնային աստղի մերձակայքում։
Universe Today-ի հոկտեմբերի 4-ի հաղորդման համաձայն՝ ռենտգենյան պատկերման և սպեկտրադիտման XRISM առաքելությունն օգտագործող հետազոտողները հետևել են BP Crucis համակարգի նեյտրոնային աստղին մոտեցող գազին։ Թիմը գազի ռենտգենյան կլանման գծերի տեղաշարժերը մեկնաբանել է որպես մոտ 540 000 կմ/ժ արագությամբ ներհոսք։ Հետազոտողներն արդյունքը համարում են առաջին ուղղակի դիտարկումը, թե ինչպես է հսկա աստղից արտահոսող նյութը կլանվում նրա կոմպակտ ուղեկցի կողմից․ աստղագետները վաղուց էին ենթադրում, որ այդպիսի գործընթաց տեղի է ունենում։ Հետազոտության արդյունքները հրապարակվել են Science Advances-ում։
BP Crucis-ը երկաստղ համակարգ է, որը գտնվում է մոտ 13 000 լուսատարի հեռավորության վրա՝ Հարավային Խաչ համաստեղությունում։ Համակարգի կապույտ գերհսկա աստղի՝ Ռեյ 977-ի զանգվածը մոտ 40 անգամ մեծ է Արեգակի զանգվածից։ Այն անընդհատ արտանետում է իոնացված գազ՝ գազ, որի ատոմները կորցրել են էլեկտրոններ։ Աստղային քամի կոչվող այս արտահոսքը նյութ է մատակարարում GX 301-2 նեյտրոնային աստղին, որի ռենտգենյան ճառագայթների փունջն ամեն 11 րոպեն մեկ ուղղվում է դեպի Երկիր։ Այդ պարբերաբար կրկնվող ճառագայթումն է GX 301-2-ը դարձնում պուլսար։ Պուլսարին հասնող գազն առաջացնում է ռենտգենյան ուժեղ բռնկումներ։
Հետազոտողները 2025 թ․ փետրվարի 1-ին XRISM-ի Resolve գործիքով 16 ժամ դիտարկել են BP Crucis համակարգը՝ դրա ավելի ուժեղ բռնկումներից մեկի ավարտին մոտ։ Resolve-ը գրանցել է ռենտգենյան մանրամասն սպեկտրներ, որոնցում ճառագայթները տարանջատվում են ըստ էներգիայի։ Դրանք պարունակել են արագ փոփոխվող կլանման գծեր, այդ թվում՝ խիստ իոնացված երկաթի գծերը։ Կլանման գծերը նշում են այն էներգիաները, որոնց դեպքում գազը կլանում է իր միջով անցնող ռենտգենյան ճառագայթների մի մասը։
Գծերը գրանցվել են սպասվածից ավելի ցածր էներգիաների տիրույթում․ այս տեղաշարժը կոչվում է կարմիր շեղում։ Հետազոտողները դա մեկնաբանել են որպես դիտորդից հեռացող գազի վկայություն։ Ըստ Universe Today-ի հաղորդման՝ թիմը նաև պարզել է, որ այդ գազը դեպի պուլսար հոսող աստղային քամին է, և եզրակացրել, որ դրա արագությունը մոտ 540 000 կմ/ժ է։ Այստեղ շարժումը դիտարկվում է տարբեր հենակետերի նկատմամբ․ գազը կարող է հեռանալ դիտորդից և միաժամանակ մոտենալ նեյտրոնային աստղին։
Universe Today-ի նկարագրած տեսության համաձայն՝ իոնացված գազի հոսքի մեջ մտնող պուլսարը գազը հավաքում է հաստ, տուրբուլենտ ակրեցիոն սկավառակի մեջ, որտեղ գազը պարուրաձև շարժվում է դեպի ներս։ Պուլսարին մոտենալիս գազը տաքանում է և առաջացնում ռենտգենյան հզոր բռնկումներ։ Երբ պուլսարն ավելի խորն է մտնում հոսքի մեջ, սկավառակը քայքայվում է, քանի որ ներհոսող գազն այլևս բավարար իմպուլսի մոմենտ չի ապահովում այն պահպանելու համար։ Իմպուլսի մոմենտը պտտական շարժումը բնութագրող մեծություն է։ Դրանից հետո գազն անմիջապես հոսում է դեպի նեյտրոնային աստղի մակերևույթը։
Նույն տեսությունը կանխատեսում է, որ հոսքի վերջնամասում կարճ ժամանակով կրկին սկավառակ է ձևավորվում՝ այս անգամ պտտվելով հակառակ ուղղությամբ։ Երբ պուլսարը դուրս է գալիս հոսքից, այդ սկավառակը նույնպես անհետանում է։ Universe Today-ը XRISM-ի դիտարկումը կապում է հենց սկավառակի անհետացումից հետո անմիջական ներհոսքի փուլի հետ։ Չափված սպեկտրները և դրանցից եզրակացված գազի շարժումը տվյալներ են տալիս այդ փուլի մասին, բայց չեն հաստատում սկավառակի ձևավորման, քայքայման և պտույտի ուղղության փոփոխության ամբողջ հաջորդականությունը։

Վերլուծական կենտրոնը համեմատում է միայն գազի կաթսայով և ջերմային պոմպերով ու արևային վահանակներով ապահովված երեք ննջասենյակ ունեցող տների ծախսերը։ Չափորոշիչի վերացումը դեռ ընդդիմության առաջարկ է։
4 րոպե

Կալիֆոռնիայից արձակումից հետո Falcon 9-ի առաջին աստիճանը վերադարձել է ցամաք՝ առաջին փորձի ավտոմատ դադարեցումից հինգ օր անց։
3 րոպե

Ինժեներ Ռիչարդ Սպոլզինոն բացատրում է, թե ինչպես են փաստագրված անհայտներն օգնում գնահատել առաջարկվող սարքերը և որոշել Լուսնից ուղարկվող տվյալների առաջնահերթությունը։
2 րոպե