ԱՄՆ դատարանը երկարաձգեց վենեսուելացիների ժամանակավոր պաշտպանության վերականգնման դադարը


Նոյեմբերի 18-ի որոշմամբ առայժմ չի վերականգնվի ժամանակավոր պաշտպանված կարգավիճակ ունեցող 600 000 վենեսուելացու պաշտպանությունը։ Կառավարությունը նոյեմբերի 19-ին հետ է վերցրել Գերագույն դատարան ներկայացրած առանձին դիմումը՝ գործի որոշումը թողնելով վերաքննիչ դատարանին։
ԱՄՆ իններորդ շրջանի վերաքննիչ դատարանը երկարաձգել է վենեսուելացիների ժամանակավոր պաշտպանված կարգավիճակը վերականգնող վճռի կասեցման ժամկետը։ Նախկինում այն պետք է ավարտվեր նոյեմբերի 20-ին, իսկ այժմ վճիռը կասեցված կմնա մինչև վերաքննիչ բողոքների վերաբերյալ վճռի հրապարակումից հետո 7-րդ օրը։ Նոյեմբերի 18-ի որոշմամբ դատարանն ուժի մեջ է թողել կասեցումը՝ չորոշելով, թե արդյոք վարչակազմն օրինական է գործել։
Ժամանակավոր պաշտպանված կարգավիճակը (ԺՊԿ) թույլ է տալիս արդեն ԱՄՆ-ում գտնվող և սահմանված պայմաններին համապատասխանող օտարերկրացիներին մնալ ու աշխատել երկրում, երբ նրանք չեն կարող ապահով վերադառնալ հայրենիք։ Քանի դեռ վճիռը կասեցված է, նախկին շահառուների համար չեն վերականգնվում այդ կարգավիճակից բխող՝ արտաքսումից պաշտպանությունն ու աշխատանքի թույլտվությունը։
Գործը վերաբերում է Վենեսուելայի քաղաքացիներին ԺՊԿ տրամադրելու մասին 2023-ի որոշման չեղարկմանը։ Շահառուների փաստաբանների խոսքով՝ ԱՄՆ շրջանային դատարանի դատավոր Էդվարդ Չենի վճռով անվավեր է ճանաչվել մոտ 600 000 վենեսուելացի շահառուի պաշտպանությունը վերացնելու որոշումը։
Ավելի վաղ՝ ԱՄՆ-ը խնդրել է կասեցնել վենեսուելացիների ժամանակավոր պաշտպանված կարգավիճակի վճիռը
Նոյեմբերի 18-ին ներքին անվտանգության նախարար Մարքվեյն Մալինը և մյուս պաշտոնյաները, որոնց ներկայացնում էր ԱՄՆ գլխավոր սոլիսիթոր , խնդրել են Գերագույն դատարանին կասեցնել Չենի վճիռը վերաքննիչ քննության ընթացքում։ Նրանք նաև խնդրել են անհապաղ կասեցնել վճռի գործողությունը մինչև դիմումի քննության ավարտը։ Դատարանի գործերի գրանցամատյանում նշված է, որ կառավարությունը դիմումը հետ է վերցրել նոյեմբերի 19-ին։
Սաուերը Գերագույն դատարանին հայտնել է, որ վերաքննիչ դատարանը կասեցման ժամկետը երկարաձգել է դիմումը ներկայացնելուց մի քանի ժամ անց։ Սաուերի պարզաբանումը մեջբերել է SCOTUSblog-ը։ Կասեցում խնդրելիս Սաուերը հայտնել է, որ իր գրասենյակին տեղեկացրել են՝ Չենի որոշումն ուժի մեջ մտնելու դեպքում կառավարությունը կարող է ստիպված լինել ազատ արձակել կալանքի տակ գտնվող մոտ 1 800 վենեսուելացու։
Նախագահ Ջո Բայդենի վարչակազմը 2021-ին Վենեսուելայի քաղաքացիներին ԺՊԿ ստանալու հնարավորություն է տվել, իսկ 2023-ին այն տարածել է նաև մինչև այդ տարվա հուլիսի 31-ը ժամանած վենեսուելացիների վրա։ Հետագայում վարչակազմը երկարաձգել է այդ որոշման գործողությունը մինչև 2026-ի հոկտեմբեր։ Ներքին անվտանգության նախկին նախարար Քրիսթի Նոեմը քայլեր է ձեռնարկել՝ չեղարկելու երկարաձգումը և դադարեցնելու Վենեսուելայի քաղաքացիներին այդ կարգավիճակի տրամադրումը։
2025-ի սեպտեմբերին Չենն անվավեր է ճանաչել չեղարկումը՝ գտնելով, որ Թրամփի վարչակազմը գերազանցել է իր լիազորությունները՝ փորձելով կրճատել երկարաձգված ժամկետները։ Գերագույն դատարանը Չենի ավելի վաղ որոշման գործողությունը կասեցրել էր 2025-ի մայիսին, իսկ սեպտեմբերյան վճռինը՝ 2025-ի հոկտեմբերին։
Սիրիայի և Հայիթիի քաղաքացիների ԺՊԿ-ին վերաբերող մեկ այլ գործով Գերագույն դատարանը վճռել է, որ ԺՊԿ-ի մասին օրենքը թույլ չի տալիս դատարաններին քննել որևէ երկրի քաղաքացիներին այդ կարգավիճակը տրամադրելու, դրա տրամադրումը դադարեցնելու կամ ժամկետը երկարաձգելու որոշումների դեմ բողոքները, եթե դրանք սահմանադրական հարց չեն բարձրացնում։ 2026-ի հոկտեմբերին Գերագույն դատարանը բեկանել է իններորդ շրջանի վերաքննիչ դատարանի վճիռը Վենեսուելայի վերաբերյալ գործով և գործը վերադարձրել նոր քննության՝ այդ որոշումը հաշվի առնելու համար։
Իններորդ շրջանի վերաքննիչ դատարանը նոյեմբերի 3-ին որոշել էր սկզբում վճռի գործողությունը կասեցնել 14 օրով՝ նոյեմբերի 6-ից։ Առանց դատարանի նոր որոշման կասեցման ժամկետը կավարտվեր նոյեմբերի 20-ին։
ԺՊԿ շահառուներին ու նրանց աջակիցներին միավորող ԺՊԿ ազգային դաշինքը և կարգավիճակ ունեցող մի խումբ վենեսուելացիներ վիճարկում են պաշտպանության չեղարկումը և ձգտում պահպանել այն։ Նրանց փաստաբանների խոսքով՝ Վենեսուելայի վերաբերյալ գործն այլ հարցեր է բարձրացնում, քան Սիրիայի ու Հայիթիի գործը։ Սաուերը պնդում է, որ ԺՊԿ-ի մասին օրենքը թույլ չի տալիս քննել հայցվորների բողոքները, իսկ պաշտպանության վերականգնումը կխաթարի ներգաղթի օրենսդրության կիրառումը։
«ԺՊԿ-ի դեմ կառավարության հարձակման հետևանքով ընտանիքներ են բաժանվել, մարդիկ արտաքսվել են ճգնաժամի մեջ գտնվող երկիր, և ահռելի անկայունություն է ստեղծվել»։
Թրամփի վարչակազմը պնդում է, որ ԺՊԿ տրամադրելու մասին որոշումները ժամանակավոր են, իսկ Վենեսուելայում պայմանները բարելավվել են։ Նոեմի գրասենյակը նաև հայտնել է, որ Բայդենի վարչակազմն այդ որոշման ժամկետը երկարաձգելու լիազորություն չուներ։ Իրավապաշտպանների խոսքով՝ Նիկոլաս Մադուրոյի կառավարությունը մեծ մասամբ պահպանվել է։ ԱՄՆ Պետդեպարտամենտը խորհուրդ է տալիս չմեկնել Վենեսուելա՝ վկայակոչելով հանցագործությունները, առևանգումներն ու առողջապահական թույլ ենթակառուցվածքները։
Վերաքննիչ դատարանը վճռի հրապարակման օր չի նշանակել։ Կասեցման ժամկետը կավարտվի վճռի հրապարակումից 7 օր անց։ Սաուերը հայտնել է, որ եթե վերաքննիչ դատարանը վճիռ կայացնի ի վնաս կառավարության, վերջինս մտադիր է անհապաղ կրկին դիմել Գերագույն դատարան՝ լրացուցիչ դատական միջոց խնդրելու համար։
Նոյեմբերի 18-ին ԱՄՆ գլխավոր դատական ներկայացուցիչ Դ. Ջոն Սաուերը դատավոր Ելենա Կագանին խնդրել է ուժի մեջ թողնել դատավոր Էդվարդ Չենի՝ 2025 թ․ սեպտեմբերի վճռի կասեցումը։ ԱՄՆ Գերագույն դատարանը դեռ չի որոշել՝ բավարարել արդյոք միջնորդությունը, և պատասխան ներկայացնելու ժամկետ չի սահմանել։ Չենի վճիռն ուժի մեջ կմտնի, եթե նոյեմբերի 20-ին լրանա ԱՄՆ իններորդ շրջանի վերաքննիչ դատարանի սահմանած կասեցման ժամկետը, և նոր դատական կարգադրություն չլինի։
4 րոպե