Հայաստանի՝ ԵՄ արտահանման աճի մեծ մասը գրանցվել է մինչև մայիսի վերջ


Նոյեմբերի 19-ի վերլուծության համաձայն՝ աճի մեծ մասը գրանցվել է հունվար–մայիսին՝ Ռուսաստանի առաջին սահմանափակման հետ համընկնող ժամանակահատվածում, իսկ որոշ գյուղմթերքներ ամռանը հասել են նոր ուղղություններ։
2026-ի առաջին ինն ամիսներին Հայաստանից Եվրոպական միություն արտահանման աճի մեծ մասը գրանցվել է հունվար–մայիսին, պարզել է CivilNetCheck-ը։ Որոշ գյուղմթերքներ էլ ամռանը հասել են նոր ուղղություններ՝ այն բանից հետո, երբ Ռուսաստանը սկսեց սահմանափակել Հայաստանից ներմուծումը։
Էկոնոմիկայի նախարար Գևորգ Պապոյանը հոկտեմբերի 21-ին և նոյեմբերի 6-ին հայտարարել է դեպի ԵՄ արտահանման աճի մասին՝ որպես օրինակ բերելով Բուլղարիան։ Վերլուծությունը ներկայացնում է աճի բաշխումն ըստ ժամանակահատվածների և ապրանքների՝ օգտագործելով Հայաստանի վիճակագրական կոմիտեի ամսական տվյալներն ըստ ուղղությունների և Պետական եկամուտների կոմիտեի մաքսային տվյալները։
Դեպի ԵՄ արտահանումն աճել է 51,2%-ով՝ 2025-ի հունվար–սեպտեմբերի $474,5 միլիոնից 2026-ի նույն ամիսներին հասնելով $717,2 միլիոնի։ CivilNet-ի հաշվարկով՝ արձանագրված $242,8 միլիոն աճից $221,5 միլիոնը՝ շուրջ 91%-ը, բաժին է ընկել հունվար–մայիսին։ Այդ ժամանակահատվածը համընկնում է ծաղիկների նկատմամբ Ռուսաստանի առաջին սահմանափակման հետ, որն ուժի մեջ է մտել մայիսի 22-ին։
CivilNet-ի օգտագործած Վիճակագրական կոմիտեի տվյալներով՝ հունվար–մայիսին դեպի ԵՄ արտահանումը նախորդ տարվա նույն ժամանակահատվածի համեմատ աճել է շուրջ 92,7%-ով, իսկ հունիս–սեպտեմբերին՝ 9%-ով։
Բուլղարիայի օրինակը ցույց է տալիս, թե ինչու ընդհանուր արտահանման աճը պարտադիր չէ, որ նշանակի գյուղմթերքի արտահանման համանման աճ։ 2026-ի առաջին կիսամյակում այդ երկիր Հայաստանի արտահանման արժեքի 98,6%-ը կազմել են պղնձի հանքաքարերն ու խտանյութերը։ Մաքսային տվյալները ցույց են տալիս նաև, որ հուլիսին Բուլղարիա է արտահանվել շուրջ 209 000 հայկական ծաղիկ։
Մաքսային տվյալներում գրանցված է նաև Հայաստանից Լեհաստան ծիրանի, կեռասի, սալորի, ելակի, լոլիկի և պղպեղի արտահանում։ Հունվար–հունիսի տվյալներում գրանցված են դեպի Ուզբեկստան ծաղիկների, լոլիկի, այլ թարմ բանջարեղենի, ինչպես նաև կորիզավոր մրգեր ներառող ապրանքային խմբի արտադրանքի մատակարարումներ։
Հուլիս–սեպտեմբերին դեպի Ուզբեկստան արտահանման ամբողջական ապրանքային պատկերը դեռ հասանելի չէր, ուստի CivilNet-ը չի կարողացել պարզել, թե հունիս–սեպտեմբերին այդ երկիր արտահանված ընդհանուր $26,93 միլիոնի ապրանքներից որքանն է եղել գյուղմթերք։
| Ցուցանիշ | 2025 | 2026 | Փոփոխություն |
|---|---|---|---|
| Ընդհանուր արտահանում | $5,61 միլիարդ | $5,16 միլիարդ | −8% |
| Բուսական ծագման արտադրանք | $234,2 միլիոն | $144 միլիոն | −38,5% |
Վիճակագրական կոմիտեի տվյալները ցույց են տալիս, որ որոշ ուղղություններով աճը չի փոխհատուցել ընդհանուր արտահանման և բուսական ծագման արտադրանքի արտահանման անկումը։
Ռուսաստանի բուսասանիտարական վերահսկողության մարմինը՝ Ռոսսելխոզնադզորը, հայկական ծաղիկների ներմուծումը ժամանակավորապես սահմանափակելիս վկայակոչել է բուսասանիտարական խախտումները։ Մայիսի 30-ից սահմանափակումները տարածվել են որոշ մրգերի և բանջարեղենի վրա, իսկ հունիսի 12-ից՝ ավելի լայն շրջանակի՝ կարանտինային վերահսկողության ենթակա ապրանքների վրա։ Գերատեսչությունը հայտնել է, որ որոշ թարմ մթերքների նկատմամբ սահմանափակումները կպահպանվեն մինչև արտահանվող արտադրանքի անվտանգության ապահովման համապատասխան մեխանիզմի մշակումը։ Այն նաև վկայակոչել է վերահսկողության թերությունները։
Հունվար–մայիսին Հայաստանից Ռուսաստան արտահանումը նախորդ տարվա համեմատ գրեթե չի փոխվել, սակայն հունիս–սեպտեմբերին նվազել է շուրջ $1,02 միլիարդից մինչև $791 միլիոն։ Այդ ցուցանիշներն ընդգրկում են բոլոր ապրանքները, ուստի դրանցով հնարավոր չէ պարզել, թե անկման որքան մասն է պայմանավորված բուսասանիտարական սահմանափակումներով։
Հայաստանի կառավարությունը հայտարարել է արտահանման շուկաները դիվերսիֆիկացնելու անհրաժեշտության մասին։ Պապոյանն ասել է, որ Հայաստանը համաձայն չէ Ռուսաստանի դիրքորոշմանը և խնդրել է Եվրասիական տնտեսական հանձնաժողովին՝ Եվրասիական տնտեսական միության գործադիր մարմնին, սահմանափակումները դասել ներքին շուկայի խոչընդոտների շարքին։ Նրա խոսքով՝ պաշտոնապես ճանաչված խոչընդոտը պետք է վերացվի 30 օրվա ընթացքում։
Բացի այդ՝ ուսումնասիրված ժամանակահատվածից հետո՝ հոկտեմբերի 10-ին ուժի մեջ մտած ԵՄ կանոնակարգը ժամանակավորապես կասեցնում է հայկական ծագման որոշ ապրանքների՝ արժեքից հաշվարկվող ներմուծման մաքսատուրքերը։ Այն նաև վերացնում է այդ մաքսատուրքերը գյուղատնտեսական ութ ապրանքի տարեկան քվոտաների շրջանակում՝ պայմանով, որ պահպանվեն մի շարք պահանջներ, այդ թվում՝ ծագման կանոնները։
Քվոտաներով ընդգրկված են վարունգը և կոռնիշոնը, խաղողը, տանձը, ծիրանը, կեռասը, դեղձը և նեկտարինը, սալորն ու ելակը։ Արտոնությունը գործում է համապատասխան տարեկան քվոտաների և պայմանների շրջանակում։
Հանձնաժողովում նոյեմբերի 3-ին նախատեսված քննարկումը Հայաստանի նախաձեռնությամբ հետաձգվել է, իսկ նոյեմբերի 10-ին նախատեսված նիստը չի կայացել, հայտնել է «Ազատություն» ռադիոկայանը։ Պապոյանն ասել է, որ Հայաստանը նախատեսում է քննարկումն անցկացնել, երբ վստահ լինի, որ իր առաջարկը կընդունվի։ Նա չի բացառել ԵԱՏՄ դատարան դիմելը, եթե հանձնաժողովը Հայաստանի օգտին որոշում չկայացնի։
Որոշմամբ առաջարկվում է հրատապ կարգով ձեռք բերել տարածքի մաքրման, նախագծման և գնահատման ծառայություններ, այդ թվում՝ առկա թունելները նախապատրաստելու համար։
2 րոպե

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանն ասում է՝ եթե ընտրողները հաստատեն նոր Սահմանադրությունը, ինքը կշարունակի Ադրբեջանի հետ խաղաղության օրակարգը և հաջորդ ընտրություններին որպես վարչապետի թեկնածու չի առաջադրվի։ Մերժման դեպքում նա խոստանում է անմիջապես հրաժարական տալ։
3 րոպե

Վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը նոյեմբերի 19-ին ընդդիմությանն ասել է, որ նոր Սահմանադրության ընդունման դեպքում կմնա պաշտոնում մինչև հաջորդ խորհրդարանական ընտրությունները, սակայն վարչապետի թեկնածու չի առաջադրվի։
2 րոպե