Curiosity-ն Մարսում ծանր թթվածնի սեզոնային փոփոխություններ է հայտնաբերել


Մարսագնացի չափումներում ծանր թթվածնի բաժինն ավելի մեծ է, երբ Մարսն առավել մոտ է Արեգակին։ Հետազոտողների կարծիքով՝ օրինաչափությունը կարող է բացատրել մակերևույթի կամ մերձմակերևութային ջուրը, սակայն նրանք ուղղակիորեն չեն դիտարկել առաջարկվող փոխանակումը կամ հեղուկանման թաղանթները։
ՆԱՍԱ-ի Curiosity մարսագնացը Մարսի մթնոլորտային ածխաթթու գազում հայտնաբերել է ծանր թթվածնի բաժնի սեզոնային փոքր աճեր։ Հարստացումն ավելի արտահայտված է, երբ մոլորակն առավել մոտ է Արեգակին։ Հետազոտական թիմի կարծիքով՝ օրինաչափությունը կարող է բացատրվել մակերևույթի կամ մերձմակերևութային ջրի հետ թթվածնի փոխանակմամբ, թեև մարսագնացն ուղղակիորեն չի դիտարկել այդ փոխանակումը և չի հայտնաբերել ջրի հեղուկանման թաղանթներ։
Ավելի վաղ առաքելություններն ու աստղադիտակային դիտարկումները Մարսի մթնոլորտում հայտնաբերել էին ածխածնի և թթվածնի ծանր իզոտոպների առատություն։ Դա սովորաբար կապվում էր երկրաբանական ժամանակաշրջանների ընթացքում ավելի թեթև ատոմների՝ տիեզերք հեռանալու հետ։ Երկրի վրա տեղակայված աստղադիտակների դիտարկումները նաև հիմք էին տալիս ենթադրելու, որ թթվածնի իզոտոպային կազմն օրական փոփոխվում է․ Curiosity-ն կարող էր դա ուսումնասիրել մակերևույթի մոտ։
Թիմը Phys.org-ում ներկայացված նկարագրության համաձայն՝ բազմիցս վերցված նմուշները վերլուծել է Curiosity-ի «Մարսում նմուշների վերլուծություն» սարքակազմի երկու գործիքներով՝ հիմնական շեշտը դնելով լազերային գործիքի արդյունքների վրա։ Հետազոտողները համեմատել են սեզոնային օրինաչափություններն ու ստուգել հնարավոր բացատրությունները՝ մթնոլորտային շրջանառության, գազերի խառնման և ջրի ու ածխաթթու գազի միջև փոխանակման մոդելներով։
Երկու կիսագնդերում էլ ծանր թթվածնի բաժինն աճել է գարնանն ու ամռանը։ Ածխածնի իզոտոպների սեզոնային փոփոխություններն ավելի փոքր են եղել․ հեղինակների խոսքով՝ սա համահունչ է մակերևութային նյութերի հետ ածխածնի ավելի փոքր փոխանակմանը։ Մարսի 31-րդ և 38-րդ տարիներին կատարված ցերեկային և գիշերային զույգ վերլուծությունները մարսագնացի գտնվելու վայրում իզոտոպային կազմի նշանակալի տարբերություններ չեն հայտնաբերել։

Վերլուծություն
Հետազոտողները ստուգել են մի շարք գործընթացներ՝ բևեռներում ածխաթթու գազի սառչելն ու կրկին գազային վիճակի անցնելը, գազերի՝ մակերևույթներին կպչելն ու դրանցից անջատվելը, ինչպես նաև արևի լույսի ազդեցությամբ ածխաթթու գազի քայքայումը։ Նրանք պարզել են, որ բևեռային ածխաթթու գազի՝ գազային վիճակի վերադառնալը, ավելի ցածր լայնություններում կուտակված պաշարներից դրա արտազատումը և արևի լույսի ազդեցությամբ քայքայումն առանձին-առանձին չեն կարող բացատրել ծանր թթվածնով հարստացումը, թեև այլ մեխանիզմներ կարող են իրենց ներդրումն ունենալ։
Մոդելները վերարտադրել են չափված հարստացումը, երբ ածխաթթու գազը թթվածին է փոխանակել ծանր թթվածնով հարստացած ջրի հետ, որը կա՛մ կպած էր հողի մասնիկներին, կա՛մ գտնվում էր մակերևույթի չափազանց բարակ, հեղուկանման թաղանթներում։ Հեղինակները ենթադրում են, որ Արեգակից Մարսի առավել հեռու դիրքի մոտ ավելի թույլ հարստացումը կարող է պայմանավորված լինել ավելի ցուրտ պայմաններով, որոնք նվազ բարենպաստ են այդ փոխանակման համար։
Հասանելի հաղորդումն ու հետազոտության ամփոփագիրը չեն նշում իզոտոպային փոփոխությունների մեծությունը կամ անորոշությունը, ինչպես նաև մակերևութային ջրի քանակը։ Դրանք նկարագրում են այլ հնարավոր գործընթացներ՝ ածխաթթու գազի սառչելն ու արտազատումը, մակերևույթին կպչելն ու դրանից անջատվելը և արևի լույսի ազդեցությամբ քայքայումը, բայց չեն ներկայացնում այդ այլընտրանքների ամբողջական վերլուծությունը։
Բոլոր չափումները կատարվել են հասարակածի մոտ գտնվող մեկ խառնարանում, ուստի հեղինակները չեն կարող հստակ տարանջատել տեղային, տարածաշրջանային և համամոլորակային ազդեցությունները։ Curiosity-ի հետագա չափումները կարող են ստուգել՝ արդյոք սեզոնային օրինաչափությունը պահպանվում է կամ փոխվում խոշոր փոշեփոթորիկներից հետո։ Այլ վայրերում չափումները կարող են օգնել տարբերակել խառնարանի ներսում ընթացող քիմիական գործընթացներն ավելի լայն մթնոլորտային շրջափուլերից։
Ներարկվող դեղամիջոցն առաջինն է, որի դեպքում ապացուցվել է, որ այն նվազեցնում է Նիման-Պիկի C տիպի՝ վաղ մանկական տարիքում սկսվող հիվանդության մահվան ռիսկը։ Այն նախատեսված է առնվազն 7 կգ քաշով մեծահասակների և երեխաների համար, որոնց նյարդաբանական ախտանշանները սկսվել են մինչև 6 տարեկանը։
2 րոպե

Նախագահ Բոլա Թինուբուն օրինագիծը Սենատին է ուղարկել 2026 թ․ նոյեմբերի 17-ին։ Սենատի նախագահ Գոդսվիլ Ակպաբիոն նրա նամակն ուղարկել է հանձնաժողով՝ հանձնարարելով հնարավորինս արագ զեկուցել արդյունքների մասին։
3 րոպե

Նոյեմբերի 17-ին Մումբայում կայացած մրցանակաբաշխության ժամանակ հաղթել են նաև Niue Ocean Wide Trust-ը, Mahindra Last Mile Mobility-ն և Ørsted-ը։ Յուրաքանչյուր հաղթող իր աշխատանքն ընդլայնելու համար կստանա £1 միլիոն։
3 րոպե