Earthshot Prize․ Բութանը, PFAS-Free France-ը և մյուսները հաղթել են


Նոյեմբերի 17-ին Մումբայում կայացած մրցանակաբաշխության ժամանակ հաղթել են նաև Niue Ocean Wide Trust-ը, Mahindra Last Mile Mobility-ն և Ørsted-ը։ Յուրաքանչյուր հաղթող իր աշխատանքն ընդլայնելու համար կստանա £1 միլիոն։
Բութանը, PFAS-Free France-ը, Niue Ocean Wide Trust-ը, Mahindra Last Mile Mobility-ն և Ørsted-ն արժանացել են 2026 թվականի Earthshot Prize մրցանակին՝ հաղթելով բնապահպանական հինգ անվանակարգերից յուրաքանչյուրում։ Հինգ հաղթողներին ընտրել են 15 եզրափակիչ անցած մասնակիցներից։ Յուրաքանչյուր հաղթող իր աշխատանքն ընդլայնելու համար կստանա £1 միլիոն։
Կազմակերպիչների խոսքով՝ հաղթողներին ընտրել են արքայազն Ուիլյամը և Earthshot Prize-ի խորհրդի մյուս անդամները։ Մրցանակը հիմնադրվել է 2020 թ․ հոկտեմբերի 8-ին, իսկ առաջին մրցանակաբաշխությունը, ըստ Grokipedia-ի, տեղի է ունեցել 2021 թ․ հոկտեմբերի 17-ին՝ Լոնդոնում։ BBC-ն գրում է, որ մրցանակն առաջին անգամ շնորհվել է 2020 թվականին։
Բութանը հաղթել է «Պաշտպանել և վերականգնել բնությունը» անվանակարգում՝ իր բնապահպանական քաղաքականության համար։ BBC-ն հայտնել է, որ երկրի քաղաքականությունն օգնում է պաշտպանել Հարավային Ասիայի 1,6 միլիարդ բնակչի ջրային անվտանգությունը։ Բացի այդ՝ Բութանի բնապահպանական ազգային կոալիցիան նպատակ ունի վերականգնել 50 000 հեկտար վնասված հողատարածք՝ անտառներն ու գետերը վերակենդանացնելու համար։
PFAS-Free France-ը հաղթել է «Կառուցել աշխարհ առանց թափոնների» անվանակարգում։ Համազգային արշավը նպաստել է Ֆրանսիայում մինչև 2030 թվականն այդ քիմիական նյութերն արգելող օրենսդրության ընդունմանը և հույս ունի արգելքը տարածել ավելի շատ խոշոր երկրների վրա։ PFAS-ը՝ պեր- և պոլիֆտորալկիլային նյութերը, սինթետիկ քիմիական նյութեր են, որոնք հայտնի են որպես «հավերժական քիմիական նյութեր», քանի որ ածխածնի և ֆտորի նրանց ամուր կապերը դիմադրում են բնական քայքայմանը։ Դրանց երկարատև պահպանվելը նպաստում է ջրի, հողի և օդի աղտոտմանը, իսկ մարդիկ դրանց հիմնականում ենթարկվում են խմելու ջրի, սննդի և սպառողական ապրանքների միջոցով։

Niue Ocean Wide Trust-ը հաղթել է «Վերակենդանացնել մեր օվկիանոսները» անվանակարգում՝ բնության պահպանության մեջ ներդրումներ կատարող ծրագրի համար, որը ֆինանսավորում է Նիուեի ջրերի երկարաժամկետ պաշտպանությունը։ BBC-ն հայտնել է, որ ծրագիրը պաշտպանել է ծովային կյանքը։
Mahindra Last Mile Mobility-ն հաղթել է «Մաքրել մեր օդը» անվանակարգում՝ Հնդկաստանում մինչև մեկ միլիոն էլեկտրական ռիկշայի ընթացիկ գործարկման ծրագրի համար, որը նպատակ ունի նվազեցնել ճանապարհային երթևեկության հետևանքով օդի աղտոտումը։ Ørsted-ը հաղթել է «Բարելավել մեր կլիման» անվանակարգում՝ ածխի մեծ սպառմամբ էներգիայի արտադրությունից ծովային հողմաէներգիայի անցնելու համար։ BBC-ն հայտնել է, որ ընկերությունը կրճատել է իր ուղղակի ածխածնային արտանետումներն ավելի քան 98%-ով։
Սեպտեմբերի 17-ին եզրափակիչ անցած մասնակիցներին ներկայացնելիս մրցանակի կազմակերպիչները հայտնել են, որ նրանց ընտրել են 169 երկրի գրեթե 7 000 հայտ պարունակող շտեմարանից՝ մասնագետների խորհրդատվությամբ և մրցանակի թիմի ու գործընկերների գնահատումների հիման վրա։
Կազմակերպիչների խոսքով՝ այս տարի առաջին անգամ բոլոր հինգ անվանակարգերում ընտրությունը կատարելիս կիրառվել է «դրական բեկումնային կետերի» մոտեցումը։ Մրցանակի կազմակերպիչները մոտեցումը մշակել են Էքսեթերի համալսարանի հետ՝ հիմնվելով պրոֆեսոր Թիմ Լենտոնի հետազոտության վրա։ Դրա նպատակն էր գտնել լուծումներ, որոնք կօգնեն, որ դրական փոփոխությունն ինքն իրեն խթանի։ Եզրափակիչ անցած բոլոր մասնակիցները նաև հասանելիություն են ստանում բիզնեսների, ներդրողների և բնապահպանական կազմակերպությունների ցանցին, ինչպես նաև խորհրդատվություն և տեխնիկական աջակցություն՝ իրենց աշխատանքն ընդլայնելու համար։

Հետազոտողները 2024-ի մայիսից մինչև 2025-ի ապրիլը գործող 403 գերխոշոր կենտրոնների էլեկտրաէներգիայի սպառմանը վերագրել են 21–31 միլիոն մետրային տոննա ածխաթթու գազ՝ հիմք ընդունելով տարածաշրջանների էլեկտրաէներգիայի աղբյուրներն ու կենտրոնների բեռնվածության վերաբերյալ ենթադրությունները։
3 րոպե

Կե Չժանը և նրա գործընկերներն ասում են, որ օրինաչափությունը նկատվում է արբանյակային դիտարկումներում և նստվածքային գրառումներում, ինչը թույլ է տալիս ենթադրել, որ լճերի էկոհամակարգերի վրա ազդող ճնշումները կարող են ավելի ու ավելի ընդհանուր դառնալ։
2 րոպե

OpenAI-ի խոսքով՝ համակարգչով աշխատող գործակալները գործում են բժշկական գրառումների համակարգերում և ապահովագրական հարթակներում, իսկ CVS Health-ը դրանք օգտագործում է ուղեգրերի և մասնագետների խորհրդատվությունների համար։
3 րոպե