Միջազգային դատարանը Մյանմային պատասխանատու է ճանաչել ռոհինջաների ցեղասպանության համար


Դատարանը գտել է, որ Մյանման մտադրված է եղել ոչնչացնել ռոհինջաների զգալի մասին, հիմնավորված է համարել 10 000 զոհի մասին գնահատականը և վճռել, որ Մյանման չի կանխել ցեղասպանությունը։ Այն կարգադրել է վերականգնել խախտված իրավունքները և հատուցում տրամադրել։
Արդարադատության միջազգային դատարանը նոյեմբերի 19-ին վճռել է, որ Մյանման Ռաքհայն նահանգում ռազմական գործողությունների ընթացքում ցեղասպանություն է իրականացրել ռոհինջաների նկատմամբ։ Դատարանն առաջին անգամ է պետությանը պատասխանատու ճանաչել ցեղասպանության համար։
2007-ին դատարանը վճռել էր, որ Սերբիան չի կանխել 1995-ին Սրեբրենիցայում տեղի ունեցած ցեղասպանությունը, սակայն ինքն այդ ցեղասպանությունը չի իրականացրել։
Դատարանի նախագահ Յուջի Իվասավան ասել է, որ դատավորները 9 կողմ, 6 դեմ ձայների հարաբերակցությամբ որոշել են՝ Մյանման ցեղասպանություն է իրականացրել։ Դատարանը գտել է, որ ապացույցներից բխող միակ ողջամիտ եզրակացությունն այն է, որ Մյանման մտադրված է եղել ոչնչացնել ռոհինջա բնակչության զգալի մասին։ Դատարանը նաև գտել է, որ Մյանման խախտել է ցեղասպանությունը կանխելու իր պարտավորությունը։ Ըստ դատարանի՝ Մյանման պետք է իմանար ցեղասպանության վտանգի մասին, երբ զինված քաղաքացիական անձինք մասնակցում էին ռազմական արշավին։
Իվասավան ասել է, որ ապացույցները հիմնավորում են այն գնահատականը, ըստ որի՝ 2017-ի գործողությունների ընթացքում բռնի կերպով սպանվել է 10 000 ռոհինջա։ Նրա խոսքով՝ անվտանգության ուժերը նաև համատարած սեռական բռնություն և երեխաների նկատմամբ ծայրահեղ բռնություն են գործադրել ու հարձակվել Բանգլադեշի ուղղությամբ փախչող մարդկանց վրա։
Ռոհինջաները հիմնականում մահմեդական էթնիկ փոքրամասնություն են, որը դարեր շարունակ ապրել է արևմտյան Մյանմայի Ռաքհայն նահանգում։ Քաղաքացիության մասին 1982-ի օրենքի հետևանքով նրանց մեծ մասն ապաքաղաքացի է մնացել։ Ռազմական գործողությունների ընթացքում ավելի քան 730 000 մարդ է փախել Բանգլադեշ։ ՄԱԿ-ի տվյալներով՝ ավելի քան 1,3 միլիոն ռոհինջա Հարավային և Հարավարևելյան Ասիայում շարունակում է տեղահանված մնալ, այդ թվում՝ 1,2 միլիոնը՝ Բանգլադեշի Կոքս Բազարի ճամբարներում։
Մյանմայի զինված ուժերը Ռաքհայնում իրենց բնորոշմամբ «մաքրման գործողությունները» սկսել են 2016-ի հոկտեմբերին, իսկ 2017-ի օգոստոսին սկսել են շատ ավելի լայնածավալ արշավ՝ ռոհինջա զինված խմբի կողմից ոստիկանության պահակակետերի վրա հարձակումներից հետո։
Հարյուրավոր հարցազրույցների վրա հիմնված ՄԱԿ-ի 2018 թվականի զեկույցը կոչ էր անում հետաքննել Մյանմայի բարձրաստիճան զինվորականների հնարավոր պատասխանատվությունը Ռաքհայնում ցեղասպանության համար։ Մյանման մերժել էր զեկույցը։
Գամբիան գործը հարուցել է 2019-ի նոյեմբերին՝ Իսլամական համագործակցության կազմակերպության աջակցությամբ՝ պնդելով, որ Մյանման խախտել է Ցեղասպանության մասին կոնվենցիան։ 2020-ի հունվարին դատարանը Մյանմային կարգադրել է կանխել ցեղասպանական գործողությունները և պարբերաբար զեկուցել այդ կարգադրության կատարման մասին։ 2022-ին դատարանը մերժել է Մյանմայի առարկությունները դատարանի իրավասության և գործը հարուցելու Գամբիայի իրավունքի վերաբերյալ։
Գամբիայի արդարադատության նախարար Դաուդա Ջալոուն ասել է, որ երկիրը գործը հարուցել է երկար տարիներ հալածված խմբի նկատմամբ բռնության մասին հավաստի հաղորդումներն ուսումնասիրելուց հետո, և պնդել է, որ ռոհինջաները ոչնչացման թիրախ են դարձել։
Մյանմայի այն ժամանակվա քաղաքացիական առաջնորդ Աուն Սան Սու Չժին 2019-ին դատարանում վիճարկել է մեղադրանքները։ 2021-ի փետրվարին զինվորականները հեղաշրջմամբ զավթել են իշխանությունը և բանտարկել նրան։
Մյանման ժխտում է ցեղասպանությունը և պնդում, որ իր ուժերն արձագանքել են ոստիկանության պահակակետերի վրա Արական ռոհինջաների փրկության բանակի հարձակումներին։ Երկիրը պնդել է, որ ռոհինջաներին ոչնչացնելու մտադրության ուղղակի ապացույցներ չկան։ Դատավորները մերժել են Մյանմայի այն փաստարկը, թե գործողությունները հիմնականում հակաահաբեկչական նպատակ են ունեցել։
2026-ի հունվարին գործի ըստ էության քննության լսումների ժամանակ Մյանմայի ներկայացուցիչ Կո Կո Հլայնգը դատավորներին ասել է, որ երկիրը պարտավոր չէր անգործ մնալ և ահաբեկիչներին ազատ գործելու հնարավորություն տալ։
Կոնվենցիայի համաձայն՝ ցեղասպանությունը ներառում է սպանության կամ ծանր վնաս պատճառելու նման գործողություններ, երբ դրանք կատարվում են ազգային, էթնիկ, ռասայական կամ կրոնական խմբին ամբողջությամբ կամ մասամբ ոչնչացնելու մտադրությամբ։ Դատարանը քննում է պետությունների միջև վեճերը․ այն չի որոշում առանձին զինվորների կամ հրամանատարների քրեական մեղավորությունը։
Ի տարբերություն դրա՝ Միջազգային քրեական դատարանը քրեական հետապնդում է իրականացնում անհատների նկատմամբ։
Դատարանը Մյանմային կարգադրել է վերականգնել խախտված իրավունքները և հատուցում տրամադրել, այդ թվում՝ միջոցներ ձեռնարկել ռոհինջաների անվտանգ ու կամավոր վերադարձին աջակցելու, վնասված հավաքական գույքը վերադարձնելու կամ փոխարինելու, անհետ կորածներին որոնելու և վերականգնողական օգնություն տրամադրելու համար։ Դատարանը նաև Մյանմային կարգադրել է դադարեցնել բռնության գործողությունները, հետաքննել կասկածվող անձանց, քրեական պատասխանատվության ենթարկել ու պատժել մեղավոր ճանաչվածներին և կրկնությունը բացառող երաշխիքներ տրամադրել։
Իվասավան ասել է, որ Մյանման պետք է ջանքեր գործադրի հնարավոր և տեղին դեպքերում զոհերին կամ նրանց հետ կապված անձանց հատուցում վճարելու համար։ Նա նաև կոչ է արել Մյանմային աջակցել փախստականների անվտանգ վերադարձին։
Դատարանն ասել է, որ չի կարող որոշել փոխհատուցման չափը, և Մյանմային կարգադրել է երկու տարվա ընթացքում ներկայացնել այն նախանշող ծրագիր պարունակող զեկույց։ Գամբիան դատարանից պահանջել էր կարգադրել պատասխանատուների քրեական հետապնդում, ապահով վերադարձ, գույքի վերականգնում, ռոհինջա ինքնությունը ճանաչելու իրավունքի ապահովում և փոխհատուցում, երբ գույքը հնարավոր չէ վերադարձնել։ Մյանման վիճարկել էր ռոհինջա զոհերի անունից հատուցում պահանջելու Գամբիայի իրավունքը։
Ռաքհայնի մեծ մասը վերահսկում է Արականի բանակը՝ էթնիկ զինված խումբը։ Միջազգային ճգնաժամային խմբի Թոմաս Քինն ասել է, որ խումբը վերադարձի վերաբերյալ ապագա քննարկումների անհրաժեշտ գործընկերն է լինելու, իսկ ռոհինջա համայնքների հետ վատթարացած հարաբերությունները խոչընդոտ են։
Վճռից առաջ ռոհինջա ակտիվիստ Նայ Սան Լվինն ասել է, որ իրական արդարությունը պահանջում է ինքնության և իրավունքների ճանաչում, արդարություն յուրաքանչյուր զոհի համար և անվտանգ վերադառնալու հնարավորություն։ Միջազգային իրավունքի պրոֆեսոր Մայքլ Բեքերն ասել է, որ ցեղասպանության արձանագրումը կարող է ճանաչել կրած վնասը, սակայն Մյանմայի պայմանների պատճառով կարճաժամկետ հեռանկարում քիչ բան փոխել տեղահանվածների համար։
Վճռից հետո Մեծ Բրիտանիայի արտաքին գործերի նախարար Էդ Միլիբենդն ասել է, որ երկիրն արտաքսում է Մյանմայի պաշտպանության կցորդին, և կոչ է արել հրատապ նիստ հրավիրել ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհրդում։ Վճիռը պարտադիր ուժ ունի և բողոքարկման ենթակա չէ, սակայն դատարանը չի կարող հարկադրել դրա կատարումը։ ՄԱԿ-ի Անվտանգության խորհուրդն իրավասու է հարկադրելու դատարանի վճիռների կատարումը։ Եթե Մյանման չկատարի վճիռը, Գամբիան կարող է դիմել Անվտանգության խորհրդին՝ միջոցներ ձեռնարկելու խնդրանքով։

Հինգ հումանիտար կազմակերպություն ՄԱԿ-ի հավանությունից մեկ տարի անց ծրագիրը գնահատել է ձախողված՝ վկայակոչելով օգնության և քաղաքացիական անձանց պաշտպանության սահմանափակումները։ Խաղաղության խորհուրդն ասում է, որ ծրագիրն իրականացնելու համար Իսրայելի որոշումներն անհրաժեշտ են։
4 րոպե

ԱՄՆ-ի, Ռուսաստանի և Չինաստանի նախագահները 2026 թ․ նոյեմբերի 19-ին Շենչժենում ավարտել են իրենց առաջին եռակողմ հանդիպումը՝ խոստանալով քննարկել միջուկային ռիսկերը։ Նրանց հռչակագրում չեն հիշատակվում Ուկրաինայի և Իրանի պատերազմները։
4 րոպե

Դատարանը նոյեմբերի 18-ին մերժել է բողոքները՝ ուժի մեջ թողնելով Իբրահիմ Ասադլիի և Աբդուլլա Իբրահիմլիի նկատմամբ նշանակված 2-ական տարվա, Էլչին Բայրամլիի և Մեհման Զեյնալովի նկատմամբ նշանակված 18-ական ամսվա ազատազրկումը։
1 րոպե