2026-ի զեկույցում այդ մահերի ավելի քան 70%-ը վերագրվում է մարդու գործունեությամբ պայմանավորված կլիմայի փոփոխությանը, իսկ 2025-ին շոգի հետևանքով չստացված հնարավոր եկամուտը գնահատվում է $1,07 տրիլիոն։ Հեղինակները կոչ են անում առողջապահության ոլորտում համակարգված միջոցներ ձեռնարկել։
2023-ին աշխարհում շոգի հետ կապված մահերի գնահատված թիվը հասել է ռեկորդային 710 000-ի, պարզվել է Lancet Countdown-ի 2026-ի զեկույցում։ Դա վերջին տարին է, որի վերաբերյալ մահացության ամբողջական տվյալներ կան։ Հետազոտողներն այդ մահերի ավելի քան 70%-ը վերագրում են մարդու գործունեությամբ պայմանավորված կլիմայի փոփոխությանը։ Նրանց գնահատմամբ՝ 2025-ին շոգը, կրճատելով մարդկանց հնարավոր աշխատանքային ժամերը, հանգեցրել է $1,07 տրիլիոնի հնարավոր եկամտի կորստի։
Տասներորդ տարեկան զեկույցի վրա աշխատել է ավելի քան 30 երկրի 146 հետազոտող՝ Լոնդոնի համալսարանական քոլեջի ղեկավարությամբ և Առողջապահության համաշխարհային կազմակերպության (ԱՀԿ) հետ համագործակցությամբ։ Inside Climate News-ը արդյունքները ներկայացրել է հոկտեմբերի 28-ին։ Զեկույցում ասվում է, որ ցածր եկամուտ ունեցող երկրները, որոնք համեմատաբար քիչ են նպաստել կլիմայի փոփոխությանը, կրում են դրա առողջական վնասների անհամաչափ մեծ բաժինը։
Վերլուծություն
Մահերի թիվը գնահատելու համար հետազոտողները 129 երկրի մահացության տվյալներով մոդելավորել են, թե ինչպես է աշխարհում մահերի թիվը փոխվում ջերմաստիճանի հետ, ապա արդյունքները համադրել են տարեկան մահացության գնահատականների հետ։ Մարդու գործունեությամբ պայմանավորված տաքացմանը վերագրվող բաժինը գնահատելու համար նրանք դիտարկված ջերմաստիճանների պայմաններում մոդելավորված մահերի թիվը համեմատել են այն ջերմաստիճանների պայմաններում մոդելավորված թվի հետ, որոնք կլինեին առանց այդ տաքացման։
Մոդելը հիմնված է այն ենթադրության վրա, որ ջերմաստիճանի և մահերի թվի միջև կապը ժամանակի ընթացքում չի փոխվել։ Հետազոտողների խոսքով՝ եթե մարդիկ հարմարվել են շոգին, հետագա տարիների մահերի թիվը կարող է գերագնահատված լինել, իսկ եթե ավելի խոցելի են դարձել՝ թերագնահատված։
Եկամտի ցուցանիշը հիմնված է շոգի պատճառով կորցրած հնարավոր աշխատանքային ժամերի գնահատականի վրա և չի արտացոլում աշխատողների իրականում չստացած աշխատավարձի հաշվարկը։ Զեկույցի համաձայն՝ ապրուստի միջոցների առումով ամենից շատ տուժել են Հարավարևելյան Ասիան ու Աֆրիկան, ինչպես նաև գյուղատնտեսության և շինարարության ոլորտները։
Lilly-ն հայտնել է, որ բուժումը շարունակած մասնակիցների շրջանում 80 շաբաթ անց ռետատրուտիդի ամենաբարձր դեղաչափը նվազեցրել է A1c-ն 2,2 տոկոսային կետով, իսկ Ozempic-ը՝ 1,։ Քաշը նվազել է համապատասխանաբար 20,9% և 9,4%։ Արդյունքները վերաբերում են այդ խմբին, ոչ թե բոլոր ընդգրկվածներին։
Փարիզի համաձայնագիրն ընդունվել է 2015 թ․ դեկտեմբերի 12-ին և ուժի մեջ մտել 2016 թ․ նոյեմբերի 4-ին։ Զեկույցում 2016–2023 թվականները 2006–2015 թվականների հետ համեմատելիս պարզվել է, որ շոգի հետ կապված մահերի միջին տարեկան թիվն աճել է գրեթե 36%-ով։ Սա մահերի միջին թվերի համեմատություն է, ոչ թե դրանց աճի արագության չափում։
Երաշտի դեպքում զեկույցն այլ ցուցանիշ է օգտագործում․ ծայրահեղ երաշտից տուժած տարածքը համաձայնագրի ուժի մեջ մտնելուց հետո աճել է ավելի քան 700%-ով ավելի արագ, քան 2006–2015 թվականներին։ Երաշտի վերաբերյալ վերջին տվյալը վերաբերում է 2025-ին։
Զեկույցի գնահատմամբ՝ 2016–2023 թվականներին ավելի մաքուր օդը տարեկան կանխել է 323 000 մահ այն երկրներում, որտեղ հանածո վառելիքի հետ կապված օդի աղտոտվածությունը նվազել է, իսկ ամենամեծ ձեռքբերումները գրանցվել են Չինաստանում և ԱՄՆ-ում։ Սակայն, զեկույցի համաձայն, այլ երկրներում մահերի թվի աճն աշխարհի մակարդակով չեզոքացրել է այդ ձեռքբերումը։
Զեկույցի հեղինակները խնդրում են ԱՀԿ-ին և նրա անդամ պետություններին կլիմայի փոփոխությունը պաշտոնապես ճանաչել առողջապահական համաշխարհային արտակարգ իրավիճակ։ Նրանք առաջարկում են օգտագործել գործող արտակարգ մեխանիզմները և ստեղծել ԱՀԿ-ի նոր գործիք, որը կկապի վաղ նախազգուշացումները, առողջապահական համակարգերի նախապատրաստումը, արտակարգ արձագանքն ու ֆինանսավորումը։ ԱՀԿ-ն հայտարարությունը ներկայացնում է որպես հեղինակների առաջարկ։ Կազմակերպությունն ասում է, որ արդեն կիրառում է վաղ նախազգուշացումներ և արտակարգ գործողություններ, իսկ 2026-ի սեպտեմբերից արձագանքման խումբ է գործարկում՝ շարունակվող Էլ Նինյոյի՝ առողջության վրա սպասվող ազդեցություններին դիմակայելու համար։
Inside Climate News-ը հոկտեմբերի 28-ին զգուշացրել է, որ կլիմայի փոփոխությամբ ուժգնացած Էլ Նինյոն, հավանաբար, նոր վնասաբեր իրադարձությունների կհանգեցնի 2026 և 2027 թվականներին։ Lancet Countdown-ի գործադիր տնօրեն Մարինա Ռոմանելոն կառավարություններին կոչ է արել առաջնահերթություն տալ վաղ նախազգուշացումներին և առողջապահական համակարգերը պատրաստել արձագանքելու ծայրահեղ իրադարձություններին, որոնք կարող են մահացու հետևանքներ ունենալ։ Ի տարբերություն զեկույցի՝ անցած տարիների գնահատականների, դրանք ապագա ռիսկերի մասին նախազգուշացումներ են։
2026-ի նոյեմբերին նախատեսված COP31 կլիմայական համաժողովի մասնակիցները, ակնկալվում է, կվերանայեն կլիմայական նպատակները։ Health Care Without Harm կազմակերպության միջազգային կլիմայական հարցերով ավագ տնօրեն Դիանա Պիկոն Մանյարին ցանկանում է, որ բանակցություններին ներգրավվեն առողջապահության մասնագետներ, և ուշադրություն դարձվի առողջապահական համակարգերը կլիմայի ազդեցություններին նախապատրաստելուն, արտանետումների կրճատմանն ու ֆինանսավորումն ավելի հասանելի դարձնելուն։
1 րոպե
Վերանայումը նախազգուշացնում է, որ բնության կորուստը կասեցնելու, այն հակադարձելու և մինչև 2030 թվականը 23 թիրախներին հասնելու համար անհրաժեշտ է արագորեն ակտիվացնել գործողությունները։ Երկրները նաև համաձայնեցրել են կամավոր ընթացակարգ, որով լրացուցիչ դոնորները կարող են իրենց հետաքրքրությունը հայտնել մինչև COP18-ը։ 2030-ից հետո գործող ֆինանսական մեխանիզմի ձևը կորոշվի 2028-ի այդ համաժողովում։
3 րոպե
Ամսագրի գլխավոր խմբագրի խոսքով՝ ստուգման ընթացքում նոր հոդվածները չեն ընդգրկվում MEDLINE-ում և PubMed Central-ում, ուստի չեն հայտնվում նաև PubMed-ում։
2 րոպե
