Երկու ուսումնասիրության կանխատեսմամբ՝ նախագծվող LISA աստղադիտարանը կարող է մոլորակներ հայտնաբերել սպիտակ թզուկների զույգերի շուրջ, իսկ Ջեյմս Ուեբ տիեզերական աստղադիտակը՝ օգնել հաստատել որոշ թեկնածուների գոյությունը։ LISA-ն դեռ մշակման փուլում է, և դրա արձակումը նախատեսված է 2030-ականների կեսերին։
Միակ աղբյուր․ ՆԱՍԱ-ի ղեկավարությամբ կատարված երկու ուսումնասիրություն ներկայացնում է, թե ապագա տիեզերական աստղադիտարանն ինչպես կարող է Արեգակնային համակարգից դուրս մոլորակներ գտնել՝ գրանցելով դրանց ազդեցությունը գրավիտացիոն ալիքների վրա, և ինչպես մեկ այլ աստղադիտակ կարող է ստուգել այդ թեկնածուներից մի քանիսին։
Գաղափարը հիմնված է ճապոնացի աստղագետ Նաոկի Սետոյի՝ 2008-ին արված առաջարկի վրա։ Մոլորակներ հայտնաբերվել են մի քանի առանձին սպիտակ թզուկների՝ Արեգակի նման աստղերից մնացած Երկրի չափի մնացորդների շուրջ, բայց ոչ դրանց զույգերի շուրջ։ Նման զույգերի շուրջ մոլորակների գոյության հաստատումը կհամալրի հայտնի մոլորակները նոր, առանձնահատուկ խմբով։
Գրավիտացիոն ալիքները տարածություն-ժամանակի աննշան տատանումներ են, որոնք առաջանում են ուղեծրերով պտտվող զանգվածների պատճառով։ Սպասվում է, որ իրար մոտ ուղեծրերով պտտվող սպիտակ թզուկների զույգերը կլինեն LISA-ի՝ լազերային ինտերֆերոմետրով տիեզերական ալեհավաքի գրանցած ալիքների ամենատարածված աղբյուրները։ Մեկ ժամից կարճ ուղեծրային պարբերություն ունեցող կրկնակի համակարգերն արձակում են LISA-ի հայտնաբերման տիրույթում գտնվող գրավիտացիոն ալիքներ։ Աստղագետներն ակնկալում են, որ այն կկարողանա առանձնացնել շուրջ 10 000 առանձին կրկնակի սպիտակ թզուկների համակարգ։
Բավականաչափ զանգվածեղ մոլորակն իր ձգողությամբ սպիտակ թզուկների զույգին կստիպի փոքր-ինչ տատանվել։ Երբ զույգը մոտենա Երկրին և հեռանա նրանից, այդ շարժումը կփոխի նրա գրեթե անընդհատ գրավիտացիոն ալիքների ազդանշանի հաճախականությունը․ այս երևույթը կոչվում է դոպլերյան մոդուլյացիա։ Հետազոտողները կանխատեսում են, որ LISA-ն հիմնական հաճախականությունից վեր և վար կգրանցի երկրորդական ազդանշաններ, որոնք կոչվում են կողային շերտեր։
The Astrophysical Journal-ում հրապարակված հոդվածներից մեկում միակ հեղինակ Քեյսի Մակգրաթն ուսումնասիրում է, թե մոլորակների որ զանգվածներն ու ուղեծրային պարբերություններն են առավել նպաստավոր հայտնաբերման համար։ Մակգրաթը Մերիլենդի համալսարանի Բալթիմոր շրջանի մասնաճյուղի և ՆԱՍԱ-ի Գոդարդի անվան տիեզերական թռիչքների կենտրոնի հետդոկտորական հետազոտող է։ Երկրորդ հոդվածը, որի համահեղինակն է Մակգրաթը, ուսումնասիրում է Ուեբի միջոցով հաստատման հնարավորությունը։
Եթե LISA-ն հարմար թեկնածուներ գտնի, հետազոտողներն առաջարկում են Ուեբով փնտրել ինֆրակարմիր լույս, որը գերազանցում է միայն սպիտակ թզուկներից սպասվող ճառագայթումը։ Միչիգանի համալսարանի կրտսեր գիտաշխատող և հաստատմանը նվիրված հոդվածի համահեղինակ Մերի Էն Լիմբախն ասել է, որ համատեղ հայտնաբերումները կօգնեն պարզել՝ ազդանշաններն իսկապե՞ս մոլորակներից են գալիս, թե՞ կեղծ դրական արդյունքներ են։
500 լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող փորձնական համակարգի համար հետազոտողները կանխատեսում են, որ Ուեբը կարող է հայտնաբերել Յուպիտերից մոտ հինգ անգամ զանգվածեղ մոլորակ, իսկ LISA-ն՝ իդեալական պայմաններում Յուպիտերից պակաս զանգվածեղ մոլորակ։ ՆԱՍԱ-ի գնահատմամբ՝ LISA-ն կարող է հազարավոր լուսատարի հեռավորության վրա գտնվող կրկնակի սպիտակ թզուկի շուրջ հայտնաբերել Յուպիտերի զանգվածին հավասար զանգվածով մոլորակ։
LISA-ի առաքելությունը ղեկավարում է Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը, իսկ ՆԱՍԱ-ն տրամադրում է աստղադիտակներ, այլ սարքավորումներ և գիտական ու ինժեներական աջակցություն։ Նախագծվող աստղադիտարանի երեք տիեզերանավերը կհետևեն Երկրին Արեգակի շուրջ պտույտի ընթացքում և կփոխանակեն ինֆրակարմիր լազերային ազդանշաններ՝ չափելու իրենց միջև հեռավորության աննշան փոփոխությունները գրավիտացիոն ալիքների անցման ժամանակ։
LISA-ի արձակումը նախատեսված է 2030-ականների կեսերին։ Ուեբով առաջարկվող ստուգումները կկատարվեն այն բանից հետո, երբ LISA-ն գտնի հարմար թեկնածուներ։
38-րդ առաջարկով ֆինանսավորումը հավասարապես բաշխվում է Կալիֆոռնիայի համալսարանին կից ոչ առևտրային ինստիտուտի և մրցութային հետազոտական դրամաշնորհների միջև՝ հիմք դնելով իմունաբանության ու իմունաթերապիայի նահանգային նոր ծրագրի։
3 րոպե
ԱՄՆ սննդամթերքի և դեղերի վարչությունը պահանջում է նախազգուշացնել աչքի հազվադեպ հիվանդության հնարավոր ռիսկի մասին, որը կարող է հանգեցնել տեսողության մշտական կորստի։ Ակնաբուժական կազմակերպության գնահատմամբ՝ բացարձակ ռիսկի ցանկացած աճ փոքր է թվում, իսկ պատճառահետևանքային կապ հաստատված չէ։
4 րոպե
Եվրոպական տիեզերական գործակալության խոսքով՝ Ալբա լեռան ճեղքերի վերևում պարբերաբար հայտնաբերվող քլորաջրածինը կարող է հրաբխային ապարների միջով բարձրացող գազից առաջանալ։ Ժայթքում կամ լավայի նոր հոսք չի դիտվել, իսկ մագմայի ենթադրյալ աղբյուրը մնում է մեկնաբանություն։
2 րոպե
