Մադագասկարի՝ Լուսնի ապարներին նման ապարն այլ պատմություն է վկայում


NASA-ի հրապարակած Սարիրիակիի լուսանկարը ցույց է տալիս, թե ինչպես է նույն տեսակի ապարը Երկրի վրա վկայում ստորգետնյա սառեցման և հետագա դեֆորմացիայի, իսկ Լուսնի վրա՝ կեղևի ձևավորման մասին։
Մադագասկարի հարավում բաց գույնի ապարի մի հատված նույն տեսակին է պատկանում, ինչ Լուսնի բաց գույնի բարձրավանդակների ապարը, սակայն դրանք տարբեր երկրաբանական պատմություններ են վկայում։ 2026 թ․ հոկտեմբերի 5-ին NASA Earth Observatory-ն հրապարակել է Սարիրիակի անորթոզիտային զանգվածի՝ ապարի խոշոր մարմնի լուսանկարը։ Այն օգոստոսի 28-ին արել է Միջազգային տիեզերակայանում գտնվող տիեզերագնացը։
Անորթոզիտը ներժայթքային մագմատիկ ապար է․ այն առաջանում է, երբ մագման՝ հալված ապարային նյութը, սառչում է մակերևույթի տակ՝ ձևավորելով հանքանյութերի խոշոր բյուրեղներ։ NASA-ի փոխանցմամբ՝ գիտնականները կարծում են, որ Սարիրիակին ձևավորվել է ուշ նախաքեմբրիում՝ առնվազն 600 միլիոն տարի առաջ։ Այժմ մակերևույթին բացված ապարը զբաղեցնում է մոտ 100 քառակուսի կիլոմետր (40 քառակուսի մղոն) տարածք։
Շրջակա ապարները վկայում են ավելի ուշ տեղի ունեցած դեֆորմացիայի մասին։ NASA-ի հաղորդմամբ՝ հետազոտողները պարզել են, որ Սարիրիակին գտնվում է պլաստիկ սահքի գոտում, որտեղ բարձր ճնշման և ջերմաստիճանի պայմաններում ապարը փոխել է իր ձևը։ Այդ պայմանները փոփոխել են ապարը և դրանում առաջացրել հյուսիսից հարավ ձգվող գծային պատկերներ։ Երկրաբանները կարծում են, որ դա տեղի է ունեցել, երբ ներկայիս Աֆրիկայի, Հնդկաստանի, Մադագասկարի, Ավստրալիայի և Անտարկտիդայի մասերը բախվել են միմյանց՝ ձևավորելով Գոնդվանա գերմայրցամաքը։
Որոշ գիտնականներ ենթադրել են, որ նույն դեֆորմացիայի ընթացքում Սարիրիակիից ձգվելով անջատվել է մեկ այլ անորթոզիտային զանգված։ Այն գտնվում է մոտ 60 կիլոմետր (40 մղոն) դեպի հյուսիս։ Ըստ այդ վարկածի՝ բաժանումը պետք է առաջացրած լիներ բուդինաժի խոշորամասշտաբ կառուցվածք, որի դեպքում դեֆորմացիան ձգում և առանձին մասերի է բաժանում ապարային մարմինը։ Սա երկու զանգվածների կապի մեկնաբանություն է, ոչ թե նույնքան հաստատված փաստ, որքան այն, որ Սարիրիակին գտնվում է սահքի գոտում։

Լուսնի վրա անորթոզիտը կազմում է պայծառ, լույսն անդրադարձնող բարձրավանդակները, որոնք Երկրից տեսանելի են առանց աստղադիտակի։ NASA-ի տվյալներով՝ լուսնային անորթոզիտներն ավելի քան 4 միլիարդ տարվա վաղեմություն ունեն։ Դրանք բյուրեղացել են Լուսնի մագմայի օվկիանոսից՝ կազմելով նրա արտաքին կեղևը։ Սա տարբերվում է Սարիրիակիի պատմությունից։ Սարիրիակին ձևավորվել է ընդերքում և հետագայում դեֆորմացվել։
Հետազոտողները Երկրի վրա ուսումնասիրում են համադրելի ապարներ, քանի որ Apollo-ի տիեզերագնացների բերած լուսնային նյութի քանակը սահմանափակ է։ Միայն նույն տեսակի ապար լինելը դեռ չի հաստատում, թե Սարիրիակին իր բաղադրությամբ որքանով է նման լուսնային անորթոզիտին։ NASA-ն հատկապես առանձնացնում է Մոնտանայի Բերթութ լեռների անորթոզիտները՝ որպես բաղադրությամբ առանձնապես մոտ համարժեք։ Այդ պատճառով այս երկրային ապարները, Apollo-ի նմուշների հետ մեկտեղ, օգտակար են Լուսնի անցյալն ուսումնասիրելու համար։
Հետազոտողները պարզել են, որ բջիջներն իրար միացնող սպիտակուցները նաև օգնում են նրանց կլանել մահացող բջիջները։ Զեբրաձկների և մկների սաղմերի վրա կատարված փորձերը բացահայտում են ինչպես ուժի, այնպես էլ ճկունության դերը։
3 րոպե

NASASpaceflight-ն այս ընտրությունը բացատրում է բեռի զանգվածով և անհրաժեշտ հետագծով։ Բեռի զանգվածը, դրա ինքնությունը և ճշգրիտ ուղեծիրը մնում են գաղտնի։
2 րոպե

BP Crucis համակարգի 16-ժամյա դիտարկումը հետազոտողներին թույլ է տվել եզրակացնել, թե ինչպես է հսկա ուղեկից աստղից եկող գազը շարժվում նեյտրոնային աստղի մերձակայքում։
3 րոպե
Ուղղում ·
Կիրառվել է խմբագրական ոճը՝ հայերեն կետադրություն, ամսաթվերի և գումարների ձևեր։
Ուղղում ·
Հայերեն տեքստում շտկվել են ուղղագրական և կետադրական սխալներ։