Ուսումնասիրությունը մայաների լճերում սնդիկը կապում է ջրային օրգանիզմների կորստի հետ

Մեքսիկայի Յուկատան թերակղզու հյուսիսում՝ մայաների հնագույն բնակավայրերի մոտ գտնվող երկու լճերի նստվածքների՝ Science Advances ամսագրում հրապարակված ուսումնասիրությունը սնդիկով բարձր աղտոտման ժամանակաշրջանները կապել է ջրային կենդանի օրգանիզմների նվազման հետ։ Հետազոտողները փոփոխությունները համարում են լճերի սննդային ցանցերի՝ սննդառությամբ միմյանց կապված օրգանիզմների համակարգերի փլուզման վկայություն։

Ավելի վաղ հետազոտություններով սնդիկով աղտոտում էր հայտնաբերվել մայաների հնավայրերում, այդ թվում՝ Գվատեմալայի Տիկալում։ Նոր արդյունքներն այդ աղտոտման վկայություններն ընդլայնում են դեպի մայաների հյուսիսային ցածրավայրեր, որտեղ սնդիկով աղտոտման մասին տվյալները սակավ էին։

Ինչ են ցույց տալիս լճերի նստվածքները

Հետազոտության գլխավոր հեղինակ, պալեոլիմնոլոգ և Ալաբամայի Օբերնի համալսարանի բնապահպանական գիտությունների պրոֆեսոր Մեթ Ուոթերսն ասել է, որ նստվածքներում բակտերիաների, ջրիմուռների, ցիանոբակտերիաների, խեցով օրգանիզմների և մոծականման մանր միջատների կենսաբանական հետքերը նվազել կամ անհետացել են։ Նա այդ կորուստները համարել է նշան, որ սնդիկը հասել էր սննդային շղթայի մի քանի մակարդակի։

Կոբայում սնդիկի կտրուկ աճը սկսվել է մոտ 250 թվականին և տևել շուրջ 150 տարի՝ մայաների դասական շրջանի սկզբին մոտ․ այդ շրջանը տևել է 250-ից 920 թվականներին։ Ավելի լայն ժամանակահատվածում սնդիկի մակարդակը սկսել է բարձրանալ մոտ 40 թվականին, գագաթնակետին է հասել մոտ 250–300 թվականներին և վերադարձել ելակետային մակարդակի մոտ 520 թվականին։ Շկաչում սնդիկի կտրուկ աճ է գրանցվել մոտ 125-ից 200 թվականներին, ապա՝ մոտավորապես Կոբայի աճի ժամանակաշրջանում, իսկ երրորդը՝ մոտ 535-ից 820 թվականներին։

Science Advances-ում հրապարակված ուսումնասիրության համար հետազոտողները լճերից նստվածքային սյունակներ են հանել և շերտերի ձևավորման ժամանակը պարզելու համար փայտի ու փայտածխի բեկորները թվագրել ռադիոածխածնային եղանակով։ Նրանք չափել են տարբեր շերտերում սնդիկի խտությունը՝ այն համեմատելով նստվածքների անվտանգության ժամանակակից չափորոշիչների և պահպանված կենսաբանական հետքերի հետ։