Մոզամբիկի ընդդիմության առաջնորդ Մոնդլանի դատավարությունը սկսվել է


Վենանսիո Մոնդլանը նոյեմբերի 17-ին ներկայացել է Գերագույն դատարան՝ հետընտրական բողոքի ցույցերի առնչությամբ առաջադրված 5 մեղադրանքով դատարանի առաջ կանգնելու համար։ Նա հերքում է դրանք և կարող է դատապարտվել մինչև 24 տարվա ազատազրկման, եթե մեղավոր ճանաչվի ամենածանր՝ ահաբեկչության դրդման մեղադրանքով։
Ընդդիմության առաջնորդ Վենանսիո Մոնդլանը 2026 թ․ նոյեմբերի 17-ին ներկայացել է Մոզամբիկի Գերագույն դատարան՝ Մապուտուում։ Նա դատարանի առաջ է կանգնել հետընտրական բողոքի ցույցերում ենթադրյալ դերակատարության համար, գրել է Al Jazeera-ն։ Մոնդլանը հերքում է բոլոր մեղադրանքները։
Գործը հարուցվել է այն բանից հետո, երբ նա մերժել է 2024 թ․ հոկտեմբերի նախագահական ընտրությունների արդյունքները։ Ընդդիմադիր «Պոդեմոս» կուսակցության աջակցությամբ առաջադրված Մոնդլանը երկրորդ տեղն է զբաղեցրել՝ զիջելով իշխող «Ֆրելիմո» կուսակցության ներկայացուցիչ Դանիել Շապոյին, և կոչ է արել ամբողջ երկրում բողոքի ցույցեր ու գործադուլներ անցկացնել։
Մոնդլանին առաջադրվել են հետևյալ առանձին մեղադրանքները․
Ահաբեկչության դրդումը և ահաբեկչություն կատարելու հրահրումը տարբեր մեղադրանքներ են։ Ամենածանր՝ ահաբեկչության դրդման մեղադրանքով մեղավոր ճանաչվելու դեպքում նրան կարող են դատապարտել մինչև 24 տարվա ազատազրկման։
Դատախազները պնդում են, որ Մոնդլանի՝ գործողությունների կոչերի և բռնության միջև կապ կա։ Մեղադրանքը հիմնված է սոցիալական ցանցերում նրա ուղիղ եթերների վրա, որոնցում նա կոչ է արել բողոքի ցույցեր, գործադուլներ և քաղաքացիական անհնազանդության ակցիաներ անցկացնել։ Նրան մեղադրում են ցույցերը խրախուսելու համար, որոնք խաթարել են հանրային ծառայությունների աշխատանքը, վնասել գույքը և սպառնացել հանրային անվտանգությանը։

Մոնդլանն ասում է, որ երբեք բռնության կոչ չի արել, իսկ իր հայտարարությունների նպատակը բռնությունը կանխելն էր։ Նրա խոսքով՝ ցույցերի մասնակիցները պահանջում էին ընտրությունների թափանցիկություն և իր քաղաքական շարժման անդամների սպանությունների քննություն։
Մոզամբիկցի իրավաբան Բալտազար Ֆաելը DW-ի նոյեմբերի 16-ի հրապարակման մեջ ասել է, որ ահաբեկչության հրահրման մեղադրանքը պահանջում է ապացուցել Մոնդլանի հայտարարությունների և կոնկրետ գործողությունների միջև հավանական կապը, ինչպես նաև քննել նրա մտադրությունը։ Ֆաելի խոսքով՝ միայն այն փաստը, որ նրա կոչերից հետո բռնություն է տեղի ունեցել, բավարար չէ այդ մեղադրանքով նրան դատապարտելու համար։
Մինչ Մոնդլանը պատրաստվում էր վիճարկել քվեարկության արդյունքները, նրա փաստաբանն ու քաղաքական օգնականը գնդակահարվել են։ Եվրոպական միության ընտրական դիտորդները քվեարկության ընթացքում խախտումներ են արձանագրել։ Human Rights Watch-ը հայտնել է, որ ընտրություններն ուղեկցվել են քաղաքական սպանություններով, խոսքի և հավաքների ազատության սահմանափակումներով ու լայնածավալ խախտումներով։ «Ֆրելիմոն» հերքում է որևէ օրինազանցություն։
Ամնեսթի ինթերնեյշնլը և Մոզամբիկի ոստիկանությունն անկարգությունների զոհերի տարբեր թվեր են ներկայացնում։ BBC Africa-ն հրապարակել է երկու կողմի ներկայացրած թվերը։
| Աղբյուր | Զոհեր |
|---|---|
| Ամնեսթի ինթերնեյշնլ՝ վկայակոչելով տեղական քաղաքացիական հասարակության կազմակերպություններին | Ավելի քան 300 |
| Մոզամբիկի ոստիկանություն | 96, այդ թվում՝ 17 ոստիկան |
Ամնեսթի ինթերնեյշնլը նաև մեղադրում է իշխանություններին ցույցերի ընթացքում ոստիկանության կողմից ապօրինի ուժ կիրառելու, զանգվածային կամայական ձերբակալություններ իրականացնելու և տեղեկատվությունը ճնշելու համար։
Ընտրություններում երկրորդ տեղը զբաղեցնելու շնորհիվ Մոնդլանը դարձել է Պետական խորհրդի՝ նախագահին կից խորհրդակցական մարմնի անդամ։ Այդ կարգավիճակի պատճառով է նրա գործը քննում Գերագույն դատարանը, գրել է RTP-ն։ Խորհուրդը հունիսին կասեցրել է նրա անձեռնմխելիությունը՝ գործի ընթացքը շարունակելու համար։ Մոնդլանն այդ որոշումն անվանել է առոչինչ՝ պնդելով, որ խորհուրդը կարող էր կասեցնել անդամի լիազորությունները քրեական վարույթն իրականացնելու նպատակով, սակայն իրավասու չէր զրկելու նրան անձեռնմխելիությունից։
Մոնդլանն այժմ գլխավորում է Ազատ և ինքնավար Մոզամբիկի ազգային դաշինքը, որը հայտնի է որպես «Անամոլա»։ Կուսակցությունը նրա հետապնդումը համարում է քաղաքական դրդապատճառներով պայմանավորված։ Դատավարությունից առաջ Մոնդլանը Facebook-ի ուղիղ եթերում կառավարությանը մեղադրել է իրեն լռեցնելու և իր օրինակով մյուսներին իշխանության դեմ հանդես գալուց հետ պահելու փորձի համար։
Գերագույն դատարանը հերքում է քաղաքական միջամտությունը։ Դատարանի նախագահ Ադելինո Մուչանգայի խոսքով՝ դատավորները որոշում կկայացնեն օրենքի, գործի փաստերի և իրենց դատավորական խղճի հիման վրա։
Ֆաելն ասել է, որ գործի քննության ժամանակը, ընտրությունների արդյունքների վիճարկման հետ դրա կապը և նախապատրաստման արագությունը քաղաքական ճնշման մասին կասկածներ են առաջացրել։ Քաղաքական վերլուծաբան Լուիշ Նյաշոտեն դատավարությունը համարել է հնարավորություն՝ ցույց տալու, որ օրենքը հավասարապես կիրառվում է բոլորի նկատմամբ։
Դատարանը տեղերի պակասը պատճառաբանելով՝ մուտքի թույլտվություն է տվել միայն ընտրված լրատվամիջոցներին։ Լրագրողներն ու մամուլի ազատության պաշտպաններն ասում են, որ սահմանափակումները խաթարում են թափանցիկությունը։ Դատարանը նաև մերժել է պաշտպանության կողմի՝ ուղիղ հեռարձակման խնդրանքը՝ նշելով, որ դա կարող է վտանգել մասնակիցներին, ազդել վկաների վրա կամ վախեցնել նրանց և խաթարել դատավարությունը։ Քննադատները մերժումը համեմատել են թաքնված պարտքի գործով դատավարության լայն լուսաբանման հետ։
Դատավարությունից առաջ ոստիկանությունը մեծ թվով ուժեր է տեղակայել դատարանի և Մապուտուի գլխավոր փողոցների շրջակայքում։ Ոստիկանությունը կոչ է արել պահպանել հանգստություն ու հանդուրժողականություն, ցույցերն անցկացնել օրենքի սահմաններում և խոստացել է կանխարգելիչ ու համաչափ գործողություններով պաշտպանել մարդկանց ու գույքը։
Դատարանի խոսնակ Պեդրո Նյատիտիման նիստերի կազմակերպման մասին հայտնել է Evidencias-ի նոյեմբերի 13-ի հրապարակման մեջ։ Նրա խոսքով՝ նիստերը կանոնավոր կերպով կանցկացվեն Մապուտուի ժամանակով 10:00-ից 15:30-ը [Երևանի ժամանակով՝ 12:00-ից 17:30-ը], իսկ որոշ օրերի կարող են երկարաձգվել։
Նյատիտիման ասել է, որ գործը կքննեն Գերագույն դատարանի 5 դատավորներ, կներգրավվեն 36 վկաներ՝ 12-ը մեղադրանքի, 4-ը աջակցող կողմի և 20-ը պաշտպանության կողմից, ինչպես նաև 2 փորձագետներ՝ Vodacom-ը և TMCEL-ը։
Ակնկալվում է, որ ցուցմունք կտա «Պոդեմոսի» առաջնորդ, Մոնդլանի նախկին դաշնակից Ալբինո Ֆորկիլյան։ Նա DW-ին ասել է, որ հանդես չի գա որպես մեղադրանքի վկա և կներկայացնի միայն ցույցերի հետ կապված իր անձնական փորձը՝ չիմանալով, թե իր ցուցմունքը որ կողմին կօգնի։
Ռուսաստանի անվտանգության դաշնային ծառայությունը հայտարարել է, որ կանխել է Կասպից ծովում նավերի, ռազմական օդանավակայանների և ենթակառուցվածքների դեմ հարձակումները, որոնք, ըստ ծառայության, ծրագրել էր Ուկրաինայի ռազմական հետախուզության և անվտանգության ծառայության համար աշխատող ցանցը։ Քրեական գործ է հարուցվել։
3 րոպե

Հոկտեմբերին տեղահանվածների ընդհանուր թիվը 26%-ով ցածր էր 2025 թ․ հունվարի առավելագույն ցուցանիշից, սակայն մոտ 8 896-ով ավելի էր, քան սեպտեմբերին։ Միգրացիայի միջազգային կազմակերպությունն աճ է գրանցել Կապույտ Նեղոսում՝ 6%, Խարտումում՝ 4%, Կասալայում՝ 3%, Հարավային Կորդոֆանում՝ 1%, իսկ Կենտրոնական, Արևելյան և Արևմտյան Դարֆուրում՝ յուրաքանչյուրում 1%-ից պակաս։ Միաժամանակ վերադարձը շարունակվել է։
3 րոպե

Նախնական քննությամբ մրցակցությանը վնասելու հավանականությունը չբացառելուց հետո կարգավորող մարմինը ևս 90 աշխատանքային օր՝ մինչև 2027 թ․ մարտի 24-ը, ունի՝ որոշելու ձեռքբերման դեմ միջոցներ չձեռնարկել, թե արգելել այն։
2 րոպե