Չարլի Պրեկորտը նշել է այդ գնահատականը՝ քննարկելով «Արտեմիս IV»-ի ռիսկերը։ SpaceX-ի հիմնադիր Իլոն Մասկը վիճարկել է այն՝ կանխատեսելով վեցից ութ թռիչք՝ դեպի Լուսին ուղևորության համար անհրաժեշտ վառելիքի պաշարն ապահովելու նպատակով։
ՆԱՍԱ-ի անվտանգության խորհրդատվական խմբի անդամ, նախկին տիեզերագնաց Չարլի Պրեկորտը 2026-ի հոկտեմբերի 22-ին վկայակոչել է լուսնային վայրէջքասարքը լիցքավորելու համար մոտ 22 թռիչքի գնահատականը՝ այն համարելով «Արտեմիս IV»-ի ռիսկ։ Ըստ SpacePolicyOnline-ի՝ հոկտեմբերի 23-ի ճեպազրույցում ՆԱՍԱ-ն ներկայացրել է վերանայված ծրագիր, որով լիցքավորված Starship-ը Երկրի ուղեծրում կհանդիպի Orion-ին և այն կհասցնի Լուսին։
«Արտեմիս IV»-ը նախատեսված է 2028-ին․ այն պետք է դառնա 1972-ից ի վեր ԱՄՆ տիեզերագնացների առաջին վայրէջքը Լուսնի վրա։ ՆԱՍԱ-ն փոխել է «Արտեմիս III»-ի ծրագիրը․ լուսնային վայրէջքի փոխարեն այն 2027-ի կեսերին թռիչք կիրականացնի Երկրի ուղեծրում՝ երկու վայրէջքասարքերի փորձնական տարբերակներին մոտենալու և դրանց կցվելու գործողությունները փորձարկելու համար։
Վերանայված ծրագրերը փոխում են, թե վայրէջքասարքերն ինչպես են հասնելու Լուսին և որտեղ են հանդիպելու ՆԱՍԱ-ի անձնակազմով տիեզերանավին՝ Orion-ին։ Starship-ը նաև Orion-ը կհասցնի Լուսին։ Blue Origin-ը, իր հերթին, նախատեսում է իր վայրէջքասարքը տեղափոխելու համար որպես քարշակ օգտագործել երեք ավելի փոքր տիեզերանավ։
| Վայրէջքասարք | Վերանայված ծրագիր | Նախկին ծրագիր |
|---|---|---|
| SpaceX-ի Starship-ը | Լիցքավորումից հետո Երկրի ուղեծրում կցվել Orion-ին, ապա այն հասցնել Լուսին։ |
Գործակալությունը նախատեսում է Starship-ի կցումն իրականացնել ավելի վաղ և մշակում է հրթիռային աստիճան, որը թույլ կտա Orion-ին միանալ Blue Moon-ին Լուսնի մակերևույթին ավելի մոտ։
6 րոպե
| Orion-ին հանդիպել լուսնային ուղեծրում։ |
| Blue Origin-ի Blue Moon MK2-ը | Երեք Blue Moon MK1 տիեզերանավ օգտագործել որպես քարշակ՝ լուսնային ուղեծիր հասնելու և այնտեղ Orion-ին հանդիպելու համար։ | Լուսին հասնելու համար տիեզերքում վառելիքային բաղադրիչներ փոխանցել։ |
Երկու ծրագրերով էլ երկու տիեզերագնաց Լուսնի մոտ Orion-ից կտեղափոխվեն վայրէջքասարք, կիջնեն մակերևույթ և կվերադառնան լուսնային ուղեծիր։ Orion-ը նրանց կվերադարձնի Երկիր։
Երկրի ուղեծրից դուրս գալու համար Starship-ը դեռ պետք է տիեզերքում վառելիքային բաղադրիչներ ստանա։ Լիցքավորող տիեզերանավերը հեղուկ թթվածին ու մեթան կհասցնեն Երկրի ցածր ուղեծրում վառելիքի պահեստ ծառայող տիեզերանավին։ Այդ վառելիքային բաղադրիչներով կլիցքավորվի լուսնային վայրէջքասարքը, որպեսզի կարողանա հասնել Լուսին, վայրէջք կատարել և վերադառնալ լուսնային ուղեծիր։
Սրանք կրիոգեն վառելիքային բաղադրիչներ են՝ չափազանց ցածր ջերմաստիճանում պահվող հեղուկներ։ Հեղուկների տաքացման և գոլորշիացման հետևանքով պահեստի պաշարը պետք կլինի լրացնել։ Նման պահեստներ դեռ գոյություն չունեն, իսկ տիեզերանավերի միջև կրիոգեն վառելիքային բաղադրիչների փոխանցումը դեռ չի ցուցադրվել։ Դեռ անորոշ են գոլորշիացման հետևանքով կորուստների չափը և փոխանցման արդյունավետությունը․ երկուսից էլ կախված է, թե յուրաքանչյուր առաքմամբ օգտագործման ենթակա որքան պաշար կավելանա։
Երկու մատակարարներն էլ պետք է առանց անձնակազմի փորձարկումներով ցուցադրեն Լուսնի վրա անվտանգ վայրէջք կատարելու կարողությունը։ Պրեկորտի խոսքով՝ ՆԱՍԱ-ն պահանջում է վայրէջքի մեկ փորձարկում և դրանից հետո՝ շարժիչի վերագործարկում։ Սակայն չի պահանջում ցուցադրել վերելքն ու վերադարձը լուսնային ուղեծիր՝ այն ճանապարհը, որը տիեզերագնացները պետք է անցնեն Լուսնի մակերևույթին մնալուց հետո։
ՆԱՍԱ-ի Աերոտիեզերական անվտանգության խորհրդատվական խումբը նախատեսում է առաջարկել վերանայել «Արտեմիս IV»-ի նպատակները և, հնարավոր է, ընդհանուր կառուցվածքը, ինչպես նաև հաջորդ առաքելությունները։ Պրեկորտը կոչ է արել փորձարկումների յուրաքանչյուր նպատակի, այդ թվում՝ առանց անձնակազմի վայրէջքասարքերի ցուցադրական փորձարկումների համար մշակել ցամաքային ու թռիչքային փորձարկումների և տվյալների հավաքման մանրամասն ծրագրեր։ Սա խմբի առաջիկա առաջարկն է, ոչ թե ՆԱՍԱ-ի պահանջներում արդեն ընդունված փոփոխություն։
Խումբը նաև ընդգծել է հարավային բևեռի զառիթափ լանջերը, հորիզոնի նկատմամբ Արեգակի ցածր դիրքը և ջերմաստիճանային ծայրահեղ պայմանները՝ համեմատելով դրանք «Ապոլոնի»՝ հասարակածին ավելի մոտ գտնվող, ավելի անվտանգ վայրէջքի վայրերի հետ։ Պրեկորտը զգուշացրել է, որ այնտեղ առաքելությունը վթարային կարգով ընդհատելու հնարավորություններն ավելի սահմանափակ են, և որ Լուսնի մակերևույթին առաջին անգամ կօգտագործվեն կրիոգեն վառելիքային բաղադրիչներ։ Նրա խոսքով՝ «Արտեմիս IV»-ի՝ առաջին անգամ իրականացվելիք բազմաթիվ գործողությունները նվազեցնում են առաքելության հաջողության հավանականությունը։
Հոկտեմբերի 23-ի ճեպազրույցում ՆԱՍԱ-ն հարավային բևեռը պահել է որպես նախատեսվող ուղղություն, սակայն նշել է, որ վերջնական որոշման համար ռոբոտային վայրէջքասարքերից ավելի շատ տվյալներ են անհրաժեշտ։
Արձակումների թվի վերաբերյալ սպասումները տարիների ընթացքում փոխվել են։ 2023-ին ՆԱՍԱ-ի՝ մարդկանց Լուսին իջեցնելու համակարգի այն ժամանակվա տնօրեն Լիզա Ուոթսոն-Մորգանը Ars Technica-ին ասել էր, որ գործակալությունն ընդհանուր պատկերացում ունի, բայց խուսափում է հստակ թիվ նշել։ Ավելի ուշ նա այդ միջակայքը նկարագրել էր որպես «միանիշ թվերի վերին հատվածից մինչև երկնիշ թվերի ստորին հատվածը»։
Հոկտեմբերի 22-ի իր խոսքում Պրեկորտը Starship-ի անունը չի տվել․ ըստ Ars Technica-ի՝ նա նկատի է ունեցել SpaceX-ի տիեզերանավը։ X սոցիալական ցանցում պատասխանելով լրագրողին՝ SpaceX-ի հիմնադիր Իլոն Մասկը գնահատականը համարել է «չափազանց մեծ»։ Թվերը վերաբերում են վառելիքային բաղադրիչների մատակարարմանը, ոչ թե Լուսնի վրա բազմակի վայրէջքներին։
| Ով է նշել | Թռիչքների գնահատված թիվը | Ինչպես է ներկայացվել թիվը |
|---|---|---|
| Չարլի Պրեկորտ | Մոտ 22 | ՆԱՍԱ-ի անվտանգության խորհրդատվական խմբի նիստում նշված վերջին գնահատականը |
| Իլոն Մասկ | 6–8 | Պրեկորտի գնահատականին ի պատասխան ներկայացված կանխատեսումը |
Երկու թվերն էլ գնահատականներ են, ոչ թե գործնականում հաստատված անհրաժեշտ թռիչքների քանակ։ Ars Technica-ն որպես հաշվարկի հիմնական տվյալներ նշում է Starship-ի բեռնատարողությունը և լուսնային վայրէջքի համար անհրաժեշտ վառելիքային բաղադրիչների քանակը․ յուրաքանչյուր արձակմամբ ավելի մեծ պաշար տեղափոխելը կնվազեցնի լիցքավորող տիեզերանավերի անհրաժեշտ թռիչքների թիվը։
ՆԱՍԱ-ի՝ մարդու մասնակցությամբ տիեզերական հետազոտությունների գծով ասոցացված կառավարչի տեղակալ Քելվին Մենինգը ներկայացրել է SpaceX-ի ծրագրերը՝ 2027-ի սկզբին տիեզերքում կրիոգեն վառելիքային բաղադրիչների փոխանցումը ցուցադրելու և 2027-ի վերջին առանց անձնակազմի լուսնային վայրէջք փորձարկելու համար։ Հոկտեմբերի 23-ի ճեպազրույցում վերահաստատվել են այդ նախատեսվող փորձարկումները, ինչպես նաև 2027-ի կեսերին «Արտեմիս III»-ի կցման առաքելությունը և 2028-ի համար նախատեսվող անձնակազմով վայրէջքները։
Վերին աստիճանն ամբողջական է մնացել 13-րդ թռիչքի ժամանակ՝ հուլիսին ջրի վրա վայրէջքից հետո։ Դրա վերադարձն ինժեներներին հնարավորություն է տալիս զննել սարքավորումները տիեզերական թռիչքից և մթնոլորտ կրկին մուտք գործելուց հետո։
2 րոպե
Թարմացում ·
Ներկայացվել են ՆԱՍԱ-ի նկարագրած՝ Starship-ի և Blue Origin-ի տեղափոխման վերանայված ծրագրերը․ ուղեծրային լիցքավորման և առանց անձնակազմի լուսնային վայրէջքի ցուցադրական փորձարկումները դեռ առջևում են։
Թարմացում ·
Ավելացվել են անվտանգության խորհրդատվական խմբի՝ «Արտեմիս IV»-ը վերանայելու նախատեսվող առաջարկը, վայրէջքի փորձարկումների ու հարավային բևեռի պայմանների վերաբերյալ նրա մտահոգությունները և 2027-ին նախատեսվող ցուցադրական փորձարկումները։
