ՆԱՍԱ-ն վերանայել է Starship-ի և Blue Moon-ի՝ Լուսնի վրա վայրէջքի ծրագրերը

Վայրէջքի առաքելությունների բաշխումը կախված է պատրաստվածությունից

ՆԱՍԱ-ի փոխանցմամբ՝ այժմ ընկերություններից ոչ մեկին «Արտեմիս» ծրագրի շրջանակում լուսնային վայրէջքի կոնկրետ առաքելություն չի հանձնարարվել։ Սկզբնական պայմանագրերով SpaceX-ին հանձնարարված էին «Արտեմիս III»-ը և «Արտեմիս IV»-ը, իսկ Blue Origin-ին՝ «Արտեմիս V»-ը։ Փոխարենը երկու ընկերություններն էլ կմասնակցեն Երկրի ուղեծրում «Արտեմիս III»-ի ցուցադրական փորձարկումներին, իսկ լուսնային առաջին վայրէջքն իրականացնողին ՆԱՍԱ-ն կընտրի ըստ պատրաստվածության։ Գործակալությունն այդ վայրէջքը նախատեսում է 2028-ին, որին կհաջորդի անձնակազմով երկրորդ վայրէջքի հնարավորությունը։

Երկու ընկերություններն էլ պետք է առանց անձնակազմի ցուցադրական առաքելություն ավարտեն՝ նախքան տիեզերագնացներին Լուսին տեղափոխելը, իսկ ՆԱՍԱ-ն պետք է հավաստագրի նրանց վայրէջքային սարքերը։ Վերանայված պայմանագրերով ավելացվել են նաև մշակման ընթացքի ստուգումներ․ SpaceX-ն անձնակազմի խցիկի երկու ցուցադրական փորձարկում կանցկացնի, իսկ Blue Origin-ը կավելացնի մարդկանց մասնակցությամբ կառավարման փորձարկումներ և սարքավորումների պատրաստվածության ստուգման փուլեր։ ՆԱՍԱ-ն այս պահանջները ներկայացնում է որպես անձնակազմով վայրէջքներից առաջ ռիսկը նվազեցնելու միջոցներ։

Starship-ը Orion-ը կհասցնի Լուսին

SpaceX-ը նախատեսում է Երկրի ցածր ուղեծրում գերսառը հեղուկ վառելիք կուտակել։ Լիցքավորող Starship տիեզերանավերը վառելիք կմատակարարեն պահեստ-տիեզերանավին, որն էլ կլիցքավորի լուսնային վայրէջքային սարքը։ Երկրի բարձր ուղեծրում Orion-ին կցվելուց հետո վայրէջքային սարքը կմիացնի շարժիչները՝ երկու տիեզերանավերն էլ դեպի Լուսնի ցածր ուղեծիր ուղարկելու համար։ ՆԱՍԱ-ի փոխանցմամբ՝ գործակալությունն աշխատում է Orion-ի փոփոխությունների վրա, որպեսզի Starship-ը կարողանա այն մղել դեպի Լուսին։

Չորս տիեզերագնացները կճանապարհորդեն Orion-ում։ Նրանցից երկուսը կտեղափոխվեն Starship՝ մակերևույթին մի քանի օր անցկացնելու համար, իսկ մյուս երկուսը կմնան Orion-ում։ ՆԱՍԱ-ի փոխանցմամբ՝ Լուսնի ցածր ուղեծրի օգտագործումը զգալիորեն կնվազեցնի վառելիքի այն քանակը, որը Starship-ը պետք է կուտակի, և կկրճատի տիեզերագնացներին մակերևույթից Orion վերադարձնելու ժամանակը։

Հոկտեմբերի 23-ին ՆԱՍԱ-ի պաշտոնյաները հրաժարվել են հստակ թիվ նշել։ Գործակալության ղեկավար Ջարեդ Այզեքմանն ասել է, որ վեցից ութ արձակումը հնարավոր է, բայց դա Starship-ի «զարգացման վերջնական հնարավոր արդյունքն» է։ Թիվը կախված է նրանից, թե որքան բեռ կարող է տեղափոխել Starship-ը, որքան գերսառը մեթան և հեղուկ թթվածին է գոլորշիանում ուղեծրում, և որքան արդյունավետ են տիեզերանավերն այդ վառելիքը փոխանցում միմյանց։

Blue Moon-ը կօգտագործի երեք փոխադրման աստիճան

Blue Origin-ի սկզբնական վայրէջքի ծրագրով տիեզերանավերի միջև վառելիքի փոխանցումը հետաձգվում է։ Ըստ Ars Technica-ի՝ New Glenn-ի երեք արձակումներով Երկրի ցածր ուղեծիր կդուրս բերվեն երեք փոխադրման աստիճաններ՝ շարժիչային հանգույցներ, որոնք առաջ են մղում այլ տիեզերանավեր։ Դրանց կհաջորդի չորրորդ արձակումը՝ Blue Moon Mark 2 վայրէջքային սարքով։

ՆԱՍԱ-ի սահմանած ծրագրով աստիճանները Mark 2 Alpha վայրէջքային սարքը կմղեն դեպի Լուսնի էլիպսաձև բևեռային ուղեծիր՝ Լուսնի բևեռների վրայով անցնող ձգված ուղի։ Ars Technica-ի նկարագրած գծապատկերում Orion-ի հետ միացման ուղեծիրը մակերևույթից մոտ 8 500 կիլոմետր բարձրության վրա էր։ Երկու տիեզերագնաց կտեղափոխվեն Blue Moon՝ Լուսնի հարավային բևեռի մոտ վայրէջք կատարելու համար։

Ըստ NASASpaceflight-ի նկարագրության՝ փոխադրման աստիճաններից երկուսը կանջատվեն դեպի Լուսին ճանապարհին։ Երրորդը կմնա կցված մինչև անձնակազմի՝ Orion-ից տեղափոխվելը, ապա վայրէջքային սարքը կիջեցնի Լուսնի ցածր ուղեծիր՝ վերջնական վայրէջքից առաջ։ ՆԱՍԱ-ի փոխանցմամբ՝ նախկինում նախատեսված հալո ուղեծրի համեմատ էլիպսաձև բևեռային ուղին կնվազեցնի Blue Moon-ին անհրաժեշտ վառելիքի քանակը և թույլ կտա մակերևույթից ավելի արագ վերադառնալ Orion։

Երկարացված վերին աստիճանը կարող է Orion-ը մոտեցնել Լուսնին

ՆԱՍԱ-ն մշակում է նաև Լուսնի ցածր ուղեծրում Blue Moon-ին միանալու տարբերակը։ Ըստ Ars Technica-ի՝ գործակալությունը United Launch Alliance-ի հետ աշխատում է Centaur V վերին աստիճանի երկարացված տարբերակի վրա։ Վերին աստիճանը հրթիռի այն հատվածն է, որն ապահովում է շարժումը ստորին աստիճանի աշխատանքն ավարտվելուց հետո։ Space Launch System-ի հիմնական աստիճանի հետ համակցված՝ այն Orion-ին թույլ կտա հասնել Լուսնի ցածր ուղեծիր։

ՆԱՍԱ-ի «Արտեմիս» ծրագրի ղեկավար Ջերեմի Փարսոնսի խոսքով՝ Լուսնից մի քանի հարյուր կիլոմետր բարձրության վրա միացումը զգալիորեն կնվազեցնի վառելիքի այն քանակը, որն անհրաժեշտ է Blue Moon-ին՝ տիեզերագնացներին մակերևույթ հասցնելու և հետ բերելու համար։ Նրա խոսքով՝ ավելի ցածր ուղեծիրը նաև անհրաժեշտության դեպքում մակերևույթից հեռանալու ավելի հաճախակի և արագ հնարավորություններ կտա։ Սա դեռ մշակման փուլում գտնվող տարբերակ է՝ սահմանված էլիպսաձև բևեռային միացման ուղուց առանձին։

Տիեզերագնացները կմտնեն Blue Moon, բայց ոչ Starship

Հոկտեմբերի 23-ի ասուլիսում ՆԱՍԱ-ն «Արտեմիս III»-ի համար պահպանել է 2027-ի ամառը որպես նպատակային ժամկետ, իսկ «Արտեմիս IV»-ի արձակման համար՝ 2028-ը։ Վերջինս կներառի վայրէջք Լուսնի վրա։ ՆԱՍԱ-ի «Արտեմիս III»-ի պաշտոնական ծրագրով նախատեսվում է մոտ 14-օրյա առաքելություն Երկրի ցածր ուղեծրում՝ չորս տիեզերագնացի և երկու վայրէջքային սարքերի փորձնական տարբերակների մասնակցությամբ։

Orion-ը նախ կկցվի Blue Moon-ին։ Տիեզերագնացները կմտնեն փորձնական սարք և մոտ երկու օր կգնահատեն դրա խցիկը, կառավարման միջոցներն ու կենսաապահովման համակարգերը, այդ թվում՝ մթնոլորտն ու ճնշումը։ Առաջինը կարձակվի Blue Moon-ը, իսկ Orion-ը՝ միայն վայրէջքային սարքի սարքին ու պատրաստ լինելը հաստատելուց հետո։

Այնուհետև Orion-ը մինչև երկու ժամով կկցվի Starship-ի փորձնական տարբերակին, բայց տիեզերագնացները Starship չեն մտնի։ Այդ ցուցադրական փորձարկմամբ կգնահատվեն կցված տիեզերանավերի կառավարումը, կապն ու ծրագրային ապահովման աշխատանքը, ինչպես նաև կցումն ու անջատումը։ ՆԱՍԱ-ն նախատեսում է երկու ցուցադրական փորձարկումներով ստուգել սարքավորումներն ու ընթացակարգերը՝ նախքան Լուսնի վրա անձնակազմով վայրէջքի փորձը։