ԱՄՆ-ի NASA տիեզերական գործակալության Crew-12-ը 237 օր անց վերադարձել է Երկիր


Չորս տիեզերագնացները վերադարձել են Միջազգային տիեզերակայանում անձնակազմերի հետաձգված հերթափոխից հետո։
NASA-ի չորս հոգանոց Crew-12 առաքելությունը 2026 թ․ հոկտեմբերի 8-ին՝ 237 օր անց, անվտանգ վերադարձել է Երկիր։ Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը հոկտեմբերի 12-ի հայտարարության մեջ անձնակազմի անդամ Սոֆի Ադենոյի թռիչքը նշել է որպես եվրոպացի տիեզերագնացի մինչ այժմ ամենաերկար առաքելությունը տիեզերքում։
Տիեզերագնացները փետրվարից ապրում էին Միջազգային տիեզերակայանում։ Guardian-ը հոկտեմբերի 8-ին հաղորդել է, որ նրանց փոխարինողների պարկուճի վերանորոգումը երեք շաբաթով հետաձգել է Crew-13-ի ժամանումը և երկարացրել Crew-12-ի մնալը կայանում։
NASA-ն հաստատել է, որ SpaceX-ի Crew Dragon Freedom տիեզերանավը Խաղաղօվկիանոսյան ամառային ժամանակով ժամը 08:34-ին ջրի վրա վայրէջք է կատարել Խաղաղ օվկիանոսում՝ Լոս Անջելեսի ափերի մոտ։ Տիեզերանավում էին NASA-ի տիեզերագնացներ Ջեսիկա Մեիրը և Ջեք Հաթավեյը, Եվրոպական տիեզերական գործակալության ֆրանսիացի տիեզերագնաց Սոֆի Ադենոն և Roscosmos-ի ռուս տիեզերագնաց Անդրեյ Ֆեդյաևը։ Guardian-ը հոկտեմբերի 8-ին հաղորդել է, որ կայանում մնացել է յոթ տիեզերագնաց՝ ԱՄՆ-ից, Ռուսաստանից և Կանադայից։
Եվրոպական տիեզերական գործակալությունը հայտնում է, որ Ադենոն վերադարձել է Եվրոպա և կսկսի հետթռիչքային տվյալների հավաքումն ու վերականգնումը՝ կրկին հարմարվելով Երկրի վրա կյանքին։ Սրանք նրա հաջորդ քայլերն են կայանում ռեկորդային տևողությամբ մնալուց հետո։
NASASpaceflight-ի հոկտեմբերի 6-ի հաղորդմամբ՝ Crew-13-ի՝ հոկտեմբերի 1-ին ժամանումը հնարավոր է դարձրել Crew-12-ի մեկնումը։ Freedom-ը հոկտեմբերի 7-ին՝ UTC-ով ժամը 12:05-ին (ԱՄՆ արևելյան ամառային ժամանակով՝ 08:05-ին), անջատվել է կայանի Harmony մոդուլի՝ դեպի վեր ուղղված միակցման հանգույցից։ NASA-ի սեպտեմբերի 30-ի ծրագիրը նախատեսում էր պարտականությունների փոխանցման կարճ փուլ և մեկնում հոկտեմբերի 5-ից ոչ շուտ։ Հոկտեմբերի 5-ի հայտարարությամբ մեկնումը նախատեսվել է հոկտեմբերի 7-ին։

NASASpaceflight-ի հաղորդմամբ՝ Freedom-ը կայանից անջատվելուց անմիջապես հետո գործարկել է կառավարման շարժիչները՝ կայանից հեռանալու համար, նախքան ուղեծիրն իջեցնելը։ Հաղորդման մեջ վերադարձի մնացած փուլերը նկարագրվել են որպես շարժիչի գործարկում՝ ուղեծրից դուրս գալու համար, չհերմետիկ բեռնային հատվածի անջատում և կրկին մուտք Երկրի մթնոլորտ։ Տիեզերանավն ու անձնակազմը վերցնելու համար նախատեսված նավը SpaceX-ի Shannon-ն էր։
NASA-ի հոկտեմբերի 5-ի հայտարարությամբ՝ մեկնումը կախված էր տիեզերանավի ու վերադարձող անձնակազմին դիմավորող թիմի պատրաստվածությունից, Կալիֆոռնիայի ափերի մոտ Խաղաղ օվկիանոսի եղանակից և այլ գործոններից։ Առաքելության ղեկավարները հետևում էին վայրէջքի տարածքի պայմաններին, իսկ վայրէջքի ժամանակացույցը դեռ կարող էր փոխվել թռիչքի ընթացքում։
NASA-ի հաղորդմամբ՝ SpaceX-ի թիմերը ջրի վրա վայրէջքից կարճ ժամանակ անց վերցրել են Freedom-ն ու նրա անձնակազմին։ Գործակալության հոկտեմբերի 8-ի հայտարարությունը նախատեսում էր հետթռիչքային սովորական բժշկական ստուգումներ, օդային ճանապարհով ափ հասնելը և վերադարձը Հյուսթոնում գտնվող NASA-ի Ջոնսոնի տիեզերական կենտրոն։
Crew-13-ը հոկտեմբերի 1-ին՝ ԱՄՆ արևելյան ամառային ժամանակով ժամը 11:10-ին (UTC-ով՝ 15:10-ին), արձակվել է Falcon 9 հրթիռով և Dragon տիեզերանավով՝ Ֆլորիդայի Կանավերալ հրվանդանի տիեզերական ուժերի կայանի 40-րդ տիեզերական արձակման համալիրից։ NASA-ն արձակումը հաստատել է հոկտեմբերի 1-ի հայտարարությամբ, իսկ Ars Technica-ն նույն օրը հաղորդել է դրա ժամը։
Dragon-ի Grace պարկուճը միակցվել է 7 ժամ 55 րոպե անց՝ նախքան արձակումը կանխատեսված 7 ժամ 50 րոպեի փոխարեն։ Guardian-ը հոկտեմբերի 2-ի հաղորդման մեջ սա անվանել է ամերիկյան տիեզերանավի ամենաարագ ուղևորությունը՝ արձակումից մինչև կայանին միակցվելը։ Ռեկորդը վերաբերում է ուղևորության տևողությանը, ոչ թե տիեզերանավի արագությանը․ արձակման պահին տիեզերանավի և կայանի միջև հեռավորությունը մեծապես ազդում է ուղևորության տևողության վրա։
Falcon 9-ը Dragon-ը հասցնում է ուղեծիր։ Այնուհետև Dragon-ը շտկում է իր հետագիծը՝ այն կայանի ընթացած ճանապարհին համապատասխանեցնելու համար, ճիշտ դիրք է զբաղեցնում միակցման հանգույցի նկատմամբ և ամուր միանում դրան։ NASASpaceflight-ի հաղորդմամբ՝ Crew-13-ը հոկտեմբերի 1-ին՝ UTC-ով ժամը 23:05-ին, միակցվել է Harmony-ի՝ դեպի առաջ ուղղված հանգույցին, որը նրան հատկացվել էր NASA-ի նախաթռիչքային ծրագրով։ Harmony-ն կապող մոդուլ է՝ այցելու տիեզերանավերի համար միակցման վայրերով։
NASA-ն Crew-13-ի արձակման հետաձգման մասին հայտարարել էր օգոստոսի վերջին, երբ Կանավերալ հրվանդանում մասնագետները Dragon-ի շարժիչային համակարգում օքսիդիչի արտահոսք էին հայտնաբերել։ Օքսիդիչը ռեակցիայի մեջ է մտնում վառելիքի հետ՝ գործարկելով տիեզերանավի կառավարման շարժիչները։ Հոկտեմբերի 1-ին Ars Technica-ն հաղորդել է, որ SpaceX-ը պարզել էր՝ արտահոսքը փականից է։ Ընկերության խոսքով՝ փականի փոխարինումը կանխել է շատ ավելի երկար հետաձգումը, որը կպահանջվեր շարժիչային նյութերը դատարկելու և տիեզերանավն ապամոնտաժելու դեպքում։
Այդ հաղորդման մեջ SpaceX-ի՝ արտադրության և թռիչքների հուսալիության հարցերով փոխնախագահ Բիլ Գերսթենմայերի խոսքով՝ մասնագետները շարժիչային նյութերի խողովակից կտրել-հանել են զոդված փականը և դրա տեղում նորը զոդել։ Բաքը մնացել էր լի ազոտի տետրօքսիդով՝ ցնդող, թունավոր օքսիդիչով, որը ռեակցիայի մեջ է մտնում հիդրազին վառելիքի հետ։ Զոդման համար SpaceX-ը հատուկ թույլտվություն էր ստացել Տիեզերական ուժերի Արևելյան արձակման գոտուց։ Ars Technica-ի հաղորդմամբ՝ ընկերությունն առաջին անգամ էր նման վերանորոգում կատարում ամբողջությամբ հավաքված և շարժիչային նյութերով լցված Dragon-ի վրա։
Հոկտեմբերի 1-ի հաղորդման մեջ որպես NASA-ի Միջազգային տիեզերակայանի ծրագրի ղեկավար ներկայացված Դանա Վայգելի խոսքով՝ գործակալությունն ուսումնասիրել է վերանորոգման ծրագրերը, տվյալներն ու զոդման կարերը և գոհ է եղել արդյունքից։ Ars Technica-ն հաղորդել է, որ արձակման վերջնական նախապատրաստության ընթացքում արտահոսքեր չեն հայտնաբերվել, իսկ ուղեծրում շարժիչային համակարգը կարծես լավ էր աշխատում։ Հոկտեմբերի 1-ին ինժեներները դեռ փորձարկում էին անսարք փականը՝ բուն պատճառը պարզելու համար։
ScienceDaily-ի սեպտեմբերի 29-ի հաղորդումը նկարագրել է Crew-13-ի կարանտինը Հյուսթոնում՝ NASA-ի Ջոնսոնի տիեզերական կենտրոնում։ Սա սովորական նախազգուշական միջոց է՝ արձակումից առաջ հիվանդանալու հավանականությունը նվազեցնելու համար։ Հաղորդման մեջ սեպտեմբերի 26-ը նշվել էր որպես NASA-ի Քենեդիի տիեզերական կենտրոն մեկնելու նախատեսված ամսաթիվ։ Ավելի վաղ ծրագրերը նաև նախատեսում էին վերջնական նախապատրաստական աշխատանքներ և անձնակազմի, կայանի, Dragon-ի ու Falcon 9-ի պատրաստվածության ստուգումներ։ Ընթացիկ գործողությունների ընթացքում ժամկետները կարող էին փոխվել։
Crew-13-ի հրամանատար Ջեսիկա Ուոթկինսը սկսել է իր առաջին թռիչքը որպես հրամանատար և երկրորդ տիեզերական թռիչքը՝ 2022 թվականին կայանում 170 օր անցկացնելուց հետո։ Ars Technica-ն հոկտեմբերի 1-ին հաղորդել է, որ NASA-ի տիեզերագնացը դարձել է տիեզերանավի առաջին սևամորթ կին հրամանատարը։ Crew-13-ը մեկնարկել է NASA-ի տիեզերագնաց Լյուկ Դելեյնիի՝ որպես օդաչուի, և Կանադայի տիեզերական գործակալության տիեզերագնաց Ջոշուա Քութրիկի ու Roscosmos-ի տիեզերագնաց Սերգեյ Տետերյատնիկովի՝ որպես առաքելության մասնագետների մասնակցությամբ։
Crew-13-ի չորս անդամները հոկտեմբերի 1-ին մտել են կայան և միացել 75-րդ արշավախմբին՝ կայանում երկարատև առաքելություն իրականացնող խմբին։ Կայանում նրանց նախատեսված վեցամսյա մնալու ընթացքում պետք է կատարվեն գիտական հետազոտություններ, կայանի սպասարկում, տեխնոլոգիաների ցուցադրություններ և այլ աշխատանքներ։ NASASpaceflight-ի հոկտեմբերի 6-ի հաղորդմամբ՝ անձնակազմ տեղափոխող հաջորդ հերթական թռիչքը՝ Crew-14-ը, ակնկալվում էր արձակել 2027 թվականի մարտից ոչ շուտ։
NASA-ն հոկտեմբերի 15-ին՝ ԱՄՆ արևելյան ամառային ժամանակով ժամը 15:30-ին, Հյուսթոնի Ջոնսոնի տիեզերական կենտրոնում նախատեսել է ասուլիս, որի ընթացքում վերադարձած Crew-12-ի անդամներ Ջեսիկա Մեիրը, Ջեք Հաթավեյը և Անդրեյ Ֆեդյաևը կխոսեն իրենց գիտական առաքելության մասին։ NASA-ի հաղորդմամբ՝ Սոֆի Ադենոն ասուլիսին հասանելի չի լինի։
Հոլոգրաֆիկ սկզբունքի համաձայն՝ տարածության որևէ շրջանի ներսում ամեն ինչ, հնարավոր է, ամբողջությամբ նկարագրելի է դրա մակերևույթի վրայի տեղեկատվությամբ։ Quanta Magazine-ի էսսեն առանձնացնում է այս գաղափարի հիմքում ընկած մաթեմատիկան այն բաց հարցերից, թե արդյոք այն վերաբերում է մեր տիեզերքին։
7 րոպե

Սեպտեմբերի 28-ին ESA-ի Juice տիեզերանավը Հնդկական օվկիանոսից 8640 կմ բարձրությամբ անցավ Երկրի կողքով։ Երկրի ձգողությունը 20°-ով փոխեց նրա ուղղությունը և արագությունը մեծացրեց 3,5 կմ/վրկ-ով։ Առաքելության թիմերն այս անցումն օգտագործեցին նաև սարքերը փորձարկելու և Երկրի մագնիսական դաշտն ուսումնասիրելու համար։
4 րոպե

Քեմբրիջի գլխավորությամբ թիմը նախատեսում է Լուսինն օգտագործել՝ Երկրից եկող ռադիոաղմուկն արգելափակելու համար։ Դա հնարավորություն կտա CosmoCube կոչվող փոքր տիեզերանավին փնտրել ջրածնի թույլ ազդանշան՝ տիեզերքի չդիտարկված «մութ դարերից»։ Առաքելությունը դեռ մշակման փուլում է։
4 րոպե