ԱՄՆ գործակալությունն առաջարկում է մինչև $1 միլիոն՝ գենդերային դիսֆորիան և բռնությունն ուսումնասիրելու համար

ԱՄՆ արդարադատության նախարարության հետազոտական կառույցը՝ Արդարադատության ազգային ինստիտուտը, մինչև $1 միլիոն ֆինանսավորում է առաջարկել գենդերային դիսֆորիայի, դրա բուժման և բռնի վարքագծի ուսումնասիրությունների համար։ 2026 թ․ հոկտեմբերի 9-ին հրապարակված հայտարարությունը ֆինանսավորման հնարավորություն է բացում․ այն չի ներկայացնում արդեն հատկացված դրամաշնորհներ կամ հետազոտական արդյունքներ։

Հայտարարությունը հրապարակվել է ատելությամբ պայմանավորված և ծայրահեղական բռնության հետազոտությունների ֆինանսավորման կրճատումներից ավելի քան մեկ տարի անց, գրել է Guardian-ը։ Թերթի հետ զրուցած հետազոտողներն ու իրավապաշտպանները կասկածի տակ են դնում նոր առաջնահերթությունը և բռնությունը բացատրելու այդ մոտեցումը։

Ի՞նչ է ինստիտուտը ցանկանում ուսումնասիրել

Արդարադատության ազգային ինստիտուտը հետահայաց վերլուծություններ է ակնկալում՝ արդեն առկա տվյալների ուսումնասիրություններ։ Ինստիտուտը հետազոտական առաջարկներ է ակնկալում, քանի որ, իր խոսքով, թեմայի վերաբերյալ ապացույցները սահմանափակ են, հատկապես հնարավոր պատճառահետևանքային կապի մեխանիզմների հարցում, այլ ոչ թե այն պատճառով, որ եզրակացրել է, թե գենդերային դիսֆորիան բռնություն է առաջացնում։

Առաջարկվող հարցերից են՝ որքան հաճախ է բռնություն տեղի ունենում և հանցագործությունների ինչ տեսակներ են արձանագրվում, ինչ օրինաչափություններ կան դատապարտված կամ ազատազրկված անձանց շրջանում, և ինչպես է բռնությունը կապված ախտորոշման կամ բուժման հետ։ Հայտարարությամբ առաջարկվում է նաև ուսումնասիրել այն մարդկանց, որոնք և՛ բռնության են ենթարկվել, և՛ բռնություն են գործադրել, ինչպես նաև զուգակցվող՝ նյութերի օգտագործման կամ հոգեկան առողջության խանգարումների ազդեցությունը բռնության և գենդերային դիսֆորիայի ախտորոշման կամ բուժման միջև կապի վրա։

Ինչո՞ւ են քննադատները կասկածի տակ դնում առաջնահերթությունը

Փորձագետներն ու ԼԳԲՏՔ+ իրավապաշտպանները «կեղծ գիտություն» են անվանում բռնության հիմնական բացատրությունը մեկ հատկանիշով, օրինակ՝ գենդերով պայմանավորելու փորձերը։ Փոխարենը նրանք մատնանշում են հարձակվողների հայացքները, այդ թվում՝ ռասիզմը, հոմոֆոբիան, կնատյացությունն ու նիհիլիզմը։

Ատելության և ծայրահեղականության դեմ համաշխարհային նախագծի համահիմնադիր և գլխավոր տնօրեն Վենդի Վիան ասել է, որ վարչակազմը տրանսգենդեր մարդկանց ներկայացնում է որպես ծայրահեղական բռնություն գործադրելու ավելի մեծ հավանականություն ունեցող անձանց՝ ուշադրությունը շեղելով ծայրահեղ աջ գաղափարախոսություններից։ Նրա խոսքով՝ յուրաքանչյուր մարդու՝ զանգվածային բռնության դիմելու ճանապարհը բարդ է։ «Իրավաբաններ՝ հանուն լավ կառավարման» կազմակերպության իրավաբան Զեյն Մաքնիլը նույնպես զգուշացրել է, որ Արդարադատության ազգային ինստիտուտի առաջնահերթություններն ուշադրությունը ծայրահեղ աջերից կտեղափոխեն տրանսգենդեր մարդկանց վրա։

2025-ի սեպտեմբերին պահպանողական ակտիվիստ Չարլի Քըրքի՝ հրազենով սպանությունից հետո աջակողմյան ազդեցիկ գործիչները ենթադրյալ կրակողի շարժառիթի մի մասը կապել են իրենց բնորոշմամբ՝ «տրանսգենդեր գաղափարախոսության» հետ։ Սպիտակ տան՝ ահաբեկչության դեմ պայքարի մասին 2026-ի զեկույցում ներառվել է ձախակողմյան բռնության և, զեկույցի ձևակերպմամբ, «տրանսգենդեր գաղափարախոսությունների» դեմ պայքարը։

Մեկ այլ դաշնային զեկույց ևս վիճարկվում է

ԱՄՆ առողջապահության և սոցիալական ծառայությունների նախարարությունը նույնպես զեկույց է պատվիրել Ռատգերսի համալսարանի, Մանհեթենի ինստիտուտի և Ցանցային տարածման հետազոտական ինստիտուտի հետազոտողներին։ Այդ զեկույցը հիմնված է ԱՄՆ-ում մոտ 1 200 չափահասների հարցման վրա և ենթադրում է, որ գենդերային ինքնությունը հաստատող բուժօգնություն ստացող կամ դրան աջակցող մարդիկ ավելի հավանական է՝ աջակցեն քաղաքական բռնությանը։

2026-ի հոկտեմբերին Մաքնիլը պահանջել է ուղղումներ կատարել՝ պնդելով, որ զեկույցը խախտում է նախարարության ուղեցույցները, իսկ հետազոտությունը թերի է և կողմնակալ։ Մաքնիլն ու այլ հետազոտողներ փորձում են ստանալ հարցման տվյալները՝ սեփական վերլուծությունն իրականացնելու համար։

Առողջապահության և սոցիալական ծառայությունների նախարարության մամուլի քարտուղար Գրեյս Դևիս Ջեյմիսոնն ասել է, որ զեկույցը կօգնի կառավարությանը հասկանալ, թե ինչպես է զարգանում քաղաքական արմատականացումը, և որ դրա եզրակացությունները պետք է գնահատել ապացույցների հիման վրա։ Արդարադատության ազգային ինստիտուտը և նախարարության պատվիրած զեկույցին առնչվող հաստատությունները չեն պատասխանել մեկնաբանության համար Guardian-ի հարցումներին։

Ովքե՞ր կարող են դիմել, և ո՞րն է հաջորդ քայլը

Դիմել կարող են բիզնեսներ, նահանգային և տեղական իշխանություններ, դաշնային մակարդակով ճանաչված ցեղային իշխանություններ, այլ ցեղային կազմակերպություններ, բարձրագույն ուսումնական հաստատություններ, անկախ դպրոցական շրջաններ և ոչ առևտրային կազմակերպություններ, այդ թվում՝ հարկային արտոնության կարգավիճակ չունեցողները։

Հայտարարությամբ նախատեսվում է տրամադրել 2 դրամաշնորհ, իսկ դիմումների վերջնաժամկետ է նշված 2026 թ․ նոյեմբերի 23-ը։