ԱՄՆ գիտության հիմնադրամը նոր սոցիալական դրամաշնորհների ծախսերը կրճատել է մինչև $94 միլիոն

ԱՄՆ գիտության ազգային հիմնադրամի սոցիալական, վարքագծային և տնտեսական գիտությունների տնօրինությունը 2026 ֆինանսական տարում նոր դրամաշնորհների վրա ծախսել է $94 միլիոն՝ 2021–24 ֆինանսական տարիների տարեկան միջին $247 միլիոնի դիմաց։ Նոյեմբերի 3-ին, երբ Nature-ը հրապարակել է իր ուսումնասիրության արդյունքները, տնօրինությունը ֆինանսավորման գործող մրցույթներ կամ հայտերը գնահատող հանձնաժողովներ չի ունեցել։

2026 ֆինանսական տարում, որն ավարտվել է սեպտեմբերի 30-ին, հիմնադրամը ֆինանսավորել է սոցիալական գիտությունների 100-ից պակաս նոր դրամաշնորհ՝ նախորդ տարիների տարեկան միջին մոտ 850-ի դիմաց։ Այդ մասին գրել է Nature-ն՝ վկայակոչելով հիմնադրամի և ԱՄՆ-ում հետազոտությունների ֆինանսավորմանը հետևող Grant Witness ոչ առևտրային կազմակերպության տվյալները։ Տասնյակ ծրագրային ոլորտներում նոր դրամաշնորհներ չեն տրամադրվել, այդ թվում՝ հնագիտության և հնաչափության, տնտեսագիտության ու սոցիոլոգիայի ոլորտներում։

Սոցիալական գիտությունների հետազոտողները հատկապես կախված են գործակալությունից։ Մինչև սեպտեմբերի վերջը տնօրինության կայքում նշված էր, որ այն ապահովում է ԱՄՆ-ում սոցիալական և հոգեբանական գիտությունների ակադեմիական ֆինանսավորման 63%-ը։ Կոլումբիայի համալսարանի տնտեսագետ Մայքլ Վուդֆորդի խոսքով՝ շատ տնտեսագետների համար ընտրությունն ըստ էության հիմնադրամի ֆինանսավորման և ոչնչի միջև է։

Կրճատումները նախորդում են տնօրինության մասին որոշմանը

Սպիտակ տունն ապրիլին ներկայացրած 2027 ֆինանսական տարվա բյուջեի առաջարկում առաջարկել է վերացնել տնօրինությունը՝ դրա գործունեության ուղղությունները որակելով որպես «արթնացած»։ Հիմնադրամը հայտնել է, որ բյուջետային հայտում տնօրինության հետագա ֆինանսավորում նախատեսված չէ, սակայն այն չի փակվել։ Կոնգրեսը դեռ դիրքորոշում չի հայտնել տնօրինության ապագայի վերաբերյալ։

Նախագահ Դոնալդ Թրամփի վարչակազմն արդեն սկսել է կրճատել ծախսերը։ Nature-ն, վկայակոչելով Science-ի հրապարակումը, գրել է, որ հիմնադրամը տնօրինությանը թույլ է տվել նոր դրամաշնորհներ տրամադրել միայն Սպիտակ տան հավանությանն արժանացած ոլորտներում, այդ թվում՝ գերբանականության (ԳԲ) և ճանաչողական գիտության՝ մտքի աշխատանքն ուսումնասիրող գիտության ոլորտներում։ Հիմնադրամը հայտնել է, որ Թրամփի օրակարգի իրականացումը պլանավորելիս պարբերաբար գնահատում է ֆինանսավորման հնարավորությունների համապատասխանությունը գործակալության առաջնահերթություններին։

Տնօրինությունն այժմ ունի 12-ից պակաս աշխատակից, մինչդեռ 2025-ին՝ Թրամփի ներկայիս պաշտոնավարման սկզբում, նրանց թիվը մոտ 50 էր։

Տասնամյակներ շարունակվող հարցումները ֆինանսավորման խնդիրների առաջ են

Տնօրինության խոշորագույն նախագծերից են հետազոտողների ղեկավարությամբ անցկացվող երեք հարցումներ, որոնք շարունակվում են տասնամյակներ։ Ամերիկյան ազգային ընտրական ուսումնասիրությունները հետևում են քաղաքական մասնակցությանն ու դիրքորոշումներին, Ընդհանուր սոցիալական հարցումը երկու տարին մեկ ուսումնասիրում է ամերիկացիների վարքագիծը, կարծիքներն ու փորձառությունը, իսկ Եկամուտների դինամիկայի պանելային ուսումնասիրությունը տնտեսական տվյալներ է հավաքում։

Յուրաքանչյուր հարցման համար տարեկան մի քանի միլիոն դոլար է անհրաժեշտ՝ մասամբ այն պատճառով, որ դրանք դեռ ներառում են դեմ առ դեմ հարցազրույցներ։ Nature-ն գրել է, որ նման ծավալի ֆինանսավորումը վեր է սոցիալական գիտություններին ուղղված բարեգործության հնարավորություններից։ Միչիգանի համալսարանի սոցիոլոգ Փամելա Հերդը, որն Ընդհանուր սոցիալական հարցման դրամաշնորհի համահետազոտող է, տվյալների շտեմարաններն անվանել է կենսական նշանակության ընդհանուր հանրային բարիք։ Թաֆթսի համալսարանի քաղաքագետ Բրայան Շաֆներն ասել է, որ երկար տարիների պատմություն ունեցող հարցումները գոյության ճգնաժամի առաջ են կանգնած։

Տորոնտոյի համալսարանի պատմաբան Մարկ Սոլովեյն ակնկալում է, որ առանց միջամտության կվերանան այն նախագծերը, որոնք հիմնադրամը երկար ժամանակ ֆինանսավորել է։