1990–2019-ին օվկիանոսի կլանումն աճել է, ցամաքինը՝ երկարաժամկետ նկատելի աճ չի գրանցել

Նոյեմբերի 12-ին հրապարակված՝ Սքրիփսի գլխավորած հետազոտության գնահատմամբ՝ 1990–2019 թվականներին օվկիանոսի ածխածնի կլանման տեմպն աճել է, մինչդեռ ցամաքի զուտ կլանումը երկարաժամկետ նկատելի աճ չի գրանցել։
Այս հոդվածում
1990–2019 թվականներին օվկիանոսի ածխածնի կլանման տեմպն աճել է, մինչդեռ ցամաքի զուտ կլանումը երկարաժամկետ նկատելի աճ չի գրանցել։ Այս եզրակացությանն է հանգել Սան Դիեգոյի Կալիֆոռնիայի համալսարանի Սքրիփսի օվկիանոսագիտության ինստիտուտի գլխավորած հետազոտությունը։ Ե՛վ ցամաքը, ե՛ւ օվկիանոսը մթնոլորտից կլանում են ածխաթթու գազը (CO₂)՝ դանդաղեցնելով դրա կուտակումը և մեղմելով տաքացումը։
Նոյեմբերի 12-ին Science-ում հրապարակված հետազոտության հեղինակները գլոբալ կլանումը գնահատել են՝ օգտագործելով հեռավոր վայրերում ավելի քան 30 տարվա ընթացքում կատարված թթվածնի և CO₂-ի չափումները։ Սքրիփսի O₂ ծրագիրն աշխարհի տարբեր վայրերում հավաքված օդի նմուշներն ուղարկում է Սքրիփս՝ վերլուծության։ Ծրագիրն այժմ չափումներ է իրականացնում Խաղաղ օվկիանոսի երկայնքով՝ բարձր Արկտիկայից մինչև Հարավային բևեռ ձգվող գծի 10 նմուշառման կետերում։ Հետազոտության գլխավոր հեղինակը Սքրիփսի ծրագրի գիտաշխատող Էրիկ Մորգանն է, իսկ համահեղինակ Ռալֆ Քիլինգն ինստիտուտի երկրագիտության պրոֆեսոր է։
| Կլանիչ | Ածխածին՝ տարեկան | Հանածո վառելիքի արտանետումների մասնաբաժինը |
|---|---|---|
| Օվկիանոս | 2,8 միլիարդ տոննա | Մոտ 35% |
| Ցամաքի զուտ կլանում | 1 միլիարդ տոննա | Մոտ 13% |
Գնահատման համաձայն՝ 1990–2019 թվականներին օվկիանոսը տարեկան կլանել է միջինը 2,8 միլիարդ տոննա ածխածին՝ հանածո վառելիքի արտանետումների մոտ 35%-ը։ Ցամաքի զուտ կլանումը տարեկան միջինը կազմել է 1 միլիարդ տոննա՝ արտանետումների մոտ 13%-ը, և զգալիորեն տատանվել է տասնամյակների միջև։
Օվկիանոսի տարեկան կլանման գնահատականը յուրաքանչյուր տասնամյակում աճել է 630 միլիոն տոննա ածխածնով։ Մեկ միլիարդ տոննան կոչվում է նաև պետագրամ։ Գնահատականները հիմնված են մթնոլորտային գրառումների, այլ ոչ թե գլոբալ յուրաքանչյուր կլանիչի ուղղակի չափումների վրա։
Ինչպես են չափումներով տարբերակում ցամաքի և օվկիանոսի կլանումը
Ածխի, նավթի և գազի այրումից արտանետվում է CO₂ և սպառվում թթվածին։ Ցամաքում ֆոտոսինթեզի՝ բույսերի կողմից CO₂-ի կլանման գործընթացի ընթացքում, թթվածին է արտազատվում։ Օվկիանոսում, ի տարբերություն դրա, կլանումը հիմնականում տեղի է ունենում ծովաջրի ռեակցիաների միջոցով, որոնք թթվածին չեն առաջացնում։
Հաշվի առնելով հանածո վառելիքի արտանետումները՝ CO₂-ի փոփոխության միտումը թույլ է տալիս սահմանել ցամաքի և օվկիանոսի կողմից միասին կլանված ածխածնի քանակի սահմանները։ Թթվածնի փոփոխության միտումը երկրորդ սահմանափակող գործոնն է, որն օգնում է հետազոտողներին գնահատել յուրաքանչյուրի մասնաբաժինը։ Ծրագրի շրջանակում հետևում են թթվածնի՝ ազոտի նկատմամբ հարաբերակցությանը, քանի որ մթնոլորտում ազոտի քանակը շատ քիչ է փոխվում։
Սքրիփսի 2024 թվականի գիտաժողովի զեկուցման թեզիսում մեթոդի հիմնական սահմանափակումներ են նշվել հանածո վառելիքի այրման հետ կապված անորոշությունը և տաքացող օվկիանոսներից արտազատվող թթվածնի համար կատարվող ուղղումը։ Թեզիսում ասվում է, որ հանածո վառելիքի արտանետումների անորոշությունն ավելի ուժեղ է ազդում ցամաքի, քան օվկիանոսի գնահատականի վրա։
Այս գրառումները հիմնվում են մթնոլորտային CO₂-ի ավելի վաղ տվյալաշարի վրա, որը Չարլզ Դեյվիդ Քիլինգը սկսել է Մաունա Լոայում 1958 թվականին։ Ռալֆ Քիլինգը 1989 թվականին հիմնել է դրան զուգահեռ իրականացվող Սքրիփսի O₂ ծրագիրը, որի թթվածնի չափումները սկսվում են 1990 թվականից։
Վերլուծություն
Ինչ է նշանակում ցամաքի վերաբերյալ արդյունքը
Ցամաքի զուտ կլանման աճի բացակայությունը չի նշանակում, թե անտառներն ու հողերը դադարել են ածխածին կլանել։ Զուտ ցուցանիշը հաշվի է առնում նաև անտառահատումների և հողօգտագործման այլ փոփոխությունների հետևանքով արտազատված ածխածինը։ Այն տասնամյակների ընթացքում զգալիորեն տատանվել է՝ առավելագույնին հասնելով 2009 թվականը կենտրոնում ունեցող տասնամյակում, իսկ դրանից հետո ընդհանուր առմամբ նվազել է։
Արդյունքը կասկածի տակ է դնում այն մոդելները, որոնց համաձայն՝ CO₂-ի և ազոտի աճը խթանել է բույսերի աճը և ավելացրել ցամաքի բնական կլանումը։ Այդ մոդելները զուտ ցուցանիշի անփոփոխ մնալու հետ համադրելու համար հողօգտագործման փոփոխություններից արտանետումները պետք է այնքան աճած լինեին, որ չեզոքացնեին կլանման աճը։ Սակայն ներկայիս գնահատականները ցույց են տալիս, որ այդ արտանետումները նվազում են, գրել է Phys.org-ը։ Մորգանն ասել է, որ ցամաքային կլանիչը կարող է խոցելի լինել։
Օվկիանոսի կողմից ածխածնի կլանումը նաև նվազեցնում է ծովաջրի pH-ը․ այս գործընթացը կոչվում է օվկիանոսի թթվացում։ Հետազոտողների խոսքով՝ օվկիանոսի կլանումը կարող է պակաս արդյունավետ դառնալ, քանի որ ավելի տաք ջուրն ավելի քիչ CO₂ է պահում և ավելի վատ է խառնվում օվկիանոսի խորքային ջրերին, որտեղ ածխածինը կարող է հարյուրավոր տարիներ մթնոլորտից տարանջատված մնալ։
Հետազոտության մեջ ասվում է, որ երկու կլանիչների ճշգրիտ գնահատականները կարևոր են, քանի որ կլիմայական մոդելները նկարագրում են ջերմաստիճանային նպատակներին հասնելու համար արտանետումների կրճատման ուղիները։ Քիլինգն ընդգծել է մթնոլորտային չափումները շարունակելու կարևորությունը՝ ածխածնի շրջապտույտն ավելի լավ հասկանալու համար։
Ներառված է «Օրը գիտության մեջ» ամփոփագրում՝ 2026 թ․ նոյեմբերի 15
Ավելի վաղ՝ Գիտություն
ԵրկիրԿանադայի Հոմաթկո դելտայում հետազոտողները 3 ստորջրյա սողանք են դիտարկել
Սողանքները տևել են 38-ից 100 րոպե և ծովի հատակով ներքև շարժվող հոսանքներ առաջացրել։ Հետազոտության համաղեկավար Սանեմ Աջըքալընն ասում է, որ թիմն առաջին անգամ ուղղակիորեն դիտարկել է բնական միջավայրում ամբողջովին ջրի տակ տեղի ունեցող սողանք։
3 րոպե
ՏիեզերքՀետազոտողներն Արեգակին նման աստղի շուրջ պտտվող հավանական սպիտակ թզուկ են հայտնաբերել
Հետազոտական խմբի պնդմամբ՝ յուրաքանչյուր 7,9 րոպեն մեկ գրանցվող ռադիոբռնկումներն ու 32-ժամյա ուղեծիրը վկայում են Արեգակին նման ուղեկից ունեցող առաջին հայտնի սպիտակ թզուկ պուլսարի մասին։
3 րոպե
ԵրկիրԻնդոնեզիայի նախագահ․ անտառային հրդեհները 16 հրշեջի կյանք են խլել
Նախագահ Պրաբովո Սուբիանտոն հայտնել է, որ գրեթե չորս ամիս տևած հրդեհները մարելիս 16 հրշեջ է զոհվել, շատերն էլ վիրավորվել են։ Նա ներողություն է խնդրել Սինգապուրի և Մալայզիայի վրա ազդած ծխամշուշի համար։
2 րոպե
