Շրի Լանկայի խորհրդարանի նախագահը նշել է հակաահաբեկչական նախագծի հակասահմանադրական կետերը

Շրի Լանկայի խորհրդարանի նախագահ Ջագաթ Վիկրամարատնեն նոյեմբերի 12-ի քննարկման ժամանակ ասել է, որ առաջարկվող հակաահաբեկչական օրինագծի որոշ դրույթներ հակասում են սահմանադրությանը։ Գերագույն դատարանը ներկայացրել է փոփոխություններ, որոնք թույլ կտան խորհրդարանին նախագիծն ընդունել ձայների պարզ մեծամասնությամբ։

Նախագահ Անուրա Կումարա Դիսանայակեի «Ազգային ժողովրդական ուժ» կուսակցության կառավարությունը ցանկանում է «Պետությունն ահաբեկչությունից պաշտպանելու մասին» օրինագծով փոխարինել «Ահաբեկչության կանխարգելման մասին» գործող օրենքը։ Վերջինս ոստիկանությանը կասկածյալներին խուզարկելու, ձերբակալելու և կալանքի տակ պահելու լայն լիազորություններ է տալիս։ Քննադատների խոսքով՝ օրենքը կամայական կալանքի և խոշտանգումների հնարավորություն է տվել։

«Ահաբեկչության կանխարգելման մասին» գործող օրենքն ընդունվել է որպես ժամանակավոր օրենք 1979 թվականին, իսկ 1982-ին դարձել մշտական։ Այն թույլ է տալիս նախարարի հրամանով կալանքի տակ պահել անձին, եթե կան անօրինական գործունեությանն առնչվելու կասկածի հիմքեր՝ հրամանը երկարաձգելով յուրաքանչյուր երեք ամիսը մեկ։ Նախկին 18-ամսյա սահմանաչափը 2022-ին կրճատվել է մինչև 12 ամիս։ The Morning-ի հաղորդմամբ՝ նոր օրինագիծը պաշտոնական տեղեկագրում հրապարակվել է 2026 թ․ սեպտեմբերի 22-ին՝ այն բանից հետո, երբ փորձագիտական հանձնաժողովը նախագիծը մշակել է հանրության, քաղաքացիական հասարակության և միջազգային հանրության հետ խորհրդակցություններից հետո։

Կառավարության պնդմամբ՝ ուժեղ հակաահաբեկչական օրենք է անհրաժեշտ երկրի ներսում և միջազգային մակարդակում ծայրահեղականների գործունեության աճող բարդությանը դիմակայելու համար։ Փաստաբան Դանուշկա Սիլվան ասել է, որ կառավարությունն իր 2024 թվականի նախընտրական ծրագրում խոստացել էր չեղարկել գործող օրենքը, սակայն դրան փոխարինելու առաջարկվող նախագիծը դրա կրկնօրինակն է անվանել։

Խուզարկության լիազորություններն ու խոսքի ազատության մտահոգությունները

Օրինագիծն անվտանգության ուժերին թույլ կտա հիմնավոր կասկածի դեպքում կանգնեցնել, խուզարկել և հարցաքննել մարդկանց, մուտք գործել տարածքներ ու խուզարկել դրանք, ինչպես նաև առգրավել իրեր, որոնք, ըստ կասկածի, կապված են օրենքով սահմանված իրավախախտման հետ, գրել է DW-ն։

Իրավապաշտպան փաստաբան և կինոռեժիսոր Վիսակեսա Չանդրասեկարամն ասել է, որ օրինագծում ահաբեկչության սահմանումը հստակ չէ և կարող է հանգեցնել հիմնարար իրավունքների խախտումների։ Նա նաև զգուշացրել է, որ զինվորականներին ոստիկանական լիազորություններ տալը կարող է ռազմականացնել իրավապահ գործունեությունը։ Նրա խոսքով՝ զինվորականները պատրաստված չեն հանցագործություններ քննելու համար և չունեն քննության ենթարկվող անձանց իրավունքները պաշտպանելու անհրաժեշտ միջոցները։

Սիլվան ասել է, որ օրինագծում ահաբեկչության հետ կապված իրավախախտումների լայն սահմանումները կարող են հանգեցնել սոցիալական ցանցերում հրապարակումների և հայտարարությունների քննության։ Նրա խոսքով՝ 9-րդ հոդվածի համաձայն՝ ահաբեկչական իրավախախտում համարվող բովանդակություն տարածող անձը կարող է դատապարտվել մինչև 15 տարվա խիստ ռեժիմով ազատազրկման։

ՄԱԿ-ի մարդու իրավունքների գերագույն հանձնակատարի գրասենյակը հայտնել է, որ օրինագիծը լրացուցիչ երաշխիքներ է պարունակում և նախորդ նախագծերի համեմատ բարելավումներ ունի, սակայն պահպանում է գործող օրենքի և ավելի հին նախագծերի թերությունները։ Գրասենյակը կոչ է արել ամրապնդել խոշտանգումների, վատ վերաբերմունքի, հարկադիր անհետացման և հարկադրանքի միջոցով հարցաքննության դեմ երաշխիքները։ Կառավարության խոսնակ Նալինդա Ջայատիսան մերժել է ակտիվիստների առարկությունները և ասել, որ օրինագիծը չի վնասի քաղաքացիական ազատություններին կամ մամուլի ազատությանը։

Ինչ փոփոխություններ է պահանջում դատարանը

Դատարանի որոշման վերաբերյալ խորհրդարանի ներկայացրած տեղեկության համաձայն՝ կասկածյալին դատավորի առջև ներկայացնելուց հետո քննությունն իրականացնող ոստիկանության աշխատակիցը պետք է դիմի կալանքի ժամկետը երկարաձգելու համար։ Եթե աշխատակիցը ողջամիտ հիմքեր ունի կարծելու, որ քննության համար կալանքի լրացուցիչ ժամկետ է անհրաժեշտ, դատավորը կարող է թույլատրել անձին ոստիկանության կալանքի տակ պահել ևս մինչև 24 ժամ և պետք է գրավոր արձանագրի դրա պատճառները։

Դատարանը նաև պահանջել է արդյունավետ դատական վերահսկողություն ապահովելու համար վերաքննիչ դատարանի մասին հիշատակումը փոխարինել Գերագույն դատարանի հիշատակմամբ։ Այն պահանջել է մի դրույթ հեռացնել որպես ավելորդ, իսկ մյուսը վերաշարադրել՝ նշելով, որ օրենքի հիման վրա արձակված գործադիր հրամանները, հրահանգները կամ ցուցումները կարող են վիճարկվել սահմանադրության 126-րդ, 140-րդ կամ 141-րդ հոդվածներով նախատեսված վարույթներում։

Եվրոպական միությունը Շրի Լանկային կոչ է արել կատարել մարդու իրավունքների ոլորտում միջազգային պարտավորությունները՝ միության GSP+ առևտրային սխեմայով նրա շուկա արտոնյալ մուտքը պահպանելու համար։ DW-ն գրել է, որ այդ պահանջները չկատարելը կարող է հանգեցնել արտոնությունների կասեցման։

Օրինագիծը դեռ օրենք չէ։ Խորհրդարանը պետք է քննարկի նշված փոփոխությունները, իսկ քվեարկության օր դեռ նշանակված չէ։