Հետազոտողները պարզել են՝ Շրի Լանկայում փղերի համայնքները մասնատվել են կորուստներից հետո


Հետազոտողները պարզել են, որ Ուդավալավեում էգ փղերի համայնքները փոքրացել և ավելի մեկուսացած են դարձել այն բանից հետո, երբ շուրջ 2012-ին կորուստները սկսեցին գերազանցել նորեկների թվին։ Մինչև 2018 թվականը հետազոտության սկզբում տեսած էգերի մոտ 69%-ին այլևս չէին հանդիպում։
Շրի Լանկայի Ուդավալավե ազգային պարկում ասիական էգ փղերի համայնքները դարձել են ավելի փոքր, ավելի բազմաթիվ ու ավելի մեկուսացած այն բանից հետո, երբ շուրջ 2012-ին կորուստները սկսեցին գերազանցել նորեկների թվին, պարզել են հետազոտողները։ Ուսումնասիրության առաջին տարիներին համայնքները համեմատաբար կայուն էին մնացել։
Մինչև 2018 թվականը սկզբում տեսած էգերի մոտ 69%-ը այլևս չէր հանդիպում հետազոտողներին։ Նրանք հաշվել են սատկած կամ հեռացած փղերին․ ցուցանիշը ոչ սատկածների թիվն է, ոչ էլ ամբողջ պարկի պոպուլյացիայի նվազման գնահատականը։
Կալիֆոռնիայի համալսարանի Սան Դիեգոյի մասնաճյուղի վարքագծային էկոլոգ Անաստասիա Մադսենն ու նրա գործընկերները վերլուծել են 2007–2018 թվականների դիտարկումները, գրել է Ars Technica-ն։ Պարբերականն աշխատանքը կապել է Science-ում 2026-ին հրապարակված հոդվածի հետ՝ DOI 10.1126/science.aef6714։ Հետազոտության ավագ հեղինակ Շերմին դե Սիլվան, որը նույնպես համալսարանի էկոլոգ է, 2006-ին հիմնել է Ուդավալավեի փղերի հետազոտական նախագիծը։
Թիմը ճանաչել է 443 հասուն և գրեթե հասուն էգի՝ հիմնականում նրանց ականջների տարբերակիչ նշաններով։ Հետազոտողները շաբաթական մոտ երեք օր մեքենայով շրջել են պարկի պատահական ընտրված ճանապարհներով։ Նրանք կենտրոնացել են էգերի վրա, քանի որ արուները սովորաբար ավելի միայնակ կյանք են վարում և ավելի ընդարձակ տարածքներում շրջում։ Էգերը միավորվում են փոփոխվող խմբերում՝ ավելի լայն սոցիալական ցանցի շրջանակում։
Մադսենը յուրաքանչյուր տարվա համար վերակազմել է սոցիալական կապերի ցանցը՝ փղերի փոխհարաբերությունների ամրությունը չափելով ըստ այն հաճախականության, որով նրանց զույգերով միասին էին տեսնում։ Ցանցի վերլուծության ալգորիթմն առանձնացրել է փղերի համայնքները, որոնց անդամները միմյանց հետ բազմաթիվ ամուր կապեր ունեին։
Ստուգելու համար, թե արդյոք փոփոխությունները պարզապես որոշ կենդանիների բացակայության հետևանքն էին, թիմն առանձին ուսումնասիրել է ամեն տարի դիտարկված 59 փղի։ Նրանց փոխհարաբերությունները նույնպես փոխվել են, իսկ մասնատումը նկատվել է թվաքանակի նվազման սկսվելուց մեկից երեք տարի անց։ Սկզբում անհետացել են թույլ կապերը․ Մադսենի խոսքով՝ դրանք կարող են արտահայտել կենդանիների փոխադարձ հանդուրժողականությունը, իսկ հետազոտողները ենթադրում են, որ դրանք կարող են համայնքների միջև տեղեկություն փոխանցել։
Ուդավալավեն ստեղծվել է ջրամբարի շուրջ՝ 1970-ականներին։ Բնակիչների վերաբնակեցումից հետո մշակության համար մաքրված հողերը վերածվել են խոտածածկ տարածքի։ Հետագայում, ինչպես ասել է դե Սիլվան, հրդեհների ու տարածքների մաքրման բացակայության պայմաններում տարածվել են բույսեր, այդ թվում՝ լանտանան, և գոյացրել մացառուտներ, որտեղ փղերի համար քիչ կեր կա։
Դե Սիլվան մասնատումը կապում է խոտի անհետացման և սննդի համար մրցակցության սրման հետ։ Թիմը ենթադրում է, որ կերի նվազումը կարող է նաև փղերին հետ պահել պարկ մտնելուց և հանգեցնել նրան, որ ավելի քիչ ձագեր հասնեն հասուն տարիքի։ Մադսենը կասկածում է, որ անհետացած փղերից մի քանիսը կապում էին ենթախմբերը, սակայն դիտարկված փոփոխությունները չեն հաստատում, թե այդ բացատրություններից որն է համայնքների մասնատման պատճառը։
Մինչ համայնքների մասնատումը ցանցի որոշ ցուցանիշներ տատանվել են։ Մադսենը ենթադրում է, որ նման փոփոխությունները կարող են բնապահպաններին վաղ շրջանում զգուշացնել խնդիրների մասին, թեև դրանք նկատելու համար անհրաժեշտ են երկարաժամկետ դիտարկումներ, որոնք շատ պոպուլյացիաների դեպքում հասանելի չեն։
Դե Սիլվան ասել է, որ դիտարկումների ավարտից հետո պայմանները չեն բարելավվել․ փղերը լավ չեն բազմանում, և բազմաթիվ ձագեր չեն գոյատևում։ Նրա համոզմամբ՝ բնապահպանական աշխատանքները պետք է ընդգրկեն ավելի լայն տարածքը, այդ թվում՝ ճանապարհներն ու ոռոգման ենթակառուցվածքները։ Նրա թիմը պարկից դուրս ֆերմերների հետ փորձարկում է մշակաբույսեր, որոնք փղերն ավելի հազվադեպ են վնասում։
3 րոպե

Նախարարության 2026–2030 ֆինանսական տարիների ռազմավարությունը նախատեսում է հողերի վաճառք, փոխանակում և փոխանցում նահանգային, տեղական ու ցեղային իշխանություններին՝ ճանապարհ բացելով դաշնային սեփականության կրճատման համար։
2 րոպե

Շրջակա միջավայրի նախարար Համբարձում Մաթևոսյանը Երևանի թեկնածությունը ներկայացրել է ՄԱԿ-ի կլիմայի կոնվենցիայի գործադիր քարտուղարին։ Թեկնածության գործընթացը շարունակվում է։
1 րոպե