Starship-ի 14-րդ թռիչքը հասավ ուղեծիր և տեղակայեց 26 արբանյակ


Սեպտեմբերի 28-ի թռիչքը գերազանցեց նախորդ ենթաուղեծրային փորձարկումները, սակայն շարժիչների խափանումներն ու վաղ վերադարձը սահմանափակեցին առաքելությունը։ Լուսնի վրա վայրէջքների համար դեռ անհրաժեշտ է առանձին աշխատանք կատարել վառելիքի լիցքավորման ուղղությամբ։
SpaceX-ի Starship-ը 2026 թ․ սեպտեմբերի 28-ին առաջին անգամ հասավ Երկրի ուղեծիր և տեղակայեց 26 Starlink V3 արբանյակ։ Նախորդ թռիչքները հասել էին տիեզերք, բայց ենթաուղեծրային հետագծերով վերադարձել էին Երկիր։ Դրանց փորձնական արբանյակները նույնպես վերադարձել էին մթնոլորտ՝ ուղեծրում մնալու փոխարեն։
Starship-ը երկաստիճան սարք է։ Super Heavy արագացուցիչը բարձրացնում է վերին աստիճանը, որը նույնպես կոչվում է Starship կամ «Ship»։ 14-րդ թռիչքին մասնակցում էին Booster 21-ը և Ship 41-ը։ Ի տարբերություն ենթաուղեծրային թռիչքի՝ ուղեծիր հասնելը տիեզերանավին թույլ տվեց պտտվել Երկրի շուրջ և արձակել արբանյակներ, որոնք կարող էին մնալ այնտեղ։
SpaceX-ը հայտնել է, որ բոլոր 26 արբանյակները կապ են հաստատել իր ցանցի, վերգետնյա կայանների և օգտատերերի տերմինալների հետ։ Այդ սկզբնական կապը չէր նշանակում, որ դրանք արդեն լիարժեք ծառայություն էին մատուցում։ Սեպտեմբերի 30-ին NASASpaceflight-ը հայտնել է, որ սպասվում էր՝ հաջորդ շաբաթների ընթացքում արբանյակները կբարձրացնեն իրենց ուղեծրերը մինչև մոտ 400 կիլոմետր բարձրություն և դրանից հետո կսկսեն լիարժեք գործել։
Ըստ NASASpaceflight-ի սեպտեմբերի 30-ի հրապարակման՝ բարձրանալու ընթացքում Ship 41-ի Raptor Vacuum շարժիչներից մեկը՝ տիեզերքում աշխատելու համար նախատեսված շարժիչը, դադարել է գործել։ Տիեզերանավը դա փոխհատուցել է՝ մնացած շարժիչներն ավելի երկար աշխատեցնելով։ SpaceX-ը սկզբում հայտարարել է, որ չի փորձի ուղեծիր դուրս գալ, ապա տվյալները վերանայելուց հետո փոխել է որոշումը։ Շարժիչի առանձին գործարկմամբ տիեզերանավը դուրս է եկել ուղեծիր, որի բարձրությունը Երկրից տատանվում էր 262-ից 275 կիլոմետրի սահմաններում։
Booster 21-ի շարժիչներից մեկը նույնպես դադարել է գործել բարձրանալու ընթացքում, իսկ մյուսը՝ այն գործարկման սկզբում, որն արագացուցիչն ուղղել է դեպի վայրէջքի գոտի։ Վայրէջքի համար շարժիչների գործարկման ժամանակ այդ երկուսն էլ դեռ չէին աշխատում, բայց արագացուցիչն ավարտել է վերադարձը և կառավարվող վայրէջք կատարել օվկիանոսի ջրի վրա։

Արբանյակները տեղակայելուց հետո SpaceX-ն ընտրել է չնախատեսված իրավիճակի համար նախապես մշակված վերադարձի առաջին հնարավորությունը։ NASASpaceflight-ն այդ որոշումը նկարագրել է որպես զգուշավոր ընտրություն՝ տիեզերանավի՝ ուղեծրում մնալու վտանգից խուսափելու համար։ Թռիչքն ավարտվել է նախատեսված վեց պտույտից բաղկացած առաքելությունից շատ ավելի շուտ։
| Ցուցանիշ | Նախատեսված | Փաստացի |
|---|---|---|
| Պտույտներ Երկրի շուրջ | Վեց | Երկուսից փոքր-ինչ պակաս |
| Թռիչքի տևողություն | Գրեթե 10 ժամ | Մոտ 3 ժամ 8 րոպե |
| Ջրի վրա վայրէջքի գոտի | Խաղաղ օվկիանոսի հարավային հատված՝ Չիլիից արևմուտք | Խաղաղ օվկիանոս՝ Հավայան կղզիներից հյուսիս |
Երկու աստիճաններն էլ ջրի վրա կառավարվող վայրէջք են կատարել, բայց դրանցից ոչ մեկն ամբողջական վիճակում ջրից դուրս չի բերվել։ NASASpaceflight-ը հայտնել է, որ ծոցում Booster 21-ի վայրէջքից հետո SpaceX-ը դիտավորյալ ոչնչացրել է այն՝ օգտագործելով թռիչքի դադարեցման համակարգը։ Դա անվտանգության համակարգ է, որը կարող է ոչնչացնել սարքը։ SpacePolicyOnline-ի սեպտեմբերի 28-ի հրապարակման համաձայն՝ Ship 41-ը ուղղահայաց դիրքով իջել է Խաղաղ օվկիանոսի ջրի վրա, շրջվել և պայթել մնացորդային վառելիքի արտահոսքի հետևանքով։
NASA-ն SpaceX-ի հետ պայմանագիր է կնքել՝ Starship-ի լուսնային վայրէջքի տարբերակը ստեղծելու համար, որը տիեզերագնացներին կտեղափոխի Լուսնի ուղեծրի և մակերևույթի միջև։ Այդ տարբերակին անհրաժեշտ են Երկրի ուղեծրում գտնվող վառելիքի պահեստ և կրիոգեն լիցքավորում՝ չափազանց ցածր ջերմաստիճաններում պահվող հեղուկ հրթիռային վառելանյութերի փոխանցում։ SpaceX-ը դեռ պետք է կառուցի պահեստը և գործնականում ապացուցի, որ տիեզերքում լիցքավորումն աշխատում է։ 14-րդ թռիչքի՝ ուղեծիր հասնելու հաջողությամբ այդ խնդիրները չեն լուծվել։
SpaceX-ը պաշտոնապես չի նշել, թե քանի արձակում կպահանջվի պահեստը լցնելու համար։ 2024 թվականի հունվարին SpaceX-ի ներկայացուցիչ Ջեսիկա Ջենսենը «մոտավոր ենթադրությամբ» նշել էր «մոտ 10» արձակում։ Դա գնահատական էր, ոչ թե հաստատված պահանջ։
Նախատեսվող Artemis III փորձարկումն այլ նպատակ ունի։ Սեպտեմբերի 28-ին SpacePolicyOnline-ը հայտնել է, որ NASA-ի ղեկավար Ջարեդ Այզեքմանը լուսնային վայրէջքի փոխարեն այն դարձրել է Երկրի ուղեծրում տիեզերանավերի մերձեցման և կցման փորձարկում՝ Starship-ի և Blue Origin-ի Blue Moon Mk2 վայրէջքի սարքի մասնակցությամբ։ 2027 թվականի ամռանը նախատեսվող փորձարկման ընթացքում Starship-ը պետք է կցվի NASA-ի Orion պարկուճին, և դրա համար Starship-ի՝ ուղեծրում վառելիքի լիցքավորում չի պահանջվի։
Սեպտեմբերի 30-ին NASASpaceflight-ը հայտնել է, որ ընթանում են 15-րդ թռիչքի նախապատրաստական աշխատանքները, և հնարավոր է՝ կրկին փորձեն սարքերը որսալ արձակման աշտարակի միջոցով։ Booster 22-ը և Ship 42-ը կարող էին թռիչքի պատրաստ լինել մինչև հոկտեմբերի վերջ՝ կախված փորձարկումներից, 14-րդ թռիչքի արդյունքներով անհրաժեշտ դարձած հնարավոր փոփոխություններից և բեռի տեղադրումից։ 15-րդ թռիչքի համար անհրաժեշտ էր նաև փոփոխել արձակման թույլտվությունը։ Թե՛ ժամկետը, թե՛ սարքերը որսալը մնում էին հնարավորություններ, ոչ թե արձակման հաստատված ամսաթիվ կամ այդ թռիչքի համար արդեն գործնականում ապացուցված կարողություն։
Հազվադեպ հանդիպումը հնարավորություն է տալիս տեսնելու վարք, որը հետազոտողները մեկնաբանում են որպես հնարավոր սուգ։ Սակայն չի հաստատվել՝ էգը ձագի մայրն էր, թե ոչ, և ինչ հուզական վիճակում էր։
2 րոպե

Գետերի վիճակի գնահատումները համադրելով կենսաբազմազանության քարտեզների հետ՝ հետազոտությունը որոշում է պահպանության առաջնահերթությունները և արձանագրում լավ վիճակում գտնվող գետերի ու առվակների պաշտպանության զգալի բացը։
3 րոպե

Երկաթի մանր մասնիկներում կայուն մագնիսական պատկերը կարող է տեղեկություն տալ Լուսնի անցյալի մասին, սակայն այդ հնարավորությունը դեռ ապացուցված չէ։
2 րոպե