Երեխաների մատնահետքեր են հայտնաբերվել մինչև 15 000 տարվա կավե արձանիկների վրա

Հին կավե արձանիկների բեկորների վրա հայտնաբերված մատնահետքերը ցույց են տալիս, որ մեծահասակներն ու փոքր երեխաները կավը մշակել են ձեռքով։ Հնագետ Լորան Դավենն ու նրա գործընկերները ենթադրում են, որ մեծահասակները երեխաներին սովորեցրել են կավին ձև տալ և զարդարել այն, սակայն միայն մատնահետքերը չեն ապացուցում, որ նրանք սովորեցրել են երեխաներին։

Երուսաղեմի եբրայական համալսարանի հնագետ Դավենն ասել է, որ դժվար է եղել գտնել նախապատմական արվեստում և մշակույթում երեխաների ներդրման ուղղակի վկայություններ։ Թիմն ուսումնասիրությունը հրապարակել է PLOS One-ում, իսկ Science News-ը անդրադարձել է դրան։

Ինչ են բացահայտում մատնահետքերը

Թիմն ի սկզբանե նպատակ չէր դրել գտնել քարե դարի երեխաների արվեստի գործեր։ Այն ուսումնասիրում էր՝ արդյոք նատուֆցիները կավե արվեստի գործեր ստեղծել են մինչև տարածաշրջանում երկրագործության առաջացումը։ Որսորդ-հավաքչությամբ զբաղվող այդ մարդիկ մոտ 14 000 տարի առաջ հիմնել են Լևանտի առաջին մշտական բնակավայրերից մի քանիսը։ Հետազոտողները մատնահետքերը գտել են 15 000-ից 11 600 տարվա վաղեմություն ունեցող նատուֆյան երեք հնավայրից հավաքված 40 կիլոգրամ կավը տեսակավորելիս։

Տասնյակ հազարավոր կավակտորների մեջ եղել է քանդակների մոտ 150 բեկոր, այդ թվում՝ թռչունների, գազելների և մարդկանց 15 ճանաչելի պատկեր։ Մոտ 60 կտորի վրա պահպանվել են մատնահետքեր այն տեղերում, որտեղ մարդիկ կսմթել կամ մատով սեղմել են կավը։

Հետազոտողները մատնահետքերի գծերի միջև հեռավորությունների հիման վրա եզրակացրել են, որ արձանիկների մեծ մասը պատրաստել են կանայք և երեխաները։ Այդ հեռավորությունների վրա ազդում են տարիքն ու սեռը։ Երեխաներից ոմանք 10 տարեկանից փոքր են եղել, իսկ մատնահետքերի միայն մի քանի խումբ է վերագրվել տղամարդկանց։

Մարդու պատկերող 14 500 տարվա վաղեմություն ունեցող արձանիկներից մեկի իրանի վրա պահպանվել են թե՛ մեծահասակի, թե՛ երեխայի մատնահետքեր։ Դրանց համատեղ առկայությունը հուշում է, որ նրանք գուցե կավը փոխանցել են միմյանց, իսկ Դավենը ենթադրում է, որ մեծահասակը երեխային սովորեցրել է աշխատել դրանով։

Վերլուծություն

Ինչպես կարող էին օգտագործվել արձանիկները

Գրանդ Վելիի պետական համալսարանի հնագետ Սթիվեն Դորլենդը, որն ուսումնասիրել է խեցեղենի վրա երեխաների մատնահետքերը և խեցեղենի միջոցով՝ Մեծ լճերի շրջանի բնիկ հասարակություններում սոցիալական ուսուցումը, գտածոն համարում է սերունդների միջև ուսուցման վկայություն։ Նա ասել է, որ այն ցույց է տալիս, թե հետազոտողները որքան բան կարող են իմանալ՝ իրենց ուշադրությունը միայն չափահաս տղամարդկանցով չսահմանափակելով։

Արձանիկների նշանակությունը դեռ պարզ չէ։ Դրանց մեծ մասը 2 սանտիմետրից կարճ է և ինտենսիվ օգտագործման հետքեր չունի, ինչը, ըստ թիմի, հուշում է, որ դրանք որպես թանկարժեք ընտանեկան մասունքներ չեն պահպանվել։ Դավենը ենթադրում է, որ արձանիկները պատմություններ են պատկերել, և երեխաները գուցե սովորում էին այդ պատմությունները, ոչ թե պարտադիր կերպով՝ արձանիկներ պատրաստել։