Տամպայի ծոցի խեցեղենը վկայում է եկվոր բրուտների մասին

58 բեկորի ուսումնասիրությամբ հայտնաբերվել է տեղական կավի ու հյուսիսին բնորոշ խեցեգործական եղանակների համադրություն, որն օգնում է տարբերակել ներմուծված և տեղում պատրաստված անոթները։

58 բեկորի ուսումնասիրությամբ հայտնաբերվել է տեղական կավի ու հյուսիսին բնորոշ խեցեգործական եղանակների համադրություն, որն օգնում է տարբերակել ներմուծված և տեղում պատրաստված անոթները։
Տամպայի ծոցի շրջակայքում հայտնաբերված զարդարված խեցեղենը պատրաստվել է տեղական կավից, սակայն պատրաստման եղանակը մատնանշում է ավելի հյուսիսային ավանդույթներով ուսուցանված արհեստավորների աշխատանքը։ Ֆլորիդայի թանգարանի հետազոտողներն այս համադրությունը մեկնաբանում են որպես վկայություն, որ տարածքում հաստատվել են եկվոր բրուտներ, այլ ոչ թե պատրաստի անոթներն այնտեղ են հասել առևտրի միջոցով։ Ուսումնասիրության ընթացքում նրանք զննել են չզարդարված և զարդարված խեցեղենի 58 բեկոր։ Աշխատանքը հրապարակվել է American Antiquity-ում, հայտնում է ScienceDaily-ն։
Ուսումնասիրությունն անդրադառնում է մոտ մեկ դար առաջ ծագած հանելուկին։ Տամպայի ծոցի խեցեղենի որոշ նմուշների զարդանախշերը նման են հարյուրավոր մղոններ ավելի հյուսիս տարածված միսիսիպյան մշակույթի զարդանախշերին։ Միայն արտաքին տեսքից հնագետները չէին կարող պարզել՝ անոթները ներմուծվե՞լ են, պատրաստվե՞լ են հյուսիսային նախշերն ընդօրինակած տեղացիների կողմից, թե՞ եկվորների աշխատանքն են։
Միսիսիպյան մշակույթը ձևավորվել է մ.թ. մոտ 1000 թվականին Միսիսիպի գետի հովտում և տարածվել ներկայիս ԱՄՆ-ի Միջին Արևմուտքի ու արևելյան շրջանների մեծ մասում։ Տամպայի ծոցի տարածաշրջանային մշակույթը, որը հայտնի է Սեյֆթի Հարբոր անունով, ուներ նման հատկանիշներ՝ հարթ գագաթով հողաթմբեր և ավելի փոքր ցեղապետություններ։ Սակայն դրա համայնքներն ապրում էին ձկնորսությամբ և ծովային այլ պաշարներով՝ միսիսիպյան հասարակությանը բնորոշ եգիպտացորենի լայնածավալ մշակությանն անցնելու փոխարեն։ Այս տարբերությունները դժվարացնում էին խեցեղենի նմանությամբ արտահայտված կապի մեկնաբանությունը։
Թիմը նախ կիրառել է նեյտրոնային ակտիվացման վերլուծություն՝ քիմիական բաղադրությունը չափելու մեթոդ, և խեցեղենի բաղադրությունը համեմատել Տամպայի ծոցի կավի հանքավայրերի նմուշների հետ։ Քիմիական բաղադրությունները համընկել են։ Դա հօգուտ տեղական արտադրության էր, ոչ թե հյուսիսում պատրաստված անոթների ներմուծման, սակայն չէր օգնում տարբերակել տեղացիների ընդօրինակումը եկվոր բրուտների աշխատանքից։
Այնուհետև հետազոտողները կիրառել են պետրոգրաֆիա՝ մանրադիտակով ուսումնասիրելով բեկորների բարակ կտրվածքները՝ հանքանյութերը, հավելանյութերն ու կավի նախապատրաստման հետքերը որոշելու համար։ Նրանք հստակ տարբերություն են հայտնաբերել զարդարված և չզարդարված խեցեղենի միջև։ Կարևոր տարբերություններից մեկը խեցեփշուրն էր՝ մանրացված հին խեցեղենը, որը խառնում էին կավին որպես հավելանյութ՝ անոթներին օգնելու դիմանալ թրծմանն ու կերակուր պատրաստելուն։
| Հատկանիշ | Զարդարված խեցեղեն | Չզարդարված խեցեղեն |
|---|---|---|
| Խեցեփշուրի հավելում | Հայտնաբերվել է վերլուծված խեցեղենի 80%-ում | Ուսումնասիրված ոչ մի բեկորում չի հայտնաբերվել |
| Պատրաստման եղանակ | Պատրաստվել է կավե գլանիկներն օղակաձև իրար վրա դնելով | Պատրաստվել է կաղապարով |
Կավին խեցեփշուր ավելացնելը տարածված էր Տալահասիի բլուրներում՝ Տամպայի ծոցից մոտ 200 մղոն հյուսիս։ Իսկ Տամպայի ծոցի չզարդարված անոթների մեծ մասը պարունակում էր չոր կավի բեկորներ կամ ավազ՝ նյութեր, որոնք տեղական խեցեգործական ավանդույթներում օգտագործվել էին շուրջ 3 000 տարի։ Զարդարված անոթների կավախառնուրդները նաև ավելի միատեսակ բաղադրատոմսերով էին պատրաստվել, ինչը հետազոտողները մեկնաբանում են որպես մասնագիտացված գիտելիքների վկայություն։
Խեցեփշուրի ներսում հետազոտողները հայտնաբերել են փայլար՝ լույսն անդրադարձնող հանքանյութ, որը տարածված է Ֆլորիդայի հյուսիսարևմտյան նեղ հատվածում՝ Փենհենդլում, բայց հազվադեպ է հանդիպում թերակղզային Ֆլորիդայում։ Ուստի մանրացված խեցեղենի մի մասը, ըստ երևույթին, բերվել էր ավելի հյուսիսից, թեև այն շրջապատող կավը տեղական էր։ Թիմի ենթադրությամբ՝ տեղափոխվող մարդիկ կարող էին հին անոթներն իրենց հետ տանել հարավ և տեղ հասնելուց հետո մանրացնել դրանք՝ նոր անոթների կավին խառնելու համար։
Վերլուծություն
Խեցեփշուրի հավելումով պատրաստված յուրաքանչյուր ուսումնասիրված անոթ պարունակում էր խեցեղենի մի քանի սերնդի հետքեր․ մի բեկորի ներսում կար ավելի հին խեցեղենի մեկ այլ բեկոր։ Այս ներդրված կառուցվածքը ցույց է տալիս, որ ավելի վաղ պատրաստված անոթները բազմիցս խառնվել են ավելի ուշ պատրաստվածների կավին՝ խեցեղենի մի քանի սերունդների ընթացքում։ Հետազոտողները նաև հայտնաբերել են վերաօգտագործված զարդարված խեցեղեն, ինչը հուշում է, որ նյութի ընտրությունը պատահական չէր։
Հետազոտողները ենթադրում են, որ խեցեփշուրի գործնական օգուտներից բացի, այս վերաօգտագործումը կարող էր պահպանել բրուտների կապը հայրենիքի հետ։ Այդ մշակութային իմաստը, ինչպես և մարդկանց տեղափոխության վարկածը, նյութական տվյալների մեկնաբանություն է, ոչ թե ուղղակիորեն դիտարկված փաստ։
Զարդարված և չզարդարված խեցեղենի միջև տարբերությունը պահպանվել է դարեր շարունակ։ Հետազոտողները ենթադրում են, որ մասնագիտացված եղանակները մնացել են սերտ կապերով միավորված արհեստավորների փոքր խմբի շրջանակում։ Տարբերակիչ հատկանիշներից շատերը թաքնված էին պատրաստի անոթների ներսում, ուստի առանց ուսուցման դժվար էր դրանք կրկնօրինակել։ Դեռ պարզ չէ՝ վարպետները միտումնավո՞ր էին գաղտնի պահում իրենց գիտելիքները, թե՞ պարզապես փոխանցում էին դրանք սոցիալական սերտ կապերի միջոցով։

Food & Water Watch-ը համեմատել է ավելի քան 155 միլիոն մարդու սպասարկող 500 համակարգերի տվյալները և պարզել, որ ցածր եկամուտ ունեցող տնային տնտեսությունների համար ջրի վճարը հաճախ անմատչելի է։
4 րոպե

Առաջարկվող առաջին փուլը՝ $101,7 միլիոն արժողությամբ, նախատեսում է արդիականացնել երեք մաքրման կայան և կոյուղուն միացնել ևս մոտ 74 000 բնակչի։

Ինֆրակարմիր պատկերը ցույց է տալիս երիտասարդ աստղեր, խոռոչներ և շարժման մեջ դրված գազ։ ESA-ն բացատրում է, թե աստղերից արտանետվող նյութի հոսքերը, աստղային քամիներն ու լույսն ինչպես են փոխում շրջակա ամպը։
3 րոպե