Միացյալ Թագավորությունն ու ԵՄ-ն Brexit-ից հետո գործարքների հռչակագիր են ընդունել


Բրյուսելի գագաթնաժողովում կողմերը ներկայացրել են երիտասարդների շարժունակության, սննդամթերքի առևտրի և ածխածնային շուկաների կապակցման ծրագրերը։ Ուսման վարձի պայմաններն ու համաձայնագրերի կիրառումը դեռ չլուծված են։
Մեծ Բրիտանիան և Եվրոպական միությունը Բրյուսելում համատեղ հռչակագիր են ընդունել, որտեղ ներկայացրել են սննդամթերքի առևտուրը դյուրացնելու, ածխածնի շուկաները կապելու և ավելի շատ երիտասարդների՝ Լա Մանշի երկու կողմերում ապրելու ու աշխատելու հնարավորություն տալու իրենց ծրագրերը։ Հռչակագիրն արձանագրում է այդ պայմանների շուրջ քաղաքական համաձայնությունը։ Երեք պայմանավորվածությունների իրավական տեքստերը դեռ չեն հրապարակվել, և դրանք ուժի մեջ չեն մտել։
Կողմերը ռազմավարական գործընկերության շուրջ պայմանավորվել էին 2025 թ․ մայիսի 19-ին Լոնդոնում կայացած իրենց առաջին գագաթնաժողովում՝ հիմնվելով Brexit-ից հետո նրանց հարաբերությունները կարգավորող Առևտրի և համագործակցության համաձայնագրի վրա։ Նրանք նաև ողջունել էին համագործակցության նոր օրակարգը՝ «Ընդհանուր փոխըմբռնումը»։ 2025 թվականի դեկտեմբերին Մեծ Բրիտանիան և Եվրոպական հանձնաժողովը նպատակ էին դրել մինչև հաջորդ գագաթնաժողովն ավարտել երիտասարդների շարժունակության, սննդամթերքի չափանիշների և արտանետումների առևտրի շուրջ բանակցությունները։
Բրյուսելի գագաթնաժողովին Մեծ Բրիտանիայի վարչապետ Էնդի Բերնհեմի հետ մասնակցել են Եվրոպական հանձնաժողովի նախագահ Ուրսուլա ֆոն դեր Լայենը և Եվրոպական խորհրդի նախագահ Անտոնիու Կոշտան։ Բերնհեմը կանխատեսել է, որ պայմանավորվածությունների շնորհիվ Մեծ Բրիտանիայի համախառն ներքին արդյունքը կաճի 0,5%-ով՝ £17 միլիարդով։ Կոշտան ասել է, որ ԵՄ-ն շարունակում է բաց մնալ Մեծ Բրիտանիայի հետ հնարավորինս սերտ հարաբերությունների համար, սակայն միասնական շուկայի չորս ազատությունները՝ ապրանքների, ծառայությունների, կապիտալի և մարդկանց տեղաշարժը, չեն կարող տարանջատվել։

Ակնկալվում է, որ սննդի, արտանետումների և երիտասարդների շարժունակության վերաբերյալ համաձայնագրերը կստորագրվեն Բրյուսելի գագաթնաժողովում, սակայն ԵՄ աղբյուրների խոսքով՝ դրանցից ոչ մեկը չի կարող ուժի մեջ մտնել առանց ԵՄ ուսանողների ուսման վարձի հարցի կարգավորման։
Հռչակագիրը կողմերին 6 ամիս է տալիս ուսման վարձի շուրջ առանձին համաձայնության հասնելու համար։ ԵՄ-ն ցանկանում է, որ Մեծ Բրիտանիայի բուհերում իր ուսանողները վճարեն նույնքան, որքան տեղացի ուսանողները, այլ ոչ թե օտարերկրացիների համար սահմանված վարձը։ Ընթացիկ ուսումնական տարում տեղացիների համար սահմանված առավելագույն վարձը £9 790 է, իսկ օտարերկրացիների վարձը կարող է 4 կամ 5 անգամ ավելի բարձր լինել։ ԵՄ երկու աղբյուր The Guardian-ին ասել են, որ Մեծ Բրիտանիան առաջարկել է ԵՄ ուսանողների համար վարձը սահմանել նույնիսկ £12 000-ի չափով։
Եվրոպական միության խորհուրդը և Եվրոպական հանձնաժողովը հայտարարել են, որ ուսման վարձի համաձայնությունը և մյուս երեք պայմանավորվածությունները մեկ փաթեթ են կազմում։ ԵՄ աղբյուրները թերթին ասել են, որ երեքից ոչ մեկն ուժի մեջ չի մտնի առանց վարձի հարցի կարգավորման։ Մեծ Բրիտանիայի պաշտոնյաներն ասել են, որ հարցերն առանձին են, և սննդամթերքի ու գյուղատնտեսության պայմանավորվածությունը կսկսի գործել ըստ նախատեսվածի՝ նույնիսկ առանց այդ հարցի կարգավորման։
Բրիտանիայի քաղաքացիները կարող են առանց վիզայի այցելել Շենգենյան գոտի՝ ցանկացած հաջորդական 180-օրյա ժամանակահատվածում մինչև 90 օրով։ ԵՄ անդամ երկրներում ավելի երկար մնալու համար սովորաբար պահանջվում է աշխատանքի, ուսման կամ այլ նպատակի հետ կապված վիզա կամ կացության թույլտվություն։ Երիտասարդական փորձառության ծրագիրը հնարավորություն կտա Բրիտանիայի և ծրագրին մասնակցող ԵՄ երկրների քաղաքացիներին, որոնք վիզայի գործողության սկզբում 18-ից 31 տարեկան են, աշխատել, սովորել, կամավորություն անել, ճանապարհորդել կամ աշխատել որպես ընտանիքում բնակվող դայակ՝ առանց նախապես մեկ նպատակ ընտրելու։
Բրիտանիայի կառավարության խոսքով՝ ծրագիրն ամեն տարի յուրաքանչյուր կողմի համար 100 000 տեղ կնախատեսի։ Երկու ուղղությամբ տեղերը մասնակից ԵՄ երկրների միջև կբաշխվեն՝ ըստ բնակչության թվի։ Թույլտվություններն սկզբում կգործեն 2 տարի՝ կեցությունը մինչև 3 տարի երկարաձգելու հնարավորությամբ։ Մասնակիցները ծրագրի շրջանակում չեն կարողանա իրենց հետ բերել խնամքի տակ գտնվող անձանց կամ պետական նպաստներ ստանալ։
Բրիտանացի մասնակիցները կկարողանան մինչև 2 անգամ տեղափոխվել ծրագրին մասնակցող ԵՄ մեկ այլ երկիր՝ յուրաքանչյուր տեղափոխությունից առաջ տվյալ երկրում առնվազն 12 ամիս ապրելուց հետո։ Մեծ Բրիտանիան և մասնակից ԵՄ երկրները մտադիր են թույլ տալ մասնակիցներին զբաղվել աշխատանքների լայն շրջանակով, սակայն կարող են սահմանափակել նրանց հասանելի աշխատանքները։
Կողմերը նպատակ ունեն երիտասարդների վերաբերյալ համաձայնությունը կիրառել ոչ ուշ, քան 2028 թվականին, իսկ առաջին մասնակիցների ուղևորությունները կազմակերպել մինչև 2030 թվականի հունվարը։ Հռչակագիրը նաև հաստատում է կրթական փոխանակումներին և մասնագիտական փորձառությանն աջակցող ԵՄ Erasmus+ ծրագրին Մեծ Բրիտանիայի՝ 2027 թվականին նախատեսված վերադարձը։ Այդ ծրագիրը նոր վիզային ծրագրից և ուսման վարձի շուրջ բանակցություններից առանձին է։
Բրիտանիայի կառավարության խոսքով՝ սննդամթերքի համաձայնությունը կվերացնի արտահանման սանիտարական և բուսասանիտարական վկայականների պահանջը Մեծ Բրիտանիայի և ԵՄ-ի միջև տեղափոխվող՝ համաձայնությամբ ընդգրկված ապրանքների համար։ Այն նաև կվերացնի կենդանիների ու բույսերի առողջության սահմանային ստուգումները կաթնամթերքի, ձկնամթերքի և մսամթերքի նման ապրանքների համար։ Մեծ Բրիտանիայի՝ ԵՄ-ից դուրս գալու համաձայնագրի մաս կազմող Վինձորի շրջանակային համաձայնության հետ միասին պայմանավորվածությունը կվերացնի վկայականների, սովորական ստուգումների և լրացուցիչ փաստաթղթերի պահանջը Մեծ Բրիտանիայից Հյուսիսային Իռլանդիա տեղափոխվող սննդամթերքի և գյուղատնտեսական ապրանքների, բույսերի ու գյուղտեխնիկայի ճնշող մեծամասնության համար։
Մեծ Բրիտանիան և ԵՄ-ն համաձայնությամբ ընդգրկված նույն կանոնները կկիրառեն նաև դրանց փոփոխվելու դեպքում։ Դրանց թվում են սննդամթերքի և կենդանիների կերի անվտանգության, ինչպես նաև կենդանիների ու բույսերի առողջության կանոնները։ Բրիտանիայի կառավարության խոսքով՝ այն վաղ փուլից մասնակցություն կունենա այդ ոլորտներում ԵՄ նոր կանոնների ձևավորմանը։ Կառավարությունը նախատեսում է համաձայնությունը կիրառել 2028 թ․ մարտի 1-ից՝ որոշ ոլորտների անցման համար լրացուցիչ ժամանակ տրամադրելով։
Ֆոն դեր Լայենն ասել է, որ առևտրի պարզեցումը կնվազեցնի ընկերությունների ծախսերը, իսկ գնորդներին ավելի լայն ընտրություն և ավելի մատչելի սննդամթերք կապահովի։ Բրիտանական մանրածախ առևտրի կոնսորցիումի գործադիր տնօրեն Հելեն Դիքինսոնը ողջունել է պայմանավորվածությունը, բայց ասել է, որ ընկերություններին նախապատրաստվելու համար ժամանակ կպահանջվի։
«Այժմ առաջնահերթությունը պետք է լինի մանրամասները ճիշտ մշակելը և ընկերություններին հստակ ու վաղ տրամադրված ցուցումների հետ միասին առնվազն 18 ամիս տալը, որպեսզի նրանք նոր կարգին անցնեն առանց ավելորդ ծախսերի կամ խափանումների»։
Կոնսորցիումը Press Association-ին ասել է, որ չի ակնկալում պայմանավորվածության արդյունքում սուպերմարկետների վաճառասեղաններին գների անկում, քանի որ այլ ճնշումներ կշարունակեն բարձրացնել գները։
Մեծ Բրիտանիան և ԵՄ-ն կպահպանեն արտանետումների առևտրի առանձին համակարգերը, սակայն ընկերությունները կկարողանան կողմերից յուրաքանչյուրի տրամադրած արտանետման թույլտվություններն օգտագործել երկու համակարգերում իրենց պարտավորությունները կատարելու համար։ Այդ թույլտվություններն ընկերություններին հնարավորություն են տալիս հաշվառել իրենց արտանետած ջերմոցային գազերը։ Բրիտանիայի կառավարության խոսքով՝ համակարգերի կապը նաև կողմերի միջև առևտրի առարկա՝ պայմանավորվածությամբ ընդգրկված ապրանքները կազատի միմյանց ածխածնային սահմանային վճարներից։
Բրիտանիայի կառավարությունը հայտարարել է, որ կհրապարակի իրավական համաձայնագիրը։ Երկու կողմերն աշխատում են կապը 2028 թ․ հունվարի 1-ից գործարկելու ուղղությամբ։ Դրա համար անհրաժեշտ են 2027 թվականին ընդունվելիք օրենսդրություն և փոփոխություններ արտանետման թույլտվությունները հաշվառող էլեկտրոնային գրանցամատյաններում։
Հռչակագիրն արձանագրում է ավելի վաղ ընդունված որոշումը, որով կողմերը մինչև 2038 թ․ հունիսի 30-ը միմյանց լիարժեք հասանելիություն են տալիս իրենց ջրերում ձկնորսության համար։ Կշարունակվեն ճարտարապետների որակավորումները փոխադարձ ճանաչելու շուրջ բանակցությունները, իսկ ֆոն դեր Լայենն ասել է, որ կշարունակվի նաև Մեծ Բրիտանիայի՝ ԵՄ էլեկտրաէներգիայի շուկային մասնակցության ուղղությամբ աշխատանքը։ Մեծ Բրիտանիան և ԵՄ-ն նաև պարտավորվել են երկխոսություն սկսել թույլտվությունների շուրջ, որոնք արտիստներին հնարավորություն կտան շրջագայելու միության ողջ տարածքում։
Բերնհեմն ասել է, որ պայմանավորվածություններն իրականացնելու օրինագիծը Մեծ Բրիտանիայի խորհրդարան կներկայացվի Բրյուսելի գագաթնաժողովին հաջորդող շաբաթ։ Նա նաև ասել է, որ Մեծ Բրիտանիան պետք է մինչև հաջորդ գագաթնաժողովն ընկած տարին օգտագործի ԵՄ-ի հետ ավելի երկարաժամկետ հարաբերությունները քննարկելու և հաջորդ խորհրդարանի հեռանկարում հնարավոր տարբերակները դիտարկելու համար։

4 րոպե